PEZKUWICHAINDIJITAL KURDISTAN NEWS 15 HEZÎRAN 2026 · DUŞEM
Gündem Gündem
Gündem

Eylül Devrimi: 65 Yıllık Kapsayıcı Kürt Ulusal Hareketi
Mele Mustafa Barzani önderliğinde başlayan Eylül Devrimi, Güney Kürdistan’da tüm etnik ve dini kesimleri tek çatı altında birleştirerek 1970’de özerklik ve resmi dil hakkı kazandırdı.

Eylül Devrimi: 65 Yıllık Kapsayıcı Kürt Ulusal Hareketi

Mele Mustafa Barzani önderliğinde başlayan Eylül Devrimi, Güney Kürdistan’da tüm etnik ve dini kesimleri tek çatı altında birleştirerek 1970’de özerklik ve resmi dil hakkı kazandırdı.

Bugün, Mele Mustafa Barzani liderliğinde başlatılan Büyük Eylül Devrimi’nin üzerinden 65 yıl geçti. Devrim, Güney Kürdistan’ın modern tarihinde en büyük ve en uzun süren silahlı ulusal hareket olarak kayıtlara geçti ve tüm bileşenleri aynı savunma cephesinde bir araya getiren kapsayıcı bir çatı oluşturdu.

Barzani’nin ulusal ve kapsayıcı vizyonu, bölgesel ve mezhepsel sınırları aşarak Kürdistan’daki tüm etnik ve dini grupları meşru hakları etrafında ortak bir hedefe yönlendirdi. Devrim, Zaho’dan Hanekin’e kadar uzanan coğrafyayı tek bayrak altında birleştirirken, Peşmerge örgütlü bir savunma gücü olarak yapılandırıldı ve Irak rejiminin büyük askeri saldırılarına karşı direndi.

Eylül Devrimi’nin en önemli siyasi kazanımı, Bağdat yönetimini Kürt halkının meşru taleplerini kabul etmeye zorlaması oldu; bu süreç 11 Mart 1970 tarihli anlaşmayla sonuçlandı. Anlaşma, Irak tarihindeki ilk kez Kürt halkına özerklik hakkı tanıdı ve Kürtçe’nin Arapça ile birlikte resmi dil olarak kabul edilmesini sağladı.

Silahlı mücadeleye paralel olarak, devrim toplumsal ve kültürel alanlara da önem verdi. Kontrol altındaki bölgelerde anadilde eğitim başlatıldı, basın‑yayın ve kültürel faaliyetler geliştirildi; ayrıca idari kurumlar ve yargı mekanizmaları kurularak Kürdistan’daki özgürlük mücadelesinin sonraki aşamaları için sağlam bir yönetişim temeli oluşturuldu.

Kaynak: Kurdistan24

Şoreşa Îlonê: 65 Salên Tevgera Neteweyî ya Kurdî ya Berfireh

Şoreşa Îlonê ya ku bi rêberiya Mele Mistefa Barzanî dest pê kir, li Kurdistana Başûr hemû aliyên etnîkî û dînî di bin yek banê de kom kir û di sala 1970an de mafê xweseriyê û zimanê fermî bi dest xist.

Îro, 65 sal derbas bûn li ser destpêkirina Şoreşa Mezin a Îlonê ya ku bi rêberiya Mele Mistefa Barzanî dest pê kiribû. Ev şoreş di dîroka nûjen a Kurdistana Başûr de wek mezintirîn û dûrûdirêjtirîn tevgera neteweyî ya çekdar tomar bû û banekî berfireh ava kir ku hemû aliyên wê li ser eynî xeta parastinê kom kirin.

Dîtina neteweyî û berfireh a Barzanî, sînorên herêmî û mezhebî derbas kir û hemû komên etnîkî û dînî yên Kurdistanê li dor mafên rewa berjêw armanceke hevpar veguhast. Şoreşê ji Zaxo heta Xaneqînê hemû erdnîgariyê di bin yek alê de kom kir, û Pêşmerge wek hêzeke parastinê ya rêxistinkirî hate avakirin, ya ku li dijî êrîşên leşkerî yên mezin ên rejîma Iraqê berxwedan.

Serkeftina siyasî ya herî girîng a Şoreşa Îlonê, ew bû ku hikûmeta Bexdayê neçar hişt daxwazên rewa yên gelê Kurd qebûl bike; ev pêvajo bi peymana 11ê Adara 1970an bi encam bû. Ev peyman, cara ewil di dîroka Iraqê de, mafê xweseriyê da gelê Kurd û bû sedem ku Kurdî li gel Erebî wek zimanê fermî were qebûlkirin.

Li gel têkoşîna çekdarî, şoreşê girîngî da qadên civakî û çandî jî. Li herêmên di bin kontrola wê de perwerdehiya bi zimanê zikmakî dest pê kir, çalakiyên çapemenî û çandî pêş ve çûn; herwiha dezgehên îdarî û mekanîzmayên dadwerî hatin avakirin û ji bo qonaxên pêşerojê yên têkoşîna azadiyê ya Kurdistanê bingeheke rêveberiyê ya qewîn hate danîn.

Çavkanî: Kurdistan24

شۆڕشی ئەیلوول: ٦٥ ساڵ لە بزوتنەوەی نەتەوەیی کوردی گشتگیر

شۆڕشی ئەیلوول کە بە سەرکردایەتی مامۆستا مەلا مستەفا بارزانی دەستی پێکرد، لە باشووری کوردستان هەموو لایەنە نەتەوەیی و ئایینییەکانی لەژێر یەک بەیداخدا کۆکردەوە و لە ساڵی ١٩٧٠ مافی خودموختاری و مافی زمانی فەرمی بەدەستهێنا.

ئەمڕۆ ٦٥ ساڵ بەسەر دەستپێکردنی شۆڕشی گەورەی ئەیلوولدا تێدەپەڕێت، ئەو شۆڕشەی کە بە سەرکردایەتی مامۆستا مەلا مستەفا بارزانی دەستی پێکرد. ئەم شۆڕشە وەک گەورەترین و درێژخایەنترین بزوتنەوەی چەکداری نەتەوەیی لە مێژووی نوێی باشووری کوردستاندا تۆمار کراوە، هەروەها چاتریەکی گشتگیری پێکهێنا کە هەموو لایەنەکانی لەسەر یەک بەرەی بەرگری کۆکردەوە.

بیرۆکەی نەتەوەیی و گشتگیرانەی بارزانی، بە پەڕینەوە بەسەر سنووری هەرێمی و مەزهەبیدا، هەموو گروپە نەتەوەیی و ئایینییەکانی کوردستانی بەرەو ئامانجێکی هاوبەش لەسەر بنەمای مافە یاسایییەکانیان ڕێنمایی کرد. شۆڕشەکە زاخۆ تا خانەقین لەژێر یەک بەیداخدا یەکخست، لەکاتێکدا پێشمەرگە وەک هێزێکی بەرگری ڕێکخراو دامەزراند و بەرامبەر بە هێرشە گەورە سەربازییەکانی ڕژێمی عێراق بەرگری کرد.

گرنگترین دەستکەوتی سیاسی شۆڕشی ئەیلوول، ناچارکردنی حکومەتی بەغدا بوو بۆ پەسندکردنی داواکاریە یاساییەکانی گەلی کورد، ئەو پرۆسەیەی کە بە ڕێککەوتنی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ کۆتایی پێهات. ئەم ڕێککەوتنە بۆ یەکەم جار لە مێژووی عێراقدا مافی خودموختاری بۆ گەلی کورد دابین کرد و کوردی وەک زمانی فەرمی لەگەڵ عەرەبی پەسند کرا.

هاوکات لەگەڵ خەباتی چەکداری، شۆڕشەکە گرنگی بە بواری کۆمەڵایەتی و کولتوریش دا. لە ناوچە ژێر کۆنترۆڵەکاندا پەروەردە بە زمانی دایک دەستی پێکرد، چالاکی ڕۆژنامەگەری و کولتووریش پەرەیان پێدرا؛ هەروەها دامەزراندنی دامودەزگای ئیداری و دادوەری بنەمایەکی بەهێزی حوکمڕانی بۆ قۆناغەکانی داهاتووی خەباتی ئازادیخوازی لە کوردستان دابین کرد.

سەرچاوە: Kurdistan24

September Revolution: 65 Years of an Inclusive Kurdish National Movement

The September Revolution, launched under the leadership of Mullah Mustafa Barzani, united all ethnic and religious groups in Southern Kurdistan under a single umbrella, securing autonomy and official language rights in 1970.

Today marks 65 years since the Great September Revolution was launched under the leadership of Mullah Mustafa Barzani. The revolution entered the records as the largest and longest‑lasting armed national movement in the modern history of Southern Kurdistan, creating an inclusive umbrella that brought all its components together on a single defensive front.

Barzani’s national and inclusive vision crossed regional and sectarian boundaries, steering all ethnic and religious groups in Kurdistan toward a common goal centered on their legitimate rights. The revolution united the territory stretching from Zaho to Hanek under a single flag, organized the Peshmerga as a structured defense force, and resisted the Iraqi regime’s major military offensives.

The most significant political gain of the September Revolution was forcing the Baghdad administration to acknowledge the Kurdish people’s legitimate demands; the process culminated in the March 11, 1970 agreement. The accord granted the Kurdish population autonomy for the first time in Iraq’s history and recognized Kurdish alongside Arabic as an official language.

Parallel to the armed struggle, the revolution also emphasized social and cultural spheres. Mother‑tongue education was launched in the areas under its control, media and cultural activities were expanded, and administrative bodies and judicial mechanisms were established, laying a solid governance foundation for the next phases of the freedom struggle in Kurdistan.

Source: Kurdistan24

انقلاب سپتامبر: حرکت ملی کردانه جامع ۶۵ ساله

انقلاب سپتامبر که به رهبری ماله مصطفی بارزانی آغاز شد، تمام اقشار قومی و دینی جنوب کردستان را زیر یک چتر متحد کرد و در سال ۱۹۷۰ خودمختاری و حق زبان رسمی برای کردها به دست آورد.

امروز، ۶۵ سال از آغاز انقلاب بزرگ سپتامبر به رهبری ماله مصطفی بارزانی می‌گذرد. این انقلاب به عنوان بزرگ‌ترین و طولانی‌ترین حرکت ملی مسلح در تاریخ مدرن جنوب کردستان ثبت شده و چتری جامع ایجاد کرد که تمام اجزاء را در یک جبهه دفاعی متحد می‌ساخت.

چشم‌انداز ملی و جامع بارزانی، مرزهای منطقه‌ای و فرقه‌ای را پشت سر گذاشت و تمام گروه‌های قومی و دینی کردستان را حول حقوق مشروعشان به سمت هدفی مشترک هدایت کرد. این انقلاب جغرافیایی از زاهو تا هانیکن را زیر یک پرچم متحد کرد و به عنوان نیروی دفاعی سازماندهی شدهٔ پشمرگه شکل گرفت و در برابر حملات نظامی گستردهٔ رژیم عراق مقاومت کرد.

مهم‌ترین دستاورد سیاسی انقلاب سپتامبر، مجبور کردن حکومت بغداد به پذیرش مطالب مشروع مردم کرد بود؛ این روند با توافق‌نامهٔ ۱۱ مارس ۱۹۷۰ به پایان رسید. این توافق برای اولین بار در تاریخ عراق به کردها حق خودمختاری اعطا کرد و زبان کردی را همراه با عربی به عنوان زبان رسمی به رسمیت شناخت.

به‌موازات مبارزه مسلحانه، انقلاب به حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی نیز اهمیت داد. در مناطق تحت کنترل، آموزش به زبان مادری آغاز شد، رسانه‌ها و فعالیت‌های فرهنگی تقویت شدند؛ همچنین نهادهای اداری و سازوکارهای قضایی ایجاد شد تا پایهٔ محکمی برای حاکمیت در مراحل بعدی مبارزه برای آزادی در کردستان فراهم شود.

منبع: Kurdistan24

ثورة سبتمبر: حركة كردية وطنية شاملة استمرت 65 عاماً

بدأت ثورة سبتمبر بقيادة الميلي مصطفى برزاني، وجمعت جميع الفئات العرقية والدينية في جنوب كردستان تحت مظلة واحدة، مما أدى إلى حصولهم على الحكم الذاتي وحق اللغة الرسمية في عام 1970.

اليوم، مرت 65 عاماً على ثورة سبتمبر الكبرى التي انطلقت تحت قيادة الميلي مصطفى برزاني. وسجلت الثورة كأكبر وأطول حركة وطنية مسلحة في تاريخ جنوب كردستان الحديث، حيث شكلت سقفاً شاملاً جمع جميع مكوناتها على جبهة دفاع واحدة.

رؤية برزاني الوطنية والشاملة تجاوزت الحدود الإقليمية والطائفية، فوجهت جميع المجموعات العرقية والدينية في كردستان نحو هدف مشترك حول الحقوق المشروعة. جمعت الثورة المناطق الممتدة من زاهو إلى هانيك تحت علم واحد، وتم تنظيمها كقوة دفاعية منظمة باسم بيشمركة، مقاومةً الهجمات العسكرية الكبيرة التي شنها نظام العراق.

أهم إنجاز سياسي لثورة سبتمبر كان إجبار نظام بغداد على قبول المطالب المشروعة للشعب الكردي؛ وانتهت هذه العملية باتفاقية صادرة في 11 مارس 1970. ومنحت الاتفاقية لأول مرة في تاريخ العراق حق الحكم الذاتي للشعب الكردي، كما اعترفت بالكردية كلغة رسمية إلى جانب العربية.

وبالتوازي مع النضال المسلح، أولت الثورة اهتماماً للجانب الاجتماعي والثقافي. أُطلقت التعليم باللغة الأم في المناطق التي سيطرت عليها، وطُورت أنشطة الصحافة والإعلام والثقافة؛ كما تم إنشاء مؤسسات إدارية وآليات قضائية لتوفير أساس قوي للحكم من أجل المراحل التالية من نضال الحرية في كردستان.

المصدر: Kurdistan24

İlgili haberler