PEZKUWICHAINDIJITAL KURDISTAN NEWS 15 HEZÎRAN 2026 · DUŞEM
Gündem Kürdistan
Kürdistan

Amed'de Kürt kadınları, 1919'dan devralınan sözü yeniden kuruyor
Bir asır önce İstanbul'da kurulan ilk Kürt kadın örgütünün izinde, Amed'deki Komeleya Jinên Kurd ilk atölyesinde farklı kuşaklardan kadınları "ortak bir hafıza ve yeni bir söz" için bir araya getirdi.

Amed'de Kürt kadınları, 1919'dan devralınan sözü yeniden kuruyor

Bir asır önce İstanbul'da kurulan ilk Kürt kadın örgütünün izinde, Amed'deki Komeleya Jinên Kurd ilk atölyesinde farklı kuşaklardan kadınları "ortak bir hafıza ve yeni bir söz" için bir araya getirdi.

Masanın bir ucunda saçları ağarmış bir kadın, öbür ucunda yirmili yaşlarında bir genç kız. Aradaki kadınların kimi başörtülü, kimi açık. Kâğıttan bir cümle okunuyor: "Kadınlardan evlendikten sonra özgürlüklerinden vazgeçmelerinin beklendiğini biliyorum." Kendini bu cümlede bulan bir adım öne çıkıyor. Odada atılan adımlar çoğalıyor.

Söz alan kadınlardan biri çocukluğunu anlatıyor: "Ev işlerine destek olmuyorlardı. Ben kız olduğum için ev işlerine destek olmak zorundaydım. Bu da yetmiyor." Bir başkası ekliyor: "Kıyafetim, oturuşum, gülüşümle ilgili 'sen kızsın, kızlar böyle yapmaz' derlerdi."

Amed'de 10 Ekim Cumartesi günü yapılan "Kürt Kadın Çalışmalarına Giriş Atölyesi"nde (Atolyeya Destpêkê ya Xebatên li ser Jinên Kurd) kadınlar, birbirinden habersiz yaşadıkları deneyimlerin aslında ortak olduğunu bu basit alıştırmayla gördü. Atölyenin başlığı da bunu söylüyordu: "Ji Tecrubeyên Jinên Kurd Avakirina Bîrek Hevpar û Gotinek Nû" — Kürt kadınlarının deneyimlerinden ortak bir hafıza ve yeni bir söz üretmek.

Bir derneğin ilk adımı

Atölyeyi düzenleyen Komeleya Jinên Kurd (Kürt Kadınları Derneği), 2025'te Amed'in Sur ilçesinde kuruldu. Derneği, kentte Kürt dili, kültürü ve kadın hakları alanında çalışan kadın aktivistler ve gönüllüler sivil bir girişim olarak hayata geçirdi. Başkanlığını Evin Azad yürütüyor.

Derneğin iki temel hedefi var. Birincisi anadil: asimilasyona karşı Kurmancî ve Kirmanckî'nin (Zazakî) evde, aile içinde konuşulmasını ve çocuklara aktarılmasını sağlamak. İkincisi kadın bilinci: edebiyat, tarih ve toplumsal cinsiyet üzerine paneller ve kitap söyleşileriyle (gotûbêj) kadının tarihteki ve bugünkü yerini tartışmak.

Cumartesi günkü atölye, bu çalışmaların ilk ayağıydı. Dernek, dizinin devam edeceğini bildiriyor.

Atölyeyi yöneten: yazarımız Sevgi Çelik

Atölyeyi Dijital Kurdistan News yazarı Sevgi Çelik yönetti.

Çelik, katılımcılara kadının görevinin yalnızca yemek yapmak ve çocuk bakmak olmadığını söyledi. Kürdistan'a giden yolda kadınlar rol almazsa başarı şansı olmayacağını vurgulayan Çelik, kadınların bu yolun asıl mimarları olması gerektiğini dile getirdi.

Bir asır önceki ilk adım

Kürt kadınlarının örgütlü sözü yeni değil. 1919'un Mayıs ayında, Osmanlı'nın son yıllarının çalkantılı İstanbul'unda, tarihteki ilk Kürt kadın örgütü olarak bilinen Kürd Kadınları Teâli Cemiyeti (Komeleya Bilindkirina Jinên Kurd) kuruldu. Cemiyetin açılışı 21 Haziran 1919'da Sultanahmet'te yapıldı; açılışta kadınlara Encum Yamulki seslendi. Örgütün kuruluşuna Yamulki, Handanzade, Babanzade, Bedirhanî ve Zapsu ailelerinin kadınları öncülük etti.

Cemiyetin amaçları bugün de tanıdık geliyor: Kürt kadınlarının toplumsal ve entelektüel açıdan ilerlemesi, Birinci Dünya Savaşı ve zorunlu göçlerin yoksulluğa ittiği yetim ve dul kadınlara iş ve yardım, kadınlara yönelik dersler, konferanslar, kütüphaneler, gazete ve kitaplar.

Komeleya Jinên Kurd kendini o cemiyetin devamı olarak tanımlamıyor. Ama aradan geçen bir asırdan sonra yine bir Kürt kadın derneği, yine dersler ve söyleşilerle, yine kadınların kendi sözünü kurma çabasıyla yola çıkıyor. İstanbul'da 1919'da atılan adım, bu kez Amed'de, Kürdistan'ın kendi topraklarında yeniden atılıyor.

Atölyenin bir sonraki buluşmasının tarihi henüz açıklanmadı.

Li Amedê jinên kurd, gotina ji sala 1919an mayî ji nû ve ava dikin

Li şopa yekemîn rêxistina jinên kurd ku sedsalek berê li Stenbolê hatibû avakirin, Komeleya Jinên Kurd a li Amedê di atolyeya xwe ya yekem de jinên ji nifşên cuda ji bo "bîreke hevpar û gotineke nû" anîn ba hev.

Li serê maseyekê jineke porê wê spî bûye, li serê din jî keçeke di bîst saliya xwe de heye. Jinên di navbera wan de, hinek bi serê girtî ne, hinek jî vekirî ne. Hevokek ji kaxezekê tê xwendin: "Ez dizanim ku piştî zewacê ji jinan tê hêvîkirin ku dev ji azadiya xwe berdin." Kesê ku xwe di vê hevokê de dibîne, gavekê diavêje pêş. Gavên ku li odeyê tên avêtin zêde dibin.

Yek ji jinên ku axaftinê digire behsa zarokatiya xwe dike: "Alîkariya karên malê nedikirin. Ji ber ku ez keç bûm, mecbûr bûm alîkariya karên malê bikim. Ev jî têrê nake." Yeke din lê zêde dike: "Derbarê kincên min, şêwaza rûniştina min û kenê min de digotin 'tu keç î, keç wiya nakin'."

Di "Atolyeya Destpêkê ya Xebatên li ser Jinên Kurd" de ku roja şemiyê 10ê Cotmehê li Amedê hat lidarxistin, jinan bi vê tetbîqata hêsan dîtin ku ew tecrubeyên ku bêyî ji hev haydar bin jiyane, di rastiyê de hevpar in. Sernavê atolyeyê jî ev digot: "Ji Tecrubeyên Jinên Kurd Avakirina Bîrek Hevpar û Gotinek Nû".

Gava yekem a komeleyekê

Komeleya Jinên Kurd ku atolyeyê saz kir, di sala 2025an de li navçeya Sûrê ya Amedê hat damezrandin. Komele, ji aliyê jinên çalakvan û dilxwazên ku li bajêr di warê zimanê kurdî, çand û mafên jinan de dixebitin, wekî însiyatîfek sivîl hat avakirin. Serokatiya wê Evîn Azad dike.

Du armancên sereke yên komeleyê hene. Ya yekem zimanê zikmakî: li hemberî asîmîlasyonê, piştrastkirina axaftina Kurmancî û Kirmanckî (Zazakî) li malê, di nava malbatê de û veguhastina wê bo zarokan. Ya duyem hişmendiya jinê: bi panel û gotûbêjên pirtûkan ên li ser wêje, dîrok û zayenda civakî, nîqaşkirina cihê jinê di dîrokê de û îro.

Atolyeya roja şemiyê, gava yekem a van xebatan bû. Komele radigihîne ku dê rêzeçalakî berdewam bikin.

Rêvebera atolyeyê: nivîskara me Sevgi Çelik

Atolyeyê nivîskara Dijital Kurdistan Newsê Sevgi Çelik bi rê ve bir.

Çelik ji beşdaran re got ku erka jinê tenê ne çêkirina xwarinê û xwedîkirina zarokan e. Çelik bal kişand ser wê yekê ku heke jin di rêya ber bi Kurdistanê ve rol negirin, şansê serkeftinê nabe û anî ziman ku divê jin mîmarên sereke yên vê rêyê bin.

Gava yekem a sedsalek berê

Peyva rêxistinkirî ya jinên kurd ne tiştekî nû ye. Di meha gulanê ya sala 1919an de, li Stenbola tevlihev a salên dawî yên Osmaniyan, rêxistina jinên kurd a yekemîn a di dîrokê de bi navê "Komeleya Bilindkirina Jinên Kurd" hat damezrandin. Vekirina komeleyê di 21ê hezîrana 1919an de li Sultanahmetê pêk hat; di vekirinê de Encum Yamulkî ji jinan re axivî. Jinên malbatên Yamulkî, Handanzade, Babanzade, Bedirxanî û Zapsuyan pêşengiya damezrandina rêxistinê kirin.

Armancên komeleyê îro jî naskirî tên: Pêşketina jinên kurd di warê civakî û rewşenbîrî de, kar û alîkarî ji bo jinên sêwî û bî yên ku Şerê Cîhanê yê Yekem û koçberiyên bi zorê ew xistine nava xizaniyê, dersên ji bo jinan, konferans, pirtûkxane, rojname û pirtûk.

Komeleya Jinên Kurd xwe wekî berdewamiya wê komeleyê pênase nake. Lê piştî sedsalekê, dîsa komeleyeke jinên kurd, dîsa bi ders û sohbetan, dîsa bi hewldana jinan a avakirina peyva xwe ya taybet dest bi rê dike. Gava ku di sala 1919an de li Stenbolê hat avêtin, vê carê li Amedê, li ser axa Kurdistanê ji nû ve tê avêtin.

Dîroka hevdîtina bê ya atolyeyê hê nehatiye eşkerekirin.

لە ئامەد، ژنانی کورد ئەو وتەیەی لە ١٩١٩ەوە بەجێماوە، نوێ دەکەنەوە

لە شوێنپێی یەکەم ڕێکخراوی ژنانی کورد کە سەدەیەک لەمەوبەر لە ئەستەمبوڵ دامەزرا، "کۆمەڵەی ژنانی کورد" لە ئامەد لە یەکەم وۆرکشۆپی خۆیدا، ژنانی نەوە جیاوازەکانی بۆ "بیرەوەرییەکی هاوبەش و وتەیەکی نوێ" کۆکردەوە.

لە لایەکی مێزەکە ژنێکی قژ سپی دانیشتووە، لە لایەکەی تریش کچێکی بیست ساڵان. ژنانی نێوانیان هەندێکیان لەچک لەسەرن و هەندێکیان بێ لەچکن. ڕستەیەک لەسەر کاغەزێک دەخوێنرێتەوە: "دەزانم چاوەڕێ دەکرێت ژنان دوای هاوسەرگیری دەستبەرداری ئازادییەکانیان بن." هەر کەسێک خۆی لەو ڕستەیەدا دەبینێتەوە، هەنگاوێک دێتە پێشەوە. هەنگاوەکان لە ژوورەکەدا زۆرتر دەبن.

یەکێک لەو ژنانەی قسە دەکات، باسی منداڵیی خۆی دەکات: "یارمەتی کارەکانی ماڵەوەیان نەدەدا. من چونکە کچ بووم، دەبوو یارمەتی کارەکانی ماڵەوە بدەم. ئەمەش بەس نەبوو." یەکێکی تر زیاد دەکات: "سەبارەت بە جلوبەرگ، شێوازی دانیشتن و پێکەنینم دەیانوت 'تۆ کچیت، کچان وا ناکەن'."

لەو "وۆرکشۆپی دەستپێکی کارکردن لەسەر ژنانی کورد"دا کە ڕۆژی شەممە ١٠ی تشرینی یەکەم لە ئامەد بەڕێوەچوو، ژنان بەو ڕاهێنانە سادەیە تێگەیشتن کە ئەو ئەزموونانەی بەبێ ئاگاداری یەکتر ژیاون، لە ڕاستیدا هاوبەشن. ناونیشانی وۆرکشۆپەکەش هەر ئەوەی دەوت: "لە ئەزموونی ژنانی کورد، بنیاتنانی بیرەوەرییەکی هاوبەش و وتەیەکی نوێ".

یەکەم هەنگاوی کۆمەڵەیەک

کۆمەڵەی ژنانی کورد کە ڕێکخەری ئەم وۆرکشۆپەیە، لە ساڵی ٢٠٢٥ لە ناوچەی سووری ئامەد دامەزرا. ئەم کۆمەڵەیە لەلایەن ژنانی چالاکوان و خۆبەخشەوە کە لە بواری زمانی کوردی، کەلتوور و مافەکانی ژنان لە شارەکەدا کار دەکەن، وەک هەوڵێکی مەدەنی پێکهێنراوە. ئێڤین ئازاد سەرۆکایەتیی کۆمەڵەکە دەکات.

کۆمەڵەکە دوو ئامانجی سەرەکی هەیە. یەکەمیان زمانی دایکە: بۆ بەرەنگاربوونەوەی تواندنەوەی زمان، هەوڵدان بۆ ئەوەی کورمانجی و کێرمانجکی (زازاکی) لە ماڵەوە و لەناو خێزاندا قسەی پێ بکرێت و بۆ منداڵان بگوازرێتەوە. دووەمیان هۆشیاریی ژنانە: بە ئەنجامدانی پانێڵ و گفتوگۆی کتێب لەسەر ئەدەبیات، مێژوو و جێندەر، تاوتوێکردنی پێگەی ژن لە مێژوو و لە سەردەمی ئەمڕۆدا.

وۆرکشۆپەکەی ڕۆژی شەممە، یەکەم هەنگاوی ئەم چالاکییانە بوو. کۆمەڵەکە ڕایگەیاندووە کە ئەم زنجیرەیە بەردەوام دەبێت.

بەڕێوەبەری وۆرکشۆپەکە: نووسەرمان سێڤگی چەلیک

وۆرکشۆپەکە لەلایەن نووسەری دیجیتاڵ کوردستان نیوز، سێڤگی چەلیکەوە بەڕێوەبرا.

چەلیک بە بەشداربووانی وت کە ئەرکی ژن تەنها چێشت لێنان و منداڵ بەخێوکردن نییە. چەلیک جەختی لەوە کردەوە کە ئەگەر ژنان لەو ڕێگەیەی بەرەو کوردستان دەچێت ڕۆڵ نەبینن، ئەوا ئەگەری سەرکەوتن نابێت و وتی کە پێویستە ژنان تەلارسازی سەرەکیی ئەم ڕێگەیە بن.

یەکەم هەنگاو لە سەدەیەک لەمەوبەر

وتەی ڕێکخراوی ژنانی کورد شتێکی نوێ نییە. لە مانگی ئایاری ١٩١٩دا، لە ئەستەمبوڵی پڕ لە ئاڵۆزی ساڵانی کۆتایی عوسمانیدا، یەکەمین ڕێکخراوی ژنانی کورد لە مێژوودا بە ناوی «کۆمەڵەی بەرزکردنەوەی ژنانی کورد» (Kürd Kadınları Teâli Cemiyeti) دامەزرا. کردنەوەی کۆمەڵەکە لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩١٩ لە سوڵتان ئەحمەد ئەنجامدرا؛ لە مەراسیمەکەدا ئەنجوم یاموڵکی وتارێکی بۆ ژنان پێشکەش کرد. ژنانی بنەماڵەکانی یاموڵکی، هاندانزادە، بابانزادە، بەدرخانی و زاپسو پێشەنگایەتی دامەزراندنی ئەم ڕێکخراوەیان کرد.

ئامانجەکانی کۆمەڵەکە بۆ ئەمڕۆش ئاشنان: پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیریی ژنانی کورد، دۆزینەوەی کار و هاوکاری بۆ ئەو ژنە بێوەژن و هەتیوانەی بەهۆی جەنگی جیهانی یەکەم و کۆچبەری زۆرەملێوە تووشی هەژاری بوون، هەروەها پێشکەشکردنی وانە، کۆنفرانس، دروستکردنی کتێبخانە و بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامە و کتێب بۆ ژنان.

کۆمەڵەی ژنانی کورد خۆی بە درێژەپێدەری ئەو کۆمەڵەیە پێناسە ناکات. بەڵام دوای تێپەڕبوونی سەدەیەک، دیسان کۆمەڵەیەکی ژنانی کورد، بە وانە و گفتوگۆکان و بە هەوڵی ژنان بۆ ئەوەی قسەی خۆیان بکەن، دەست بە کار دەکات. ئەو هەنگاوەی لە ساڵی ١٩١٩ لە ئەستەمبوڵ نرا، ئەمجارەیان لە ئامەد، لە خاکی کوردستاندا دووبارە دەنرێتەوە.

کاتی کۆبوونەوەی داهاتووی وۆرکشۆپەکە هێشتا ڕانەگەیەندراوە.

Kurdish women in Amed rebuild the voice inherited from 1919

Following the trail of the first Kurdish women’s organization founded in Istanbul a century ago, the Komeleya Jinên Kurd’s inaugural workshop in Amed brought together women from different generations for a “shared memory and a new voice.”

At one end of the table sat a woman with silvered hair, at the other a girl in her twenties. Between them were women, some veiled, some uncovered. A sentence printed on paper read: “I know that women are expected to give up their freedom after marriage.” A step forward emerged that identified with this sentence. The steps taken in the room multiplied.

One of the women speaking recalled her childhood: “They didn’t help with housework. Because I was a girl, I was expected to support the household chores. That wasn’t enough.” Another added: “They would say about my clothes, my posture, my smile, ‘you’re a girl, girls don’t do that.’”

At the “Introduction to Kurdish Women’s Studies Workshop” (Atolyeya Destpêkê ya Xebatên li ser Jinên Kurd) held in Amed on Saturday, October 10, women discovered through a simple exercise that the experiences they lived through independently were actually shared. The workshop’s title reflected this: “Ji Tecrubeyên Jinên Kurd Avakirina Bîrek Hevpar û Gotinek Nû” — to create a common memory and a new voice from Kurdish women’s experiences.

Bir derneğin ilk adımı

The workshop was organized by Komeleya Jinên Kurd (Kurdish Women’s Association), which was founded in 2025 in the Sur district of Diyarbakır. The association was launched as a civil initiative by women activists and volunteers working in the city on Kurdish language, culture and women’s rights. Its presidency is held by Evin Azad.

The association has two core objectives. The first is the mother tongue: to ensure that Kurmanji and Kirmanckî (Zazaki) are spoken at home and within families and passed on to children, as a resistance to assimilation. The second is women’s consciousness: to discuss the place of women in history and today through panels and book talks (gotûbêj) on literature, history and gender.

Saturday’s workshop was the first step of these activities. The association says the series will continue.

Workshop led by: our writer Sevgi Çelik

The workshop was led by Digital Kurdistan News writer Sevgi Çelik.

Çelik told participants that a woman’s role is not limited to cooking and caring for children. Emphasizing that women must take part on the road to Kurdistan or else the chance of success will be lost, Çelik said that women should be the main architects of this path.

The First Step a Century Ago

The organized voice of Kurdish women is not new. In May 1919, amid the turbulent final years of the Ottoman Empire in Istanbul, the Kurdish Women’s Society (Komeleya Bilindkirina Jinên Kurd) was founded as the first Kurdish women’s organization in history. The society’s inauguration took place on 21 June 1919 in Sultanahmet; at the opening, Encum Yamulki addressed the women. The founding was led by women from the Yamulki, Handanzade, Babanzade, Bedirhanî and Zapsu families.

The society’s objectives sound familiar even today: the social and intellectual advancement of Kurdish women, employment and assistance for orphaned and widowed women driven into poverty by the First World War and forced migrations, as well as lessons, conferences, libraries, newspapers and books aimed at women.

Komeleya Jinên Kurd does not describe itself as a continuation of that society. Yet, a century later, another Kurdish women’s association is setting out again, with lessons and discussions, once more striving for women to speak for themselves. The step taken in Istanbul in 1919 is now being retaken in Amed, on Kurdish Kurdistan’s own soil.

The date of the workshop's next meeting has not yet been announced.

زنان کرد در آمد، سخن به ارث‌برده از سال ۱۹۱۹ را بازسازی می‌کنند

در پی اولین سازمان زنان کرد که یک قرن پیش در استانبول تأسیس شد، در اولین کارگاه کمیته زنان کرد در آمد، زنان نسل‌های مختلف را برای «یک حافظهٔ مشترک و سخن جدید» گرد هم آورد.

در یک طرف میز زنی با موهای خاکستری، و در طرف دیگر دختری در اوایل بیست سالگی. میان آن‌ها برخی زن‌ها حجاب دارند و برخی بدون حجاب هستند. روی کاغذ جمله‌ای خوانده می‌شود: «می‌دانم که پس از ازدواج انتظار می‌رود زنان آزادی‌های خود را رها کنند». زنی که خود را در این جمله می‌بیند، یک قدم جلو می‌آید. قدم‌های گذاشته شده در اتاق افزون می‌شود.

یکی از زنانی که سخن می‌گوید، کودکی‌اش را تعریف می‌کند: «به کارهای خانه کمک نمی‌کردند. چون دختر بودم مجبور بودم به کارهای خانه کمک کنم. این هم کافی نبود». دیگری می‌افزاید: «در مورد لباس، نشستن و خنده‌ام می‌گفتند: «تو دختر هستی، دخترها این‌گونه رفتار نمی‌کنند».

در تاریخ ۱۰ اکتبر، شنبه، در آمد کارگاه «آشنایی با مطالعات زنان کرد» (Atolyeya Destpêkê ya Xebatên li ser Jinên Kurd) برگزار شد. زنان با این تمرین ساده دریافتند که تجربیاتی که به‌نظر بی‌ارتباط می‌آمدند، در واقع مشترک هستند. عنوان کارگاه نیز این را بیان می‌کرد: «Ji Tecrubeyên Jinên Kurd Avakirina Bîrek Hevpar û Gotinek Nû» — تولید حافظه‌ای مشترک و سخن جدید از تجربیات زنان کرد.

اولین قدم یک انجمن

کارگاه توسط انجمن زنان کرد (Komeleya Jinên Kurd) برگزار شد که در سال ۲۰۲۵ در محله سور شهر آلمه تأسیس شد. این انجمن به عنوان یک ابتکار مدنی توسط فعالان و داوطلبان زن که در زمینه زبان، فرهنگ کرد و حقوق زنان در شهر فعالیت می‌کردند، راه‌اندازی شد. ریاست آن را اوین آزاد بر عهده دارد.

این انجمن دو هدف اساسی دارد. هدف اول زبان مادری است: برای مقابله با همسان‌سازی، ترویج استفاده از کورمانجی و کرمانجی (زازاکی) در خانه و خانواده و انتقال آن به کودکان. هدف دوم آگاهی زنان است: با برگزاری پنل‌ها و گفتگوهای کتابی درباره ادبیات، تاریخ و جنسیت، جایگاه زنان در گذشته و امروز را بررسی کند.

کارگاه روز شنبه گامی اول در این فعالیت‌ها بود. انجمن اعلام کرده است که این مجموعه ادامه خواهد یافت.

کارگاه را هدایت کرد: نویسنده ما سوگی چلیک

کارگاه توسط نویسنده دیجیتال کردستان نیوز، سوگی چلیک، هدایت شد.

چلیک به شرکت‌کنندگان گفت که وظیفهٔ زن تنها آشپزی و مراقبت از کودکان نیست. او تأکید کرد که اگر زنان در مسیر پیشرفت کردستان نقش نداشته باشند، شانس موفقیت وجود نخواهد داشت و زنان باید معماران اصلی این مسیر باشند.

اولین قدم صد سال پیش

صدای سازمان‌یافته زنان کُرد نو نیست. در ماه مه سال ۱۹۱۹، در استانبول پرآشوب سال‌های آخر امپراتوری عثمانی، انجمن زنان کُرد (Kurd Kadınları Teâli Cemiyeti) که به عنوان اولین سازمان زنان کُرد در تاریخ شناخته می‌شود، تأسیس شد. مراسم افتتاح این انجمن در ۲۱ ژوئن ۱۹۱۹ در سلطان‌احمت برگزار شد؛ در این مراسم، انجم یامولکی به زنان سخنرانی کرد. تأسیس سازمان توسط زنان خانواده‌های یامولکی، هاندان‌زاده، بابان‌زاده، بدیرهانی و زاپسو رهبری شد.

اهداف این انجمن هنوز هم آشنا به نظر می‌رسند: پیشرفت اجتماعی و فکری زنان کُرد، ارائه کار و کمک به زنان یتیم و بیوه که جنگ جهانی اول و مهاجرت‌های اجباری آن‌ها را به فقر کشانده است، برگزاری کلاس‌ها، کنفرانس‌ها، کتابخانه‌ها، روزنامه‌ها و کتاب‌های مخصوص زنان.

کومله‌یا جینن کُرد خود را ادامه‌دار آن انجمن نمی‌داند. اما پس از گذشت یک قرن، دوباره یک انجمن زنان کُرد، با برگزاری کلاس‌ها و گفتگوها، و با تلاشی برای بازسازی صدای خود زنان، راه می‌افتد. گامی که در سال ۱۹۱۹ در استانبول برداشته شد، این بار در آمد، در سرزمین‌های خود کردستان، دوباره برداشته می‌شود.

تاریخ جلسهٔ بعدی کارگاه هنوز اعلام نشده است.

النساء الكرديات في آمد يعيدن صياغة القول الموروث من عام 1919

على خطى أول منظمة كردية نسائية تأسست في إسطنبول قبل قرن من الزمان، جمعت ورشة العمل الأولى لمنظمة كوميليا جينين كرد في آمد نساء من أجيال مختلفة من أجل "ذاكرة مشتركة وكلمة جديدة".

في أحد طرفي الطاولة امرأة شَعْرُها شائب، وفي الطرف الآخر شابة في العشرين من عمرها. بينهما نساء بعضها ترتدي الحجاب وبعضها لا. تُقرأ جملة من ورقة: «أعلم أنه يُتوقع من النساء التخلي عن حريتهن بعد الزواج». خطوة وجدت نفسها في هذه الجملة تبرز إلى الأمام. وتزداد الخطوات التي تُخطوها في الغرفة.

إحدى النساء التي تلقت الكلمة تحكي عن طفولتها: «لم يساعدوني في الأعمال المنزلية. وبما أنني فتاة، كان من المفترض أن أساعد في الأعمال المنزلية. وهذا لا يكفي». وتضيف أخرى: «كانوا يقولون عن ملابسي، وطريقتي في الجلوس، وضحكتي: «أنتِ فتاة، والفتيات لا يفعلن ذلك».»

في ورشة «مقدمة في أعمال المرأة الكردية» التي أقيمت في آمد يوم السبت 10 أكتوبر (Atolyeya Destpêkê ya Xebatên li ser Jinên Kurd)، اكتشفت النساء أن التجارب التي يمررن بها دون علم بعضهن البعض هي في الواقع مشتركة، من خلال هذا التمرين البسيط. وكان عنوان الورشة يوضح ذلك: «Ji Tecrubeyên Jinên Kurd Avakirina Bîrek Hevpar û Gotinek Nû» — إنتاج ذاكرة مشتركة وكلمة جديدة من تجارب النساء الكرديات.

الخطوة الأولى لجمعية

نظمت ورشة العمل جمعية النساء الكرديات (Komeleya Jinên Kurd)، التي تأسست في عام 2025 في حي سور بمدينة آمد. أطلقت الجمعية كمبادرة مدنية يديرها الناشطون والمتطوعون من النساء العاملات في مجال اللغة الكردية والثقافة وحقوق المرأة في المدينة. يرأسها إيفين آزاد.

لجمعية هدفان أساسيان. الأول هو اللغة الأم: ضمان تحدث الكرمانجية والكيرمانجكية (الزازاكية) داخل المنازل وبين أفراد الأسرة ونقلها إلى الأطفال في مواجهة الاستيعاب. الثاني هو رفع الوعي النسائي: مناقشة مكانة المرأة في التاريخ والحاضر عبر حلقات نقاش وندوات حول الأدب والتاريخ والنوع الاجتماعي (غوتوبيج).

كانت ورشة يوم السبت هي الخطوة الأولى من هذه الأنشطة. وأفادت الجمعية أن السلسلة ستستمر.

Atölyeyi yöneten: yazarımız Sevgi Çelik

قادت ورشة العمل الكاتبة سيفجي تشيليك من ديجيتال كردستان نيوز.

قالت تشيليك للمشاركات إن مهمة المرأة لا تقتصر على إعداد الطعام ورعاية الأطفال فقط. وأكدت أن النساء إذا لم يشاركن في الطريق إلى كردستان فلن يكنّ لديهن فرصة للنجاح، مشددةً على ضرورة أن تكون النساء هن المهندسات الرئيسيات لهذا المسار.

Bir asır önceki ilk adım

ليس حديثًا أن تتحدث النساء الكرديات بصوت منظم. ففي مايو 1919، في إسطنبول المتقلبة خلال السنوات الأخيرة من الدولة العثمانية، تأسست الجمعية الكردية لتعليم النساء (Komeleya Bilindkirina Jinên Kurd) التي تُعرف بأنها أول منظمة نسائية كردية في التاريخ. تم افتتاح الجمعية في 21 يونيو 1919 في السلطان أحمد؛ وفي الافتتاح خاطبت النساء إنجوم يامولكي. وقد قادت تأسيس الجمعية نساء عائلات يامولكي، هاندانزادي، بابانزادي، بديرهاني وزابسو.

أهداف الجمعية ما زالت مألوفة اليوم: تقدم النساء الكرديات اجتماعياً وفكرياً، وتوفير العمل والمساعدة للأيتام والأرامل الذين أدت الحرب العالمية الأولى والهجرات القسرية إلى الفقر، بالإضافة إلى دروس ومحاضرات ومؤتمرات ومكتبات وصحف وكتب مخصصة للنساء.

لا تُعرّف جمعية النساء الكرديات نفسها كاستمرار لتلك الجمعية. لكن بعد قرن من الزمن، تنطلق جمعية كردية نسائية أخرى، مرة أخرى من خلال الدروس والحوارات، وبمحاولة جديدة لإعطاء النساء صوتهن. الخطوة التي اتُخذت في إسطنبول عام 1919 تُعاد الآن في آمد، على أراضي كردستان نفسها.

لم يُعلن بعد عن تاريخ الاجتماع التالي للورشة.

İlgili haberler