7 Ekim 2023 tarihinde Filistin'in Gazze şeridinden İsrail'in güney sahasına Hamas'ın başlatmış olduğu terör saldırısı ile harekete geçen siyasi fay hatları Lübnan, Suriye, Irak, Kürdistan, İran, Suudi Arabistan, Yemen, Pakistan, Afganistan ve hatta Hindistan'a kadar bütün bu geniş coğraflarda aktif savaş dinamiğinin harekete geçmesine yol açtı.

Edward N. Lorenz'in düzenin başlangıcındaki önemsiz gibi görünen kımıltıların öngürülmesi zor büyük sonuçlara yol açabileceğini ifade ettiği ve "Amazon ormanlarında kanat çırpan bir kelebeğin Teksas'ta ve dünyanın yarısında kasırgaya yol açma ihtimalini tartıştığı "Kaos Teorisini" lütfen hatırlayın. Metaforik anlamda Lorenz'in kelebeği Gazze'de kanat çırptı ve dünyanın yarısı adeta kaosa sürüklendi.

İsrail'in fena halde canını yakmasının yanında, bu saldırı aynı zamanda bütün İsrail Güney Saha Komutanlığı'nın bir anda çökmesine, 1200 civarı sivil vatandaşının ölümüne, yaralanmasına ve yüzlercesinin esir alınmasına neden oldu. Bu olayın şoku İsrail'i kurulduğu günden beri rahat bırakmayan beka sorunuyla yüzleştirdi. Neylersin ki kelebek bir defa kanat çırpmıştı ve her defasında kelebeklerle uğraşmaktansa ormanı ateşe vermek radikal bir çözüm olarak kendini ikinci Ben Gurion olarak ilan eden Netenyahu'nun önüne gelmişti. O halde deniz ve kaos canavarı olarak Kitab-ı Mukaddes'te tarif edilen Leviathan'ın uyanma zamanı gelmişti.

Leviathan 17. Yüzyıl İngilteresinde Thomas Hobbes'ın 1651 yılında yayımlanan kitabının ismidir de. Bütün Batı felsefesini ve devlet siyasetini derinden etkilemiş olan bu kitap, Kutsal Roma Papalık rejiminin gücünü özel olarak iç savaşın kavurduğu İngiltere'den ve genel olarak Avrupa devlet sistemi içinden tasfiye ederek mutlak siyasal gücün teorisini oluşturmak istemiştir. Bu güç Hobbes'a göre dünyevi siyasal devlettir. Tevrat'taki Leviathan deniz canavarı Hobbes'ta simgesel anlamda gücü temsil eden, dinselliken bağışık yegane güç kullanım tekeline sahip devlettir ve bu devlet yani İngiltere kendisini parçalayarak yoketmeye çalışan Roma papalık hükmünü ve onun içerideki uzantılarını bertaraf etmek için sözkonusu mutlak gücün sahibi olmalıdır. Yani devlet Leviathan canavarı olmak zorundadır. Leviathan'ın kılıcı devletin gücü olmalıdır. Güç haktır, hak devletindir ve bu devlet İngiltere özelinde modern burjuva devletindir. Katılırsınız veya yadırgarsınız ama Hobbes tarihin belli bir kırılma döneminde Orta Çağ devlet yapısına karşı yükselmekte olan Yeni Çağ'ın devletinin teorisini yazmıştır.

Bir ara not: Latincesi ile "homo homini lupus", yani 'insan insanın kurdudur' tabiri Hobbes'ın ilkel komünal aşamadaki insanların bu doğal halde kalmaya devam etmesi durumunda herkesin birbirine düşman olacağı gerçeğini ifade eder. Hobbes insanlığın ilerlemeye dayalı görüş açısını benimser ve bu ilerlemenin ilkel komünal toplumda durmayı teşvik etmeyeceği açıktır. İlerleme olmazsa insanlar birbirini yer demeye getirir. Ancak tıpkı Evrim Teorisi'nin çarpıtılması gibi Hobbes'ın bu teorileri de çarpıtılmıştır. İlkel halde kalması halinde herkesin birbirine düşman olacağı teorisini yabana atmak kolay değildir. İlkel toplum halinde sabitlenilmesi halinde inasanın insanın kurdu olmayacağının garantisi yoktur. Hobbes bu anlamıyla ilerlemecidir ve geriye dönmeyi kurt kanunu ile yadsımaktadır. Çağımızda halen eski çağlara dönmeyi marifet kabilinden teorize ederek neolitik özlemlere başvuran siyasal akımların varlığı Hobbes'a değinmeyi gerekli kıldı.

Elinde kılıçla gücü ve modern devleti temsil eden bir güç timsali olarak Leviathan bugün tıpkı 17. Yüzyıl İngilteresinde olduğu gibi İsrail devletinin elinde 7 Ekim sonrası bölgesel bir savaş canavarı olarak harekete geçti. "Güç haktır hak güçtür" ilkesi temelinde davranan Leviathan Gazze'den Hindistan'a kadar Edward N. Lorenz'in kelebek etkisini bu anlayış doğrultusunda işletmeye devam ediyor.

Çoktandır kendisini "haritadan silmekle" tehdit eden İran İslam Cumhuriyeti"ne karşı Hamas'ın 7 Ekim terör saldırısını mazerete dönüştüren İsrail nihayet doğrudan İran'ı hedefine koymanın fırsatını yakaladı. 13 Haziran 2025 tarihinde ABD'nin de desteğini alarak "12 Gün savaşı" olarak tarihe kaydolan yıkıcı İran savaşını başlattı. Daha sonra "Yükselen Aslan Operasyonu" olarak adlanan savaş ABD'nin dahil olmasıyla İran'ın nükleer tesislerinin imhası ve spesifik hedeflerin vurulmasıyla devam ediyor. ABD bölgeye en büyük savaş gemilerini yığarken İran Yemen'de Husiler üzerinden inisiyatif geliştirerek stratejik Babülmendep boğazının kontrolünü ele geçirdi. Kelebeğin kanadında yeni bir savaş cephesi açıldı. Babülmendep ve Basra Körfezi'nin kapanması tüm dünyayı etkisi altına alabilecek küresel yeni krizleri tetikleme risklerini barındırıyor.

İkinci ara not: Yemen zengin Suudi'nin dibinde yoksul bir Arap ülkesidir. Tarihte her dönem savaşçı ve fedakar bir millet. Osmanlıya karşı mücadelenin öncülerinden bir millet. "Bir avuç buğday geçmeyecek" şiarıyla İmam Yahya'nın ordularının kuşattığı Osmanlı ordularının bozguna uğradığı topraklar. Yemen'de neredeyse her lokasyonda "Makbarat el-Etrek" [Türkler Mezarlığı] unvanı vardır. Neredeyse 300 bin kimi kaynaklara göre 1 milyon Osmanlı askeri Yemen'de hayatını kaybetti. Ne hazindir ki Yemenli Arapların liderleri de tıpkı Şêx Sait ve mürşitleri gibi Diyarbekir surlarının önünde asılmışlardır.

Suudi-Yemen savaş cephesinin açılmış olması ABD-Batı ittifakı ile Çin-Rusya'nın Avrasya ittifakı arasındaki gerilimi daha da sıkılaştırarak tırmandıracak dinamikleri açığa çıkaracaktır. Malum, bu savaşın bu iki blok arasındaki küresel egemenlik mücadelesinin tezahürü olduğunu daha önceki analizlerimizde dile getirmiştik. Bu küçük hatırlatmayla bir kez daha hafızamıza şunu yoklatmanın da faydası olacaktır; bilindiği üzere geçmişte Sovyet Paktı ve NATO paktı olarak dünya iki ana cepheye ayrılmışken Batı Asya bölgesinde Sovyetler Birliği Şii NATO paktı da Sünnî damara yerleşmişti ve zaman zaman Irak ve Mısır üzerinden denge karşılıklı kırılmaya çalışılıyordu. Nasırcılık, Kaddafi'nin Yeşil Sosyalizmi ve BAAS'ın bu iki dengenin ara ideolojik akımı olarak değerlendirilmesi bu tanımlamaya göre yanlış olmayacaktır. [Kemalizm de bu türden bir karaktere sahiptir.] Elbette küresel güçler bu iki damarı yaratmış değiller, varlığı çok eskidir ve İslam'ın Halifeler dönemi fetihçi bir hüviyete dönüşmüş olmasına ve yayılmacılığına karşı Şiilik bir bariyer olarak oluşmuştur. Özünde Zerdüştî kavimlerle İslamcı Sami kavimler arasındaki tarihsel mücadelenin bir yansıması olarak özetlenebilir. Batı Asya'da hegemonya tesis etmek isteyen emperyalist güçler mutlaka bu iki damardan birine yerleşmek durumunda kaldılar, ikisine birden yerleşme olanağı dün mümkün değildi, bugün de olası görünmüyor. Kıtaların tektonik hareketleri misali bu iki siyasal hat bir birini itmeye çalışır.

Suuidî'nin merkezinde olduğu Sünni cephe bu tarihsel gerçekliğin ışında bugün de İran'ı hayati bir tehdit olarak görmektedir. Gittikçe güçlenen İran'a karşı İsrail-ABD önderliğinde harekete geçmeye İbrahim Anlaşması temelinde karar verildi. Bu savaş gerçek anlamda İran-İsrail savaşı olmasının ötesinde artık neredeyse Şii İslam ile Sünni İslam ülkeleri ve güçleri arasındaki bir savaşa dönüştü. İran'ın önderliğindeki Şii kalkanına karşı Suudî'nin önderliğindeki Sünni İslam kalkanı Yemen savaşı ekseninde burun buruna gelmiş durumdadır. Artık Sünni Kalkan ve Şii Kalkan cepheleşmesi Batı Asya'da net olarak görünmeye başladı. Suudi, Türkiye ve Pakistan'ın ilan ettiği "Mekke İttifakı" Mısır'ın da dahil edilmesiyle İran'a Şii kalkanına karşı harekete geçileceğinin işaretilerini vermektedir. Sözkonusu bu gelişmeyi ABD kontrolünde bir "Orta Doğu NATO'sunun kurulması" olarak adlandıran değerlendirmeler ve analizler yapılmaktadır. ABD stratejik aklının güvenliği bölgesel garantörlere devrederek (Türkiye, İsrail ve Suudî) Batı Asya'daki askeri gücünü çekmeyi tartıştığı vb tezler de işbu konu dahilinde tartışılmaktadır. Söz konusu plana göre Levant İsrail'in, Körfez çevresi Suudî'nin ve Rojava-Başur-Rojhilat ve Ermenistan ve Azerbaycan'ın Türkiye'nin garantörlüğüne verilmesi çeşitli mahreçlerden dile getirilmektedir.

Bu senaryoları aklımızın bir köşesine alarak Sünni ve Şii Kalkanın durumuna kısaca göz atıp bu perspektiften biz Kürtlerin durumuna değinmek ve Kürt siyasal aklına belli bir projeksiyon sunmak gerekli hale gelmiştir. Bu gereklilik temelinde aşağıda şunları işaretlemek isteriz;

•Öncelikle savaşa konu olması itibarıyla İran: Büyük yara aldığı halde yıkılmadığını, ancak yıkılmadığı halde önemli oranda güç kaybettiğini vurgulamak gerekir. Caydırıcılığı zayıflamış İran'ın Gazze'ye kadar ördüğü ve "direniş hattı" olarak tanımladığı örgüsü Hamas özgülünde askeri olarak tamamen yenilmiş, Lübnan Hizbullah'ı güçten düşmüştür ama kapasitesi çökertilmiş değildir, Suriye'de yenilmiş ve Irak'ta İrancı güçler kuşatma altına alınmaya çalışılıyor. İran'ın başarılı olduğu cephe Yemen cephesidir ve Suudi Arabistan'ı tehdit altına sokmuş durumdadır. İran hurdahaş duruma getirildiği halde savaş bu düzeyde sürerse şayet, savaş içinde öğrenme ve hayatta kalma yeteneğini geliştirerek direnme kapisetisini arttırması da olasıdır. Friedrich Nietzsche'nin "beni öldürmeyen şey güçlendirir" metaforu İran özgülünde savaşın bir esprisi olarak karşımıza çıkabilir ki bu işin doğasına en azından aykırı değildir.

•Suudi Arabistan: Yemen'de yenilmiştir ve Husî güçleri tarafından işgale uğrama korkusu içinde paralı ordular toplayarak kendisini korumak istemektedir. Birçok kişiye inanılmaz gibi gelse de Suudî'nin bildiğimiz manada bir ordusu yoktur. Kraliyet ailesi kendisine darbe yapabilir kaygısıyla şeklî bir ordu dizayn ederek aslında Ordu görünümlü polis teşkilatına çevirmiştir. Bu durum yırtıcı etçil bir canlıyı otçul bir varlığa dönüstürmekten farksızdır. Bu transformasyon bu savaş günlerinde Suudi'yi kendi eliyle yarattığı kapana sıkıştırdı. Yatırım yaptığı hava kuvvetlerinin bile fonksiyonel özelliği zayıftır, zira pilotlarının birçoğu başta Pakistan olmak üzere yabancı ülkelerden alınmıştır. Ve belki de en önemlisi Suudî'nin birleşik bir ulus ruhuyla davranan siyasal toplumu yoktur. Bütün bunlar Suudî'nin ABD olmadan son derece kırılgan bir yapıda durduğu gerçeğini bize göstermektedir. Eğer ABD ağırlığını koymazsa Mekke İttifakının ve toplama paralı askerlerin Suudî'yi korumaya yeterli gelip gelmeyeceği sorusu tahlile muhtaçtır.

•İsrail: Güncel bölge politikası ve uzun vadeli stratejisi bağlamında bağımsız bir Kürdistan devletinin kurulmasını kendi güvenliği anlamında isteyecek belki de yegane devlettir. Ancak bunun için kendi gücü yetmez. ABD ve Avrupa'yı buna ikna etmesi gerekiyor ki bu öyle kolay başarabileceği birşey değildir. İsrail için her ne kadar yakın dönem için İran ve Şia hattı büyük tehdit oluşturmaktaysa da esasen Sünnî Arap ekseni daha varoluşsal tehdit unsurudur. Bölgede bir Kürt devleti İsrail için neredeyse varlık yokluk mücadelesinin önemli bir parçasıdır.

•Kürtler: Dört parçada büyük kesimi Sünni olmasından kaynaklı hem doğal olarak Sünni eksenin içindedirler ve hem de siyasal tercih olarak politik aktörler tarafından buraya yönelmektedirler. Bu eksene Türkiye üzerinden dahil olma çabası Bakur'da münfesih PKK üzerinden "Terörsüz Türkiye/Çözüm Süreci" ile Rojava'da entegrasyon ile devam ededursun, Başur'da YNK de İran'dan uzaklaşarak Türkiye'ye eklemlenmeye ve eşgüdümlü davranmaya başlamıştır. Irak Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ve Kerkük Vali Seçimi'nde YNK Türkiye ile ittifak kurarak bu tercihini sahada belli etmiştir. PDK ise zaten tarihsel anlamda Türkiye ile dostluk ilişkisini korumuş bir yapısallığa ve geleneğe sahiptir. Hali hazırda Kürtlerin yönünü belirleyen aktörler bu üç ana akım güçlerdir ve Türkiye'nin himayesinde Sünnî hatta konumlanma temayülünü açık etmişlerdir. Bu durumda soru şudur: Sünni eksen Kürtlerin ulusal hakları noktasında ne vaadetmektedir? Maliki yönetimi döneminde Irak'ta güçlenen İran'a karşı Iraklı Sünni Araplarla Kürtlerin ortak bir devlet kurma siyasetini desteklediyse de günümüzde Rojava'da Kürtlere hiç bir ulusal hakkın verilmesini teşvik dahi etmemektedir. Türkiye zaten bu konuda en katı siyasete sahiptir ve esneklik göstermesi mümkün görünmüyor. İran ise bu saatten sonra kendi derdiyle baş etmekte zorlanan sömürgeci bir devlettir ve Kürtleri dört parçada kendi eksenine dahil etme kapsam ve araçlarından birçok nedenden ötürü uzaktır.

Sonuç 0larak: Kürtler açısından Kürdistan'da güncel durum budur. Fakat orta ve uzun vadede böyle devam edecek diye bir şey yoktur. Batı Asya'nın en kadim haklarından biri olan Kürtler eğer bir ulus olarak Dünya sahnesinde var olmak istiyorlarsa sömürgeciliği yıkıp kendi ulus-devletlerini kurmak ve parçalanmış olan ülkelerini birleştirmek zorundadırlar. Çünkü eğer bir ulusun devleti yoksa yok olmaya mahkumdur. Bunun için Kürdistan'ın dört parçasında ve diyasporada Kürt siyasetini bloke eden, adeta Kürtleri rehin alan partilerin aşılması gerekir. Aslında şu anki mevcut ana akım Kürt partileri yıpranmış, yorulmuş ve birçok yönüyle çürümüş bir haldededirler. Dışarıdan ne kadar güçlü görünürlerse görünsünler özünde çağın sorunlarına yanıt verebilecek sıkılık ve kararlı ulusal iradeye sahip değiller. Stratejik olarak bağımsızlığı ve dört parçanın birleşmesini programına alan, ulusal ve toplumsal kurtuluşu amaçlayan devrimci bir önderliğe ihtiyaç vardır. Kürdistan sosyalistleri ve bütün milli kurtuluşçu akımlar için bu ertelenemez bir görevdir. Ancak böyle bir önderlik bir avuç milli hain dışında bütün halkı birleştirebilir ve seferber edebilir.

Yakın Asya'da bu hesaplaşma ortamında Kürtlerin birleşik ulus ruhunu bağımsızlık doğrultusunda siyasal iradeye dönüştürecek netlikte ve kararlılıkta bir önderlik sahada henüz yoktur. Bu denkleme kendini dayatmak yerine himaye edilmesi lütfuna ram olmuş bir duruş içindeler. Oysa Kürt siyasal aklı kendini dayatmayı bilse onlarsız Sünni kalkanın başarılı olması ve yine onlarsız İran'ın dize getirilmesinin imkansızlığı ortadadır. Zira bu iki hattın yolu Kürdistan'dan geçiyor. Kürtler bağımsız bir özne olarak iki gücün arasında kendini değerli kılmanın yolunu bulamazsa bütün eklentiler gibi ve elan Rojava'da yaşandığı şekliyle kendilerini egemenlerinin insafına bırakmış olacaklardır. Sanırım hepimizin Hobbes'u okumanın vaktidir.

15 Ekim 2026

Di 7ê Cotmeha 2023an de, êrîşa terorîstî ya ku Hamasê ji Zîvala Gazayê li dijî başûrê Îsraîlê dest pê kir, xetên şikestinê yên siyasî xistin tevgerê û bû sedema ku dînamîkên şer li erdnîgariyeke fireh, ji Lubnan, Sûriye, Iraq, Kurdistan, Îran, Erebistana Siûdî, Yemen, Pakistan û Afganistanê heta Hindistanê, çalak bibin.

Ji kerema xwe Teoriya Kaosê ya Edward N. Lorenz bi bîr bînin: tevgerên ku di destpêka rêxistinekê de biçûk û bêgirîng xuya dikin, dikarin encamên mezin û pêşbînîkirina wan dijwar çêkin. Lorenz pirs dikir gelo perperokek ku li daristanên Amazonê baskên xwe lê dide, dikare li Texasê, li nîvê din ê dinyayê, bibe sedema bahozekê. Bi wateyeke mecazî, perperoka Lorenz li Gazayê bask lê da û nîvê dinyayê ket nav kaoseke mezin.

Vê êrîşê, ji bilî ku zirareke giran da Îsraîlê, di carekê de bû sedema hilweşîna fermandariya wê ya hemû qada başûr, mirin û birîndarbûna nêzî 1.200 sivîlan û dîlgirtina bi sedan kesan. Ev şok Îsraîl bi pirsgirêka hebûn û ewlehiya xwe re rû bi rû hişt; pirsgirêkeke ku ji roja damezrandina wê ve dev jê bernedaye. Lê çi bikin, perperokê carekê baskên xwe lê dabûn. Ji bo ku her carê bi perperokan re nekeve nav şer, şewitandina hemû daristanê wek çareseriyeke radîkal li ber Netanyahu derket; ew ê ku xwe wek Ben-Gurionê duyemîn bi nav dikir. Êdî dema şiyarkirina Leviathanê hatibû, ew ajalê deryayê û kaosê ku di Kitêba Pîroz de tê teswîrkirin.

Leviathan her wiha navê pirtûka Thomas Hobbes e ku di sala 1651an de li Îngilîstanê hat weşandin. Ev pirtûk, ku bandoreke kûr li ser felsefe û ramana dewletê ya Rojavayê kiriye, dixwest teoriya desthilata siyasî ya mutleq ava bike; bi taybetî bi dûrxistina desthilata papatiya Romayê ji Îngilîstana ku şerê navxweyî lê diqewimî, û bi giştî ji pergala dewletên Ewropayê. Li gorî Hobbes, ev hêz dewleta siyasî ya dinyayî bû. Leviathana deryayî ya di Tewratê de, di ramana Hobbes de bû sembola dewletê: hêzek ku ji desthilata olî serbixwe ye û yekdestdariya bikaranîna hêzê di destê xwe de digire. Ji bo ku Îngilîstan desthilata papatiya Romayê û dirêjkirinên wê yên navxweyî, ku wê tehdîd dikirin, ji holê rake, diviya xwediyê wê hêza mutleq be. Bi gotineke din, dewlet diviya bibe Leviathan. Şûrê Leviathan diviya hêza dewletê be. Hêz maf e, maf aîdê dewletê ye, û li Îngilîstanê ev dewleta burjuwazî ya modern bû. Hûn dikarin bi vê yekê razî bin an jî wê rexne bikin; lê Hobbes di qonaxeke şikestina dîrokî de teoriya dewleta Serdema Nû, ku li dijî avahiya dewletê ya Serdema Navîn bilind dibû, nivîsand.

Têbîniyek di navberê de: Gotina latînî homo homini lupus, ango «mirov gurê mirov e», li gorî Hobbes wê rewşê diyar dike ku heke mirov di rewşa xwezayî ya destpêkê de bimînin, her kes dikare bibe dijminê her kesî. Hobbes perspektîfeke li ser pêşketina mirovahiyê ava bûyî dipejirand û eşkere ye ku ev pêşketin nayê wê wateyê ku civaka komunal a seretayî divê bê parastin û di heman rewşê de bimîne. Wî dixwest bibêje ku bêyî pêşketinê mirov dikarin hevdu bixwin. Lê, wekî ku Teoriya Peresînê hatiye berevajîkirin, teoriyên Hobbes jî hatine berevajîkirin. Ne hêsan e ku em îdiaya wî ya li ser dijminatiya her kesî li dijî her kesî, heke civak di rewşa seretayî de were cemidandin, bi yekcarî red bikin. Tu garantî tune ku di wê rewşê de mirov nebin gurê hevdu. Bi vê wateyê Hobbes alîgirê pêşketinê bû û vegera paşve bi qanûna gur red dikir. Hebûna tevgerên siyasî yên ku îro jî vegera serdemên kevn wekî serkeftinekê teorîze dikin û hesreta Neolîtîkê diparêzin, me neçar dike ku em careke din li Hobbes binêrin.

Îro, mîna Îngilîstana sedsala heftemîn, Leviathan—sembola hêza dewleta modern ku şûr di dest de digire—piştî 7ê Cotmehê di destê dewleta Îsraîlê de wek ajalê şerê herêmî ket tevgerê. Leviathan li ser bingeha prensîba «hêz maf e û maf hêz e» tevdigere û bandora perperokê ya Lorenz ji Gazayê heta Hindistanê li gorî vê têgihiştinê didomîne.

Îsraîl, ku Komara Îslamî ya Îranê demeke dirêj wê bi «ji nexşeyê jêbirinê» tehdîd dikir, di dawiyê de êrîşa terorîstî ya Hamasê ya 7ê Cotmehê kir hincet da ku rasterast Îranê bike hedef. Di 13ê Hezîrana 2025an de, bi piştgiriya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, dest bi şerê wêranker kir ku wekî «Şerê Donzdeh Rojan» ket dîrokê. Şerê ku bi navê Operasyona Şêrê Bilindbûyî jî hate binavkirin, bi tevlêbûna Amerîkayê, wêrankirina sazgehên nukleer ên Îranê û lêdana hedefên taybetî berdewam kir. Dema ku Amerîka keştiyên xwe yên şerî yên herî mezin li herêmê kom dikir, Îran bi rêya Hûsiyên Yemenê însiyatîf pêş xist û kontrola tengava stratejîk a Bab el-Mendebê bi dest xist. Li ser baskê perperokê eniyeke nû ya şer vebû. Girtina Bab el-Mendebê û Kendava Basrayê dikare xetereya krîzên nû yên cîhanî derxe holê ku bandorê li hemû dinyayê bikin.

Têbîniya duyemîn: Yemen welatekî Ereb ê feqîr e ku li kêleka Erebistana Siûdî ya dewlemend cih digire. Gelê wê di hemû serdemên dîrokê de şervan û fedakar bûye; di berxwedana li dijî Osmaniyan de jî ji pêşengên sereke bû. Ew ax e ku artêşên Osmanî, yên ku hêzên Îmam Yehya dorpêç kiribûn, bi dirûşma «Ne destek genim dê derbas bibe» têk çûn. Li Yemenê hema hema li her deverê cihên bi navê Makbarat el-Etrek («Goristana Tirkan») hene. Nêzî 300 hezar, li gorî hin çavkaniyan heta yek milyon, leşkerên Osmanî li Yemenê jiyana xwe ji dest dan. Çiqas xemgîn e ku rêberên Erebên Yemenê jî, mîna Şêx Seîd û murşîdên wî, li ber sûrên Diyarbekirê hatin darvekirin.

Vebûna eniya şerê Siûdî–Yemenê dê dînamîkên ku nakokiya di navbera hevpeymaniya Amerîka–Rojava û hevpeymaniya Avrasyayê ya Çîn–Rûsyayê de zêdetir dijwar dikin, derxe holê. Wek me di analîzên berê de jî gotiye, ev şer diyarbûna têkoşîna hegemonya cîhanî ya di navbera van her du blokan de ye. Divê em bi bîr bînin ku berê dinya di navbera Pakta Sovyetê û NATOyê de dabû du beşan; li Asyaya Rojava Yekîtiya Sovyetê xwe di nav şaxê Şîe de, NATO jî di nav şaxê Sunnî de bi cih dikir, û carinan bi rêya Iraq û Misrê hevsengî dihat şikandin. Li gorî vê çarçoveyê, Nasirîzm, Sosyalîzma Kesk a Qedafî û BAAS dikarin wekî herikînên îdeolojîk ên navbera van her du hêzan bên nirxandin. Kemalîzm jî taybetmendiyeke bi vî rengî heye. Bêguman hêzên cîhanî ev her du şax neafirandine; kokên wan gelek kevn in. Şîetî wekî astengiyek li hemberî veguherîna Îslamê ya ber bi fetihkirin û firehbûnê di serdema xelîfeyan de derket holê. Di bingehê de ev yek dikare wekî refleksa têkoşîna dîrokî ya di navbera gelên Zerdeştî û gelên Samî yên Îslamî de were kurtkirin. Hêzên emperyalîst ên ku dixwazin li Asyaya Rojava hegemonya saz bikin, her dem neçar bûne xwe di yek ji van her du şaxan de bi cih bikin. Di her duyan de bi hev re cihgirtin berê ne gengaz bû, îro jî ne gengaz xuya dike. Mîna tevgerên tektonîk ên parzemînan, ev her du xetên siyasî hevdu paş ve didin.

Li gorî vê rastiya dîrokî, eniya Sunnî ya ku Erebistana Siûdî di navenda wê de ye, îro jî Îranê wekî tehdîdeke jiyanî dibîne. Li dijî Îrana ku hêza wê zêde dibû, li ser bingeha Peymanên Îbrahîm, biryar hat dayîn ku bi pêşengiya Îsraîl û Amerîkayê tevger were kirin. Ev şer, ji şerê Îran–Îsraîlê wêdetir, êdî hema hema bûye şerê di navbera welat û hêzên misilman ên Şîe û Sunnî de. Li ser eksena şerê Yemenê, mertala Şîe ya bi pêşengiya Îranê û mertala Îslama Sunnî ya bi pêşengiya Erebistana Siûdî rû bi rû ne. Eniyabûna «Mertala Sunnî» û «Mertala Şîe» li Asyaya Rojava êdî eşkere xuya dike. «Hevpeymaniya Mekkeyê» ya ku Siûdî, Tirkiye û Pakistanê ragihandiye û bi tevlîkirina Misirê, nîşana amadekariyê ye ku li dijî mertala Şîe ya Îranê tevger were kirin. Hin nirxandin vê pêşketinê wekî avakirina «NATOyeke Rojhilata Navîn» di bin kontrola Amerîkayê de bi nav dikin. Her wiha tezên ku dibêjin aqilê stratejîk ê Amerîkayê dixwaze ewlehiya herêmê radestî garantorên herêmî—Tirkiye, Îsraîl û Siûdî—bike û hêza leşkerî ya xwe ji Asyaya Rojava vekişîne, têne nîqaşkirin. Li gorî plana navborî, ji aliyê çavkaniyên cuda ve tê gotin ku garantoriya Levantê ji Îsraîlê re, ya derdora Kendavê ji Siûdî re, û ya Rojava, Başûr, Rojhilat, Ermenistan û Azerbaycanê ji Tirkiyeyê re were dayîn.

Bi parastina van senaryoyan di hişê xwe de, êdî pêwîst e em bi kurtî li rewşa mertalên Sunnî û Şîe binêrin, ji vê perspektîfê rewşa me Kurdan binirxînin û ji bo ramana siyasî ya Kurd projeksiyonekê pêşkêş bikin. Li ser vê bingehê dixwazim van xalan destnîşan bikim:

Îran: Berî her tiştî, ji ber ku di navenda şer de ye, divê were gotin ku Îran birînên giran wergirtiye lê nehatiye hilweşandin; her çend nehatiye hilweşandin jî, beşeke girîng a hêza xwe ji dest daye. Hêza wê ya tirsandinê lawaz bûye. Tora ku wê heta Gazayê ava kiribû û wekî «xeta berxwedanê» bi nav dikir, di rewşa Hamasê de ji aliyê leşkerî ve bi temamî têk çûye. Hizbullaha Lubnanê lawaz bûye, lê kapasîteya wê bi temamî nehatiye tunekirin. Li Sûriyeyê têk çûye û li Iraqê hewl tê dayîn ku hêzên alîgirên Îranê bên dorpêçkirin. Eniya ku Îran tê de serketî bûye Yemen e; li wir Erebistana Siûdî xistiye bin tehdîdê. Her çend Îran gelek hatiye lêdan jî, heke şer di vê astê de bidome, dikare di nav şer de fêr bibe, şiyana xwe ya saxmayînê pêş bixe û kapasîteya berxwedanê zêde bike. Metafora Friedrich Nietzsche ya «Tiştê ku min nakuje, min bihêztir dike» dikare di rewşa Îranê de bibe wateyeke şerî; ev jî ne li dijî xwezaya rewşê ye.

Erebistana Siûdî: Li Yemenê têk çûye û ji tirsa ku hêzên Hûsî wê dagir bikin, bi komkirina artêşên mûzdar dixwaze xwe biparêze. Her çend ji gelek kesan re ne bawerkirinî be jî, Siûdî di wateya ku em dizanin de xwediyê artêşeke rastîn nîne. Malbata padîşahî ji tirsa darbeyê artêşeke tenê bi nav ava kir û wê di rastiyê de veguherand rêxistineke polîsan bi cilê leşkerî. Ev yek dişibe veguherandina ajalekî nêçîrvan ê goştixwar bo ajalekî giya xwar. Ev veguherîn di van rojên şer de Siûdî xistiye xefika ku wê bi destê xwe çêkiriye. Heta hêza asmanî ya ku pereyên mezin lê hatine xerckirin jî ji aliyê karîgeriyê ve lawaz e; çimkî gelek pîlotên wê ji derveyî welat, bi taybetî ji Pakistanê, hatine anîn. Belkî ya herî girîng jî ev e ku Siûdî xwediyê civakeke siyasî ya bi ruhê neteweyeke yekbûyî tevdigere nîne. Hemû ev yek nîşan dide ku Siûdî bê Amerîkayê çiqas şikestbar e. Heke Amerîka giraniya xwe nexîne nav, gelo Hevpeymaniya Mekkeyê û leşkerên mûzdar ên komkirî dikarin Siûdî biparêzin? Ev pirs hêjayî analîzeke ciddî ye.

Îsraîl: Di çarçoveya siyaseta herêmî ya îroyîn û stratejiya xwe ya demdirêj de, Îsraîl belkî yekane dewlet be ku ji bo ewlehiya xwe avakirina dewleteke Kurdistanê ya serbixwe bixwaze. Lê hêza wê bi tena serê xwe ji bo vê yekê têrê nake. Divê Amerîka û Ewropayê razî bike, û ev yek ne hêsan e. Her çend di demeke nêz de xeta Îran û Şîe tehdîdeke mezin be jî, di rastiyê de eksena Erebên Sunnî ji bo Îsraîlê tehdîdeke hebûnî ya mezintir e. Dewleteke Kurd li herêmê ji bo Îsraîlê hema hema beşeke girîng a têkoşîna hebûn û nemanê ye.

Kurd: Ji ber ku piraniya mezin a Kurdan li her çar parçeyan Sunnî ne, bi awayekî xwezayî di nav eksena Sunnî de ne; her wiha aktorên siyasî jî wan bi bijartineke siyasî ber bi vê eksenê ve dibin. Li Bakurê Kurdistanê, hewildana tevlîbûna vê eksenê bi rêya Tirkiyeyê, di çarçoveya «Tirkiyeya Bê Teror / Pêvajoya Çareseriyê» ya bi PKKya êdî hilweşiyayî re didome; li Rojava jî bi rêya entegrasyonê. Li Başûrê Kurdistanê YNK jî ji Îranê dûr dikeve, ber bi Tirkiyeyê ve nêz dibe û bi wê re hevaheng tevdigere. Di hilbijartinên Serokatiya Komara Iraqê û Waliyê Kerkûkê de YNK bi Tirkiyeyê re hevpeymanî kir û ev hilbijartina xwe li meydanê eşkere kir. PDK jî ji aliyê dîrokî ve xwediyê kevneşopiya têkiliyên dostane bi Tirkiyeyê re ye. Di rewşa heyî de ev sê herikînên sereke ne ku arasteya Kurdan diyar dikin, û wan eşkere kiriye ku dixwazin di bin parastina Tirkiyeyê de li ser xeta Sunnî cih bigirin. Di vê rewşê de pirs ev e: Eksena Sunnî di warê mafên neteweyî de çi soz dide Kurdan? Her çend di serdema rêveberiya Malikî de, li dijî Îrana ku li Iraqê bihêz dibû, piştgirî da siyaseta avakirina dewleteke hevpar a Erebên Sunnî û Kurdan, îro li Rojava heta dayîna tu mafeke neteweyî ji Kurdan re jî teşwîq nake. Tirkiye jixwe di vê mijarê de helwesta herî hişk heye û nîşandana nermiyê ji aliyê wê ve ne gengaz xuya dike. Îran jî êdî dewleteke kolonyal e ku bi pirsgirêkên xwe re bi zehmetî têdikoşe û ji ber gelek sedeman hêz û amûrên wê yên tevlîkirina Kurdan li her çar parçeyan di eksena xwe de gelek kêm bûne.

Di encamê de: Ji perspektîfa Kurdan ve rewşa heyî ya Kurdistanê ev e. Lê ev nayê wê wateyê ku di demên navîn û dirêj de dê her wiha bimîne. Heke Kurd, wekî yek ji gelên herî kevn ên Asyaya Rojava, dixwazin li ser sehneya cîhanê wekî neteweyekê hebin, divê kolonyalîzmê hilweşînin, dewleta xwe ya neteweyî ava bikin û welatê xwe yê parçekirî ji nû ve bikin yek. Çimkî heke neteweyek dewleta xwe tune be, ew netewe mehkûmê windabûnê ye. Ji bo vê yekê divê partiyên ku li her çar parçeyên Kurdistanê û li diasporayê siyaseta Kurd asteng dikin û bi awayekî Kurd wek rehîn digirin, bên derbaskirin. Di rastiyê de partiyên sereke yên heyî yên Kurd westiyayî, kevn bûyî û ji gelek aliyan ve xerab bûne. Her çiqas ji derve bihêz xuya bikin jî, di bingehê de xwediyê îradeyeke neteweyî ya bi hêz û biryardar nînin ku bikare bersiva pirsgirêkên serdemê bide. Pêwîstî bi rêberiyeke şoreşger heye ku di programa xwe ya stratejîk de serxwebûn û yekbûna her çar parçeyan bi cih bike û rizgariya neteweyî û civakî bike armanc. Ji bo sosyalîstên Kurdistanê û hemû herikînên rizgariya neteweyî ev erk nayê paşxistin. Tenê rêberiyeke bi vî rengî dikare, ji bilî çend xayînên neteweyî, hemû gel bike yek û seferber bike.

Di vê atmosfera rûbirûbûna li Asyaya Rojava de, hêj li meydanê rêberiyek tune ye ku bi zelalî û biryardariyê ruhê neteweyî yê yekbûyî yê Kurdan veguherîne îradeyeke siyasî ji bo serxwebûnê. Li şûna ku xwe li ser vê hevkêşeya herêmî ferz bikin, aktorên heyî xwe radestî lûtfa parastina hêzên din kirine. Lê heke aqilê siyasî yê Kurd bizanibe çawa xwe ferz bike, wê eşkere bibe ku bê Kurdan serkeftina Mertala Sunnî ne gengaz e û bê Kurdan jî anîna Îranê ser çokan ne gengaz e. Çimkî rêya her du xetan ji Kurdistanê derbas dibe. Heke Kurd nikaribin di navbera van her du hêzan de wekî aktorekî serbixwe xwe biqîmet bikin, wê wekî hemû hêzên pêvekirî—û wekî ku niha li Rojava tê dîtin—xwe bihêlin li ber dilovaniya desthilatdarên xwe. Ez bawer dikim ku êdî dema xwendina Hobbes ji bo me hemûyan hatiye.

15ê Cotmeha 2026an

On October 7, 2023, the terrorist attack launched by Hamas from the Gaza Strip into southern Israel set political fault lines in motion, triggering active dynamics of war across a vast geography extending through Lebanon, Syria, Iraq, Kurdistan, Iran, Saudi Arabia, Yemen, Pakistan, Afghanistan, and even India.

Recall Edward N. Lorenz's Chaos Theory, which suggests that seemingly insignificant movements in a system's initial conditions can produce enormous, unpredictable consequences, and his discussion of whether a butterfly flapping its wings in the Amazon rainforest might contribute to a tornado in Texas, halfway across the world. Metaphorically speaking, Lorenz's butterfly flapped its wings in Gaza, and half the world was plunged into something resembling chaos.

Besides inflicting severe pain on Israel, the attack caused the sudden collapse of Israel's entire Southern Command, the deaths of approximately 1,200 civilian citizens, injuries, and the capture of hundreds of hostages. The shock confronted Israel with the problem of its very survival that has haunted it since its founding. But the butterfly had already flapped its wings; instead of contending with butterflies each time, setting the forest ablaze presented itself as a radical solution to Netanyahu, who had proclaimed himself a second Ben-Gurion. It was time, then, to awaken Leviathan, the sea monster of chaos described in the Bible.

Leviathan is also the title of the book published by Thomas Hobbes in England in 1651. Profoundly influential in Western philosophy and political thought, this book sought to formulate a theory of absolute political power by removing the authority of the Holy Roman papal order from the state system of Europe generally and from civil-war-torn England in particular. For Hobbes, this power was the secular political state. The biblical sea monster Leviathan became, in Hobbes's work, a symbol of the state: a power independent of religion and holding the exclusive monopoly on the use of force. England, in this account, needed such absolute power to eliminate the authority of the Roman papacy and its domestic extensions, which threatened to tear it apart. The state therefore had to become Leviathan. Leviathan's sword was to be the power of the state. Power was right, right belonged to the state, and in England this meant the modern bourgeois state. Whether one agrees or objects, Hobbes theorized the state of a new age emerging against medieval political structures at a historical turning point.

An aside: The Latin phrase homo homini lupus, or “man is a wolf to man,” expresses Hobbes's view that if human beings remained in their original state of nature, everyone would become an enemy to everyone else. Hobbes adopted a perspective grounded in human progress, and such progress plainly did not entail encouraging humanity to remain in primitive communal society. His point was that without progress, people would devour one another. Yet Hobbes's theories, like evolutionary theory, have been distorted. It is not easy to dismiss his argument that remaining in a primitive condition would make everyone an enemy to everyone else. There is no guarantee that, if society were frozen in such a condition, humans would not become wolves to one another. In this sense, Hobbes was a progressive thinker who rejected a return to the past through the law of the wolf. The continuing existence of political movements that idealize a return to ancient times and invoke Neolithic nostalgia makes it necessary to revisit Hobbes.

Today, just as in seventeenth-century England, Leviathan—the symbol of modern state power wielding a sword—has been set in motion in the hands of the Israeli state as a regional war monster after October 7. Acting on the principle that “might makes right,” Leviathan continues to operate Lorenz's butterfly effect across the expanse from Gaza to India.

Israel, long threatened with being “wiped off the map” by the Islamic Republic of Iran, ultimately turned Hamas's October 7 terrorist attack into a pretext for directly targeting Iran. On June 13, 2025, with US support, it launched the devastating conflict that entered history as the “Twelve-Day War.” The war, later named Operation Rising Lion, continued with US involvement, the destruction of Iranian nuclear facilities, and strikes against specific targets. While the United States amassed the largest warships in the region, Iran developed an initiative through the Houthis in Yemen and took control of the strategic Bab el-Mandeb Strait. A new front opened on the butterfly's wing. The closure of Bab el-Mandeb and the Persian Gulf would carry the risk of triggering new global crises affecting the entire world.

A second aside: Yemen is a poor Arab country bordering wealthy Saudi Arabia. Throughout history, its people have been fighters willing to make sacrifices, and they were among the leaders of resistance against the Ottomans. These were lands where the Ottoman armies besieged by Imam Yahya's forces were defeated under the slogan “Not a handful of wheat shall pass.” In Yemen, almost every locality has a designation called Makbarat al-Atrak (“the Turkish cemetery”). Nearly 300,000 Ottoman soldiers, or according to some sources as many as one million, lost their lives in Yemen. Tragically, the leaders of Yemen’s Arabs, too, were hanged before the walls of Diyarbakır, just like Sheikh Said and his spiritual guides.

The opening of the Saudi–Yemeni war front will unleash dynamics that further intensify tensions between the US–Western alliance and the Eurasian alignment of China and Russia. As we have stated in earlier analyses, this war is a manifestation of the struggle for global hegemony between these two blocs. It is worth recalling that while the world was once divided into the Soviet and NATO camps, in Western Asia the Soviet Union positioned itself along the Shiite current and NATO along the Sunni current, with each side periodically attempting to disrupt the balance through Iraq and Egypt. It would not be inaccurate, within this framework, to regard Nasserism, Gaddafi's Green Socialism, and Baathism as ideological currents occupying a space between these two poles. Kemalism has a similar character. Of course, the global powers did not create these two currents; their existence goes back much further. Shiism emerged as a barrier against Islam's expansionist transformation during the era of the caliphal conquests. In essence, it can be summarized as a reflection of the historical struggle between Zoroastrian peoples and Islamic Semitic peoples. Imperial powers seeking hegemony in Western Asia have always had to establish themselves within one of these two currents; doing so in both simultaneously was not possible then and appears unlikely today. Like the tectonic movement of continents, these two political lines push against each other.

In light of this history, the Sunni camp centered on Saudi Arabia continues to regard Iran as a vital threat. It was decided, on the basis of the Abraham Accords, to take action under Israeli–US leadership against an increasingly powerful Iran. Beyond being an Iran–Israel war, this conflict has now almost become a war between Shiite and Sunni Muslim countries and forces. The Shiite shield led by Iran and the Sunni Islamic shield led by Saudi Arabia stand face to face along the Yemen war axis. The confrontation between the Sunni Shield and the Shiite Shield has become clearly visible in Western Asia. The announced “Mecca Alliance” of Saudi Arabia, Turkey, and Pakistan, with Egypt to be included, signals preparations to move against Iran's Shiite shield. Some assessments describe this development as the establishment of a “Middle Eastern NATO” under US control. Also under discussion are arguments that US strategic planners intend to delegate regional security to guarantor states—Turkey, Israel, and Saudi Arabia—and withdraw American military forces from Western Asia. According to the purported plan, various commentators suggest that the Levant would be assigned to Israel's guardianship, the Gulf region to Saudi Arabia, and Rojava, Bashur, Rojhilat, Armenia, and Azerbaijan to Turkey.

Keeping these scenarios in mind, it has become necessary to briefly examine the condition of the Sunni and Shiite Shields, address the situation of the Kurds from this perspective, and offer a projection for Kurdish political thinking. On that basis, I would like to highlight the following:

Iran: First, as the country at the center of the war, Iran has suffered severe damage without collapsing; yet although it has not collapsed, it has lost a significant share of its power. Its deterrence has weakened. The network it built as far as Gaza, which it called the “axis of resistance,” has been militarily defeated in the case of Hamas. Lebanese Hezbollah has been weakened, although its capacity has not been destroyed. Iran has been defeated in Syria, and efforts are underway to encircle pro-Iranian forces in Iraq. The front on which Iran has succeeded is Yemen, where it has placed Saudi Arabia under threat. Despite being battered, if the war continues at this level, Iran may learn during the fighting, improve its ability to survive, and strengthen its capacity for resistance. Friedrich Nietzsche's metaphor, “What does not kill me makes me stronger,” may find a wartime expression in Iran's case; that would hardly contradict the nature of the situation.

Saudi Arabia: Saudi Arabia has been defeated in Yemen and, fearing an invasion by Houthi forces, is seeking protection by assembling mercenary armies. Incredible as it may sound to many, Saudi Arabia does not have an army in the conventional sense. Fearing a coup from within, the royal family designed a nominal army and effectively transformed it into a police organization in military form. This is not unlike turning a predatory carnivore into a herbivore. That transformation has trapped Saudi Arabia in a snare of its own making during this war. Even the air force in which it invested is functionally weak, since many of its pilots were recruited from abroad, especially Pakistan. Perhaps most importantly, Saudi Arabia lacks a political society acting with the spirit of a united nation. All this shows how fragile the country remains without the United States. If the US does not put its weight behind it, whether the Mecca Alliance and assembled mercenaries can adequately protect Saudi Arabia requires careful analysis.

Israel: In terms of its current regional policies and long-term strategy, Israel may be the only state that would desire the establishment of an independent Kurdistan as a matter of its own security. But it cannot accomplish this through its own power. It would need to persuade the United States and Europe, which is far from easy. Although the Iranian and Shiite axis poses a major threat in the near term, the Sunni Arab axis is, in essence, a more existential threat for Israel. A Kurdish state in the region is almost an essential part of Israel's struggle for survival.

The Kurds: Because a large majority of Kurds in all four parts are Sunni, they naturally fall within the Sunni axis; political actors are also steering them in that direction as a matter of choice. In Bakur, efforts to enter this axis through Turkey proceed via the “Terror-Free Turkey / Peace Process” associated with the now-dissolved PKK, while in Rojava they proceed through integration. In Bashur, the PUK has also begun moving away from Iran, aligning itself with Turkey and acting in coordination with it. In the Iraqi presidential election and the election for governor of Kirkuk, the PUK allied with Turkey, making this preference evident on the ground. The KDP, meanwhile, has historically maintained a tradition of friendly relations with Turkey. These three principal currents are the actors currently determining the Kurds' direction, and they have openly displayed a tendency to position themselves within the Sunni axis under Turkey's protection. The question, then, is this: What does the Sunni axis promise the Kurds in terms of national rights? Although it supported a common state between Iraqi Sunni Arabs and Kurds against an Iran strengthened in Iraq during the Maliki government, today it does not even encourage the granting of any national rights to the Kurds in Rojava. Turkey already holds the most rigid position on this question and appears unlikely to show flexibility. Iran, for its part, is now a colonial state struggling to manage its own problems and, for many reasons, lacks much of the scope and means to draw Kurds in all four parts into its axis.

In conclusion: This is the present situation in Kurdistan from the Kurdish perspective. Yet there is no reason to assume it will remain so in the medium or long term. If the Kurds, one of Western Asia's most ancient peoples, wish to exist on the world stage as a nation, they must overthrow colonialism, establish their own nation-state, and reunify their divided homeland. Because if a nation has no state, it is condemned to extinction. To achieve this, it is necessary to move beyond the parties that block Kurdish politics across the four parts of Kurdistan and in the diaspora, effectively holding the Kurds hostage. In fact, the existing mainstream Kurdish parties are worn down, exhausted, and in many respects decayed. However powerful they may appear from outside, they fundamentally lack the firm and determined national will required to address the challenges of the age. There is a need for revolutionary leadership that strategically places independence and the reunification of all four parts at the center of its program and aims at national and social liberation. For Kurdistan's socialists and all national liberation movements, this is a task that cannot be postponed. Only such leadership could unite and mobilize the entire people, apart from a handful of national traitors.

In the present climate of confrontation in Western Asia, there is still no leadership on the ground with the clarity and determination to turn the Kurds' sense of national unity into political will for independence. Rather than asserting themselves in the regional equation, existing actors appear resigned to the favor of being placed under another power's protection. Yet if Kurdish political thinking knew how to assert itself, it would be evident that the Sunni Shield could not succeed without the Kurds, nor could Iran be brought to its knees without them. The path of both axes runs through Kurdistan. If the Kurds cannot find a way to make themselves valuable as an independent actor between these two powers, they will, like all appendages—and as is currently happening in Rojava—leave themselves at the mercy of those who dominate them. I believe it is time for all of us to read Hobbes.

15 October 2026