İran'da Şubat 2026'da başlayan savaşın koşullarının ağırlaşmasıyla birlikte devletin geniş kapsamlı bir gönüllü seferberlik programı başlatması, yalnızca askeri bir gelişme olarak değerlendirilemez. İdam ve baskı pratiği üzerine kurulu bir rejimin savaş koşullarında güvenlik kapasitesini genişletmesi ve toplumu yeniden silahlandırması, açıklanan rakamların çok ötesinde bir anlam taşımakta; Kürd milletinin siyasal iradesi, ulusal statüsü, güvenliği ve uluslararası temsili açısından doğrudan bir tehdit oluşturmaktadır.

İran makamlarının açıklamalarına göre, "Janfada-ye Iran" adıyla yürütülen programa 600 binden fazla kişi kayıt yaptırmış, eğitimlere katılımın bir milyonu aşması beklenmektedir. Ancak bu rakamların bağımsız biçimde doğrulanmış bir askeri personel sayısı olmadığı ve bir milyon kişilik düzenli bir kara ordusuna karşılık gelmediği göz ardı edilmemelidir. Mevcut bilgiler, yapının Devrim Muhafızları ve Besic'e ek bir gönüllü savunma katmanı olarak tasarlandığını, yani mevcut güvenlik aygıtının yerini almaktan çok onun toplumsal tabanını genişletmeyi amaçladığını göstermektedir.

Nitekim program bir kayıt kampanyası olarak kalmamıştır. Besic yönetiminin 18 Eylül 2026'da Tahran'da düzenlenen tatbikatta yaptığı açıklamaya göre kayıtlı gönüllülerin savunma taburlarına ve düzenli birimlere entegre edilmesi süreci resmen başlamış, kara, hava ve deniz alanlarını kapsayan başlangıç ve ileri seviye eğitim programları kurulmuş, uygulamanın öteki eyaletlere yayılması planlanmıştır. Gönüllülerin 72 kişilik yerel birimler ve mahalle savunma taburları hâlinde örgütlenmesi ve eğitim içeriğinin mahalle güvenliği, istihbarat takibi ve casusluğa karşı koyma başlıklarını da kapsaması, yapının yalnızca cepheye dönük bir yedek güç olarak değil, aynı zamanda toplumsal denetime dönük bir iç güvenlik katmanı olarak tasarlandığını göstermektedir.

Bu tasarımın anlamı, seferberliğin ilan edilen büyüklüğünde değil, rejimin egemenliği altında tuttuğu milletlerle kurduğu ilişkiyi savaş koşullarında yeniden biçimlendirme kapasitesinde aranmalıdır.

Kürd milleti açısından kritik nokta, bu seferberliğin sayısal boyutu değil, savaşın İran'ın iç güvenlik anlayışını açık bir imha hazırlığına dönüştürmesidir.

İran'da Kürdler uzun süredir siyasi faaliyetleri, sınır bölgelerindeki konumları ve bazı Kürd silahlı örgütlerinin varlığı nedeniyle güvenlik politikalarının odağında yer almaktadır. Avrupa Birliği İltica Ajansı, Kürdlerin siyasi faaliyetleri nedeniyle tutuklama, ayrımcılık ve ağır cezalarla karşılaşabildiğini; devletin bazı Kürd siyasi faaliyetlerini ulusal güvenlik kapsamında değerlendirdiğini bildirmektedir. Bu bakımdan Kürdlerin güvenlik siyasetinin nesnesi hâline getirilmesi savaşla birlikte ortaya çıkmış yeni bir durum değil, savaşın hızlandırdığı yerleşik bir imha eğilimidir.

Bu eğilimin soyut bir ihtimal olmadığı, savaşın ilk aylarında belgelenen tablodan anlaşılmaktadır. Mayıs 2026'da yayımlanan insan hakları verilerine göre iki aylık bir süre içinde en az 36 mahkûm idam edilmiş, bunların arasında Mehrab Abdollahzadeh ve Nasser Bakerzadeh Urmiye Merkez Cezaevi'nde, Ramin Zaleh ile Karim Maroufpour Neqede Merkez Cezaevi'nde ailelerine ve avukatlarına haber verilmeden infaz edilmiştir. İdam kararları Yüksek Mahkeme tarafından onaylanan Pakhshan Azizi, Hatem Ozdemir ve Yousef Ahmadi ile kararları Yüksek Mahkeme incelemesinde bulunan Rauf Sheikh-Maroufi, Mohammad Faraji ve Mohsen Eslamkhah ise infaz tehdidi altında tutulmaktadır. Bu yoğunlukta bir siyasi infaz pratiğinin 1980'lerden bu yana neredeyse eşinin görülmediği kaydedilmektedir. Haziran 2026'nın ilk dört haftasında ise Rojhelat'ta en az 26 Kürd yurttaşın gözaltına alındığı veya tutuklandığı, bunların en az on sekizinin bir süre nerede tutulduğunun açıklanmadığı, aynı dönemde sınır bölgelerinde kolberlerin öldürülmeye devam ettiği belgelenmiştir.

Savaş ortamında güvenlik kapasitesinin genişlemesi, bu nedenle yalnızca daha yoğun bir denetim ya da sınır güvenliği uygulaması anlamına gelmemektedir. Mahalle düzeyinde örgütlenen, istihbarat takibi ve casusluğa karşı koyma başlıklarıyla eğitilen, silah kullanımı öğretilen yüz binlerce kişilik bir gönüllü yapı, asıl anlamını cephe hattında değil, rejimin egemenliği altında tuttuğu milletlerin yaşadığı coğrafyalarda kazanmaktadır.

Yapılan bütün hazırlıklar, Kürdlere ve Beluclara yönelik bir soykırım hazırlığıdır; idam pratiğinin yoğunlaşması, kayıt dışı gözaltılar, sınır bölgelerindeki kolber katliamları ve mahalle taburlarının kurulması aynı hazırlığın parçalarıdır.

Kürd olmak ile silahlı bir örgütle bağlantılı olmak arasındaki ayrımın ortadan kaldırılması, bu hazırlığın hukuki kılıfıdır. Kürd kimliği, kültürel hak talebi veya siyasi faaliyet, tek başına silahlı çatışmanın tarafı olmayı ifade etmez; ancak İran rejiminin pratiği bu ayrımı tanımamakta, bütün bir milleti toplu hâlde güvenlik tehdidi olarak kodlamaktadır. Bir devletin egemenliği altındaki milleti topluca tehdit saymasının adı hukuk düzeni değil, imha mantığıdır.

Bu tablo karşısında uluslararası aktörlerin tutumu da belirleyici olacaktır. Bölgesel ve küresel güçlerin kendi stratejik çıkarları doğrultusunda hareket ettiği bir ortamda Kürdlerin başka devletlerin politikalarının aracı hâline gelmesi, kısa vadeli kazanımlar görüntüsü altında uzun vadeli bir kırılganlık yaratır. Uluslararası desteğin temel amacı Kürdleri bir çatışmaya sürüklemek değil, Kürd milletinin varlığını, siyasal iradesini ve haklarını güvence altına almak olmalıdır. Bunun ilk adımı ise İran İdam Cumhuriyeti'nin uluslararası toplumdan tamamen izole edilmesidir.

Terörün ve bölgesel istikrarsızlığın başı İran rejimidir; bu rejim yıkılmadan ne bölgede güvenlik ne de egemenliği altındaki milletler için özgürlük kurulabilir.

İran İdam Cumhuriyeti'nde ne Belucistan, ne Güney Azerbaycan, ne de Kurdistan özgür ve bağımsızdır. Bu milletler kendi devletlerine kavuştuğunda, bölgeyi onlarca yıldır kuşatan terör dalgası da kaynağını yitirecektir. Bugün İran topun ağzındadır; savaşın açtığı tablo, rejimin ömrünü uzatmak için toplumu silahlandırma arayışını doğurmuştur ve bu arayışın bedeli, ilk elde Kürdlere ve Beluclara ödetilmek istenmektedir.

Bu koşullarda Kurdistan'da parçalara dayalı örgütlenme anlayışına son verilmesi, ertelenebilir bir tartışma olmaktan çıkmıştır. Her parçanın kendi devletinin sınırları içinde kurduğu siyaset, Kürd milletini bütün olarak temsil edememekte, milletin iradesini bölgesel denklemlerin eline bırakmaktadır.

Kurdistan'ın tamamını kapsayan sivil bir merci oluşturulmalıdır.

Böyle bir merci, Kürd milletinin gücünün yalnızca askeri kapasiteyle ölçülemeyeceği gerçeğine de dayanmalıdır. Dil, kültür, eğitim, siyasi örgütlenme, ekonomik dayanıklılık, bağımsız bilgi kaynakları ve diplomatik ilişkiler ulusal varlığın temel unsurlarıdır. Hak ihlallerinin güvenilir biçimde belgelenmesi ve uluslararası mekanizmaların harekete geçirilmesi, tam da bu nedenle askeri hazırlık kadar belirleyici bir alan niteliğindedir.

İran'ın yeni seferberlik hamlesi, Kürd milleti açısından asker sayısındaki bir artış olarak okunamaz. Asıl mesele, savaşın İran rejiminin imha kapasitesini nasıl genişlettiği ve bu genişlemenin Kürdlerin siyasi, kültürel ve toplumsal varlığına nasıl yöneltildiğidir.

Kürd milletinin geleceği başkalarının savaş hesaplarına bırakılamaz; Kürdler kendi siyasal iradesini, kimliğini ve haklarını koruyan bir özne olarak hareket edebilmelidir.

Kürd milletinin siyasal iradesi, ulusal statüsü, güvenliği ve uluslararası temsili, savaşın gölgesinde ertelenecek başlıklar değildir. İran İdam Cumhuriyeti'nin izole edilmesi ve yıkılması, Kurdistan'ın tamamını kapsayan sivil bir merci etrafında birleşilmesi ve Kürd milletinin kendi devletine kavuşması, bugün aynı denklemin birbirinden ayrılamaz parçalarıdır.

Kaynakça

Al Jazeera. (2026, Eylül 18). İranlılar Savaşın Başlamasından Bu Yana ABD'ye Karşı En Büyük Meydan Okuma Gösterisinde Toplandı.

Avrupa Birliği İltica Ajansı. (2025). Ülke Rehberi: İran.

IranWire. (2026, Eylül 17). Devrim Muhafızları Sivil Silah Eğitimini "Janfada" Adı Altında Genişletiyor.

IranWire. (2026, Eylül 18). Besic Başkanı: Jan-Fada Gönüllüleri Savunma Birimlerine Entegre Ediliyor.

Kurdistan İnsan Hakları Ağı. (2026, Mayıs 23). İran'da Siyasi İnfazlar Artıyor: Kürd Tutuklular İçin Endişe Büyüyor.

Washington Kurdistan Enstitüsü. (2026, Haziran 29). Kurdistan Bülteni: Haziran 2026.

Mazinbûna şert û mercên şerê ku di sibata 2026an de li Îranê dest pê kir û ligel vê yekê destpêkirina bernameyeke berfireh a sefərbêriya dilxwazî ji aliyê dewletê ve, nikare tenê wekî geşedaneke leşkerî bête nirxandin. Di şert û mercên şer de berfirehkirina kapasîteya ewlehiyê û dîsa çekdarkirina civakê ji aliyê rejimere ku li ser sepana darvekirin û zextê hatiye ava kirin, ji hejmarên hatine ragihandin gelekî wêdetir wateyekê hildigire; ji bo vîna siyasî, statûya neteweyî, ewlehî û temsîliyeta navneteweyî ya neteweya Kurd geşedaneke ku rasterast xetereyê çêdike ye.

Li gorî daxuyaniyên rayedarên Îranê, zêdetirî 600 hezar kesî ji bo bernameya bi navê "Janfada-ye Iran" qeyda xwe çêkirine û tê payîn ku beşdariya di perwerdeyan de ji milyonekî derbas bibe. Lê divê neyê jibîrkirin ku ev reqam hejmareke peyrewên leşkerî nînin ku ji aliyê saziyên serbixwe ve hatibin piştrastkirin û bi wateya artêşeke bejayî ya birêkûpêk a ji milyon hezar kesî pêk tê nînin. Agahiyên heyî nîşan didin ku ev sazî wekî tebeqeyeke bergiriyê ya xwebexş li kêleka Pasdaran û Besîc hatine sêwirandin; yanî armanca wê zêdetir berfirehkirina bingeha civakî ya mekanîzmaya ewlehiyê ya heyî ye, ne guhartina wê.

Bi rastî jî ev bername tenê wekî kampanyayek tomarkirinê nemaye. Li gorî daxuyaniya rêveberiya Besîcê ku di 18ê Îlona 2026an de di manewraya li Tehranê de hat dayîn, pêvajoya tevlîkirina xwebexşên tomarkirî di nav tabûrên parastinê û yekîneyên birêkûpêk de bi fermî dest pê kiriye. Bernameyên perwerdeyê yên astên destpêkî û pêşketî ku qadên erd, ezman û deryayê digirin nav xwe hatine ava kirin û hatiye plan kirin ku ev pratîk ji bo parêzgehên din jî bê berfireh kirin. Rêxistinkirina xwebexşan di formên yekîneyên herêmî yên ji 72 kesî û tabûrên parastina taxan de, û naveroka perwerdeyê ku ewlehiya taxê, şopandina îstîxbaratê û li dijî sîxuriyê rawestînê jî digire nav xwe, nîşan dide ku ev avahî tenê wekî hêzeke cîgir a ji bo eniyê nehatiye amade kirin, di heman demê de wekî tebeqeyeke ewlehiya navxweyî ya ji bo kontrolkirina civakê hatiye sêwirandin.

Mane û wateya vê sêwirandinê ne di mezinahiya ragihandî ya seferberiyê de ye, divê di kapasîteya wê de bê dîtin ku têkiliya rêjîmê ya bi neteweyên bin serweriya xwe re di şert û mercên şer de ji nû ve bi teşe dike.

Ji bo neteweya Kurd xala krîtîk ne mezinahiya hejmara vê seferberiyê ye, lê veguhastina şer e ku têgîniya ewlehiya hundirîn a Îranê veguherandiye amadekarieka zelal a tuneanînê.

Li Îranê Kurd ji ber çalakiyên xwe yên siyasî, helwesta xwe ya li Herêmên sînorî û hebûna hin rêxistinên çekdar yên Kurd, demeke dirêj e di navenda siyasetên ewlehiyê de ne. Ajansa Penaberiyê ya Yekîtiya Ewrûpayê radigihîne ku Kurd ji ber çalakiyên xwe yên siyasî dikarin rastî girtin, cudakarî û cezayên giran bên; dewlet hin çalakiyên siyasî yên Kurdan di çarçoveya ewlehiya neteweyî de dinirxîne. Ji vê aliyê ve, bûn amanca siyasetên ewlehiyê ya Kurdan ne rewşeke nû ye ku bi şer re derketibe holê, lê meyleke heyî ya tuneanînê ye ku bi şer re leztir bûye.

Tişta ku nîşan dide ev meyl ne îhtimaleke razper e, ew tablo ye ku di meha yekem a şer de hatiye belgekirin. Li gorî daneyên mafên mirovan ku di Gulana 2026an de hatine weşandin, di nav du mehan de herî kêm 36 girtî hatine sêdarêdan. Di nav wan de Mehrab Abdollahzadeh û Nasser Bakerzadeh li Girtîgeha Navendî ya Urmiyeyê, Ramin Zaleh û Karim Maroufpour jî li Girtîgeha Navendî ya Neqedeyê bêyî ku agahî bidin malbat û parêzerên wan hatine îdamkirin. Pakhshan Azizi, Hatem Ozdemir û Yousef Ahmadi ku biryarên wan ên îdamê ji aliyê Dadgeha Bilind ve hatine pejirandin, û Rauf Sheikh-Maroufi, Mohammad Faraji û Mohsen Eslamkhah ku biryarên wan di nirxandina Dadgeha Bilind de ne, di bin xetereya îdamê de ne. Tê gotin ku ji salên 1980î vir ve pratîkeke wisa ya îdamên siyasî hema hema nehatiye dîtin. Di çar hefteyên yekem ên Hezîrana 2026an de jî li Rojhilat herî kêm 26 welatiyên Kurd hatine desteserkirin an jî girtin. Hatiye belgekirin ku ji wan herî kêm hejdeh kes ji bo demekê cihê wan nehatiye eşkerekirin û di heman demê de li herêmên sînorî kuştina kolberan berdewam kiriye.

Pêşketina kapasîteya ewlehiyê di hawîrdora şer de, ne tenê tê wateya kontroleke girantir an jî sepandina ewlehiya sînoran. Avahiyeke dilxwazî ya ku ji sed hezarên kesî pêk tê û di ast û taxan de tê birêxistinkirin, di mijarên şopandina îstîxbaratê û dijî-sîxuriyê de tê perwerdekirin û karanîna çekan tê hînkirin, wateya xwe ya bingehîn ne di xeta eniyê de, lê di wan erdnîgariyan de bi dest dixe ku neteweyên di bin serweriya rejimê de tê de dijîn.

Hemû amadekariyên ku hatine kirin, amadekariya komkujiyekê ne li dijî Kurd û Belûcan; girankirina pêkanînên darvekirinê, binçavkirinên bêpêjin, komkujiyên kolberan li herêmên sînorî û avakirina tabûrên taxan hemû parçeyên heman amadekariyê ne.

Rakirina cudahiya di navbera kurdbûnê û peywendiya bi rêxistineke çekdar re, cilê hiqûqî yê vê amadekirinê ye. Nasnameya kurdî, daxwaza mafên çandî an jî çalakiya siyasî, bi tenê nabe sedem ku mirov bibe aliyê pevçûna çekdarî; lê belê pratîka rejîma Îranê vê cudahiyê nas nake û hemû neteweyekê bi giştî wekî gefa ewlehiyê pênase dike. Dema dewletek neteweya di bin desthilata xwe de bi giştî wek gef bibîne, navê vê ne plana hiqûqî ye, lê hişmendiya tuneqetandinê ye.

Lêamberî vê rewşê, helwêsta lîstikvanên navdewletî jî dê biryardar be. Di jîngeheke ku hêzên herêmî û cîhanî li gorî berjewendiyên xwe yên stratejîk tevger dikin de, bûn û bikaranîna kurdan wek amraza siyasetên dewletên din, di bin xuyaniya destkeftiyên kurtedemî de qelsiya demdirêj çêdike. Armanca sereke ya piştevaniya navdewletî divê ne kişandina kurdan bo nav pevçûnê be, belkî divê misogerkirina hebûn, vîna siyasî û mafên neteweya kurd be. Gava yekem a vê yekê jî îzolankirina temamî ya Komara Sêdarê ya Îranê ye ji civaka navdewletî.

Serê terorê û bêîstikrariya herêmê rejîma Îranê ye; heta ku ev rejîm neyê rûxandin, ne li herêmê ewlehî û ne jî ji bo neteweyên di bin serdestiya wê de azadî dikare bê ava kirin.

Li Komara Sêdarê ya Îranê ne Bextiyarî, ne Azerbaycana Başûr û ne jî Kurdistan azad û serbixwe ne. Dema ku ev netewe bigehêjin dewletên xwe, pêla terorê ya ku bi dehan salan e herêm dorpêç kiriye jî dê çavkaniya xwe winda bike. Îro Îran di hedefa şer de ye; tabloya ku şer li holê hiştiye, ji bo dirêjkirina temenê rejîmê lêgerînaçekdarkirina civakê aniye holê û tê xwestin ku berdêla vê lêgerînê, berî her tiştî ji Kurd û Belûcan bête sitandin.

Kurdên ku di vê paşxana xeternak de ji aliyê rejîmê ve di nav seferberiyê de têne kişandin, rûbirûyî xetereya ku bibin hêza parastinê ya rejîmê dimînin. Ev rewş, berpirsiyariya avakirina sekneke hevpar û neteweyî dixîne ser milê hemû aliyên siyasî yên Kurd. Di bin van mercan de, dawîanîna li têgihîştina rêxistinbûna li ser bingeha parçeyan, ji nîqaşeke ku bête paşxistin derketiye. Siyaseta ku her parçeyek di nav sînorên dewleta xwe de ava kiriye, nikare neteweya Kurd wekî tevahî temsîl bike û îradeya neteweyê radestî hevkêşeyên herêmî dike.

Pêdivî ye ku saziyeke sivîl ku tevahiya Kurdistanê vegire bête ava kirin.

Pêdiviya merciyekî weha heye ku li ser wê rastiyê bisekine ku hêza neteweya Kurd ne tenê bi kapasîteya leşkerî tê pîvandin. Ziman, kultûr, perwerde, rêxistina siyasî, berxwedana aborî, çavkaniyên agahî yên serbixwe û peywendiyên dîplomatîk hêmanên bingehîn ên hebûna neteweyî ne. Belgekirina pêbawer a binpêkirina mafan û tevgerandina mekanîzmayên navdewletî, ji ber vê yekê bi qasî amadekiya leşkerî qadek diyarker e.

Pêngava nû ya seferberiyê ya Îranê ji bo neteweya Kurd ne tenê wek zêdebûna hejmara leşkeran tê xwendin. Meseleya bingehîn ew e ku şer çawa kapasîteya îmhakirinê ya rejîma Îranê berfireh dike û ev berfirehbûn çawa li dijî hebûna siyasî, kultûrî û civakî ya Kurdan tê bikaranîn.

Pêşeroja neteweya Kurd nikare ji bo hesabên şer ên yên din bê hiştin; divê Kurd wek kirerekî ku îradeya xwe ya siyasî, nasname û mafên xwe diparêze agir bibe.

Îradeya siyasî, statûya neteweyî, ewlehî û temsîliyeta navneteweyî ya neteweya Kurd, mijarên ku di bin sîbera şer de bêne paşxistin nîn in. Îzolasyon û hilweşandina Komara Sêdarê ya Îranê, yekbûna li dora saziyeke sivîl ku hemû Kurdistanê hildigire nav xwe û gihîştina neteweya Kurd a bo dewleta xwe, îro parçeyên ji hev venebijêrin ên heman hevkêşeyê ne.

Çavkanî

Al Jazeera. (2026, Îlon 18). Îranî di Nîşandana Cenga herî Mezin a li dijî DYA'yê de ku ji Destpêka Şer ve Hatiye Dîtin de Kom Bûn.

Ajansa Penaberiyê ya Yekîtiya Ewropayê. (2025). Rênîşandana Welêt: Îran.

IranWire. (2026, Îlon 17). Pasdaran Perwerdeya Çekan a Sivîlan bi Navê "Janfada" Berfireh Dike.

IranWire. (2026, Îlon 18). Serokê Bêsîc: Dilxwazên Jan-Fada Tevlî Yekîneyên Parastinê Dibin.

Tora Mafên Mirovan a Kurdistanê. (2026, Gulan 23). Li Îranê Sêdarên Siyasî Zêde Dibin: Fikarên bo Girtiyên Kurd Mezin Dibin.

Enstîtuya Kurdistanê ya Washingtonê. (2026, Hezîran 29). Bultena Kurdistanê: Hezîran 2026.

لەگەڵ قورسوبوونی مەرجەکانی ئەو جەنگەی لە شوباتی ٢٠٢٦ لە ئێران دەستی پێکرد، دەستپێکردنی بەرنامەیەکی بەرفراوانی بەسیجکردنی خۆبەخشانە لەلایەن دەوڵەتەوە، تەنیا وەک پێشحاتێکی سەربازی سەیر ناکرێت. فراوانکردنی توانای ئاسایش و سەرلەنوێ چەکدارکردنەوەی کۆمەڵگە لەلایەن ڕژێمێکەوە کە لەسەر سێدارە و سەرکوتکاری دامەزراوە لە مەرجەکانی جەنگدا، مانایەکی زۆر لەوە قووڵتر هەڵدەگرێت کە لە ئامارە ڕاگەیەندراوەکاندا هاتووە؛ ئەمە هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر ئیرادەی سیاسی، پێگەی نەتەوەیی، ئاسایش و نوێنەرایەتی نێودەوڵەتی نەتەوەی کورد.

بەپێی ڕاگەیەندراوی دەسەڵاتدارانی ئێران، زیاتر لە ٦٠٠ هەزار کەس لە بەرنامەیەکدا بە ناوی "جانفەدای ئێران" تۆمار کراون و چاوەڕوان دەکرێت بەشداری لە مەشقەکاندا لە یەک ملیۆن کەس تێپەڕێت. بەڵام نابیێت ئەوە فەرامۆش بکرێت کە ئەم ژمارانە بە شێوەیەکی سەربەخۆ وەک ژمارەی هێزی سەربازی پشتڕاست نەکراونەتەوە و ئاماژە نین بۆ سوپایەکی وشکانی بەردەوامی یەک ملیۆن کەسی. زانیارییە بەردەستەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم پێکهاتەیە وەک چینێکی بەرگریی خۆبەخش لە تەنیشت سوپای پاسداران و بەسیج داڕێژراوە، واتە لەجیاتی جێگرتنەوەی دەزگا ئاسایشییە جێگیرەکان، ئامانجی فراوانکردنی بنکەی کۆمەڵایەتیی ئەو دەزگایانەیە.

لە ڕاستیدا بەرنامەکە وەک کەمپینێکی تۆمارکردن نەمایەوە. بەپێی ڕاگەیەندراوێکی سەرکردایەتیی بەسیج لە مانۆڕێکدا لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ لە تاران، پرۆسەی تێکەڵکردنی خۆبەخشە تۆمارکراوەکان بۆ ناو کەتیبەکانی بەرگری و یەکە ڕێکخراوەکان بەفەرمی دەستی پێکردووە. بەرنامەی ڕاھێنانی سەرەتایی و پێشکەوتوو کە بەشەکانی وشکانی، ئاسمانی و دەریایی دەگرێتەوە دامەزراون و پلانیش دانراوە کە جێبەجێکردنی ئەم ڕێکارانە بۆ پارێزگاکانی دیکەش فراوان بکرێت. ڕێکخستنی خۆبەخشان لە چوارچێوەی یەکە ناوخۆییەکانی ٧٢ کەسی و کەتیبەکانی بەرگریی گەڕەکەکان، وە بونیادنانی ناوەڕۆکی ڕاھێنانەکان لەسەر بابەتەکانی ئاسایشی گەڕەک، بەدواداچوونی زانیاریی ھەواڵگری و ڕووبەڕووبوونەوەی سیخوڕی، ئەوە دەردەخات کە ئەم پێکھاتەیە نەەک تەنیا وەک ھێزێکی یەدەگی بەرەی جەنگ، بەڵکو وەک توێژێکی ئاسایشی ناوخۆیی بۆ کۆنتڕۆڵکردنی کۆمەڵگە داڕێژراوە.

واتای ئەم داڕشتنە، نە لەو قەبارەیەدا دەبێت بپشکنرێت کە بۆ بەسەربازگرتنەکە ڕاگەیەندراوە، بەڵکو دەبێت لە توانای ڕژێمەکەدا بپشکنرێت بۆ دووبارە داڕشتنەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەو نەتەوانەی لەژێر دەسەڵاتیدان لە دۆخی جەنگدا.

خاڵی یەکلایکەرەوە بۆ نەتەوەی کورد، قەبارەی ژمارەییی ئەم بەسیجکردنە نییە، بەڵکوو ئەوەیە کە شەڕەکە تێگەیشتنی ئاسایشی ناوخۆیی ئێران دەکاتە ئامادەکارییەکی ئاشکرا بۆ لەناوبردن.

لە ئێراندا کوردان بۆ ماوەیەکی درێژە بەھۆی چالاکیی سیاسی، پێگەیان لە ناوچە سنوورییەکان و بوونی هەندێک ڕێکخراوی چەکداریی کوردییەوە، لە ناوەندی سیاسەتەکانی ئاسایشدا بوون. ئاژانسی پەنابەریی یەکێتیی ئورووپا ڕایدەگەیەنێت کە کوردان بەھۆی چالاکیی سیاسییەوە ڕووبەڕووی دەستگیرکردن، جیاکاری و سزای قورس دەبنەوە؛ وە دەوڵەت هەندێک چالاکیی سیاسیی کوردان لە چوارچێوەی ئاسایشی نەتەوەییدا هەڵدەسەنگێنێت. لەم ڕووەوە، بوونی کوردان بە ئامانجی سیاسەتی ئاسایش بارودۆخێکی نوێ نییە کە لەگەڵ شەڕدا سەری هەڵدابێت، بەڵکوو ئاڕاستەیەکی نەگۆڕی لەناوبردنە کە شەڕەکە خێرایی پێ بەخشیوە.

روونە کە ئەم ئاڕاستەیە ئەگەرێکی دوور نییە، بەڵکو لەو وێنەیەی لە مانگەکانی یەکەمی جەنگدا تۆمار کراوە بەباشی تێدەگەین. بەپێی ئامارەکانی مافی مرۆڤ کە لە ئایاری ٢٠٢٦دا بڵاوکراونەتەوە، لە ماوەی دوو مانگدا لانی کەم ٣٦ زیندانی لەسێدارە دراون. لە نێویاندا مێھراب عەبدوڵڵازادە و ناسر باقرزادە لە زیندانی ناوەندیی ورمێ، و ڕامین زاڵە و کەریم مەعروفپوور لە زیندانی ناوەندیی نەغەدە، بێ ئەوەی ئاگاداری بپدرێتە بنەماڵە و پارێزەرەکانیان، لەسێدارە دراون. بڕیاری لەسێدارەدانی پەخشان عەزیزی، حاتەم ئۆزدەمیر و یوسف ئەحمەدی لەلایەن دادگای باڵاوە پەسەند کراوە و بڕیاری ڕەئوف شێخ مەعرووفی، محمد فەرەجی و موحسین ئیسلامخانیش لەژێر پێداچوونەوەی دادگای باڵادایە و ھەموویان لەژێر مەترسیی جێبەجێکردنی سزاکەدان. ئاماژە بەوە دەکرێت کە لە ساڵانی هەشتاکانەوە تا ئێستا بەم شێوە بەرفراوانە سزای لەسێدارەدانی سیاسی جێبەجێ نەکراوە. لە چوار هەفتەی یەکەمی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا، لە ڕۆژھەڵات لانی کەم ٢٦ هاووڵاتیی کورد دەستبەسەر یان دەستگیر کراون، کە لانی کەم شوێنی ڕاگرتنی ھەژدە کەسیان بۆ ماوەیەک ڕانەگەیەندراوە، لە هەمان سەردەمدا تۆمار کراوە کە لە ناوچە سنوورییەکاندا کوشتنی کۆڵبەران بەردەوام بووە.

فراوانبوونی توانای ئاسایش لە کەشی جەنگدا، تەنیا بە واتای جێبەجێکردنی چاودێرییەکی چڕتر یان ئاسایشی سنوورەکان ناهێت. پێکهاتەیەکی خۆبەخش کە لەسەر ئاستی گەڕەکەکان ڕێکخراوە و لە بوارەکانی بەدواداچوونی هەواڵگری و بەرەنگاربوونەوەی سیخوڕی مەشقیان پێکراوە و بەکارهێنانی چەکیان پێوتراوەتەوە و لە سەدان هەزار کەس پێکهاتووە، واتای سەرەکی خۆی لە هێڵی پێشەوەی جەنگدا بەدەست ناهێنێت، بەڵکو لەو جوگرافیایانەدا بەدەستی دێنێت کە ئەو نەتەوانەی تێدا دەژین کە ڕژێم خستوونیەتە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە.

سەرجەم ئامادەکارییە کراوەکان، ئامادەکاریین بۆ ژینۆسایدکردنی کورد و بەلووچەکان؛ چڕبوونەوەی سێدارەکان، دەستبەسەرکردنی تۆمارنەکراو، کۆمەڵکوژی کۆڵبەران لە ناوچە سنوورییەکان و دامەزراندنی کەتیبەکانی گەڕەکەکان، بەشێک لە هەمان ئامادەکاریین.

نەمانی جیاوازی لە نێوان کوردبوون و بەستراوەبوون بە ڕێکخراوێکی چەکدارەوە، پەردەی یاسایی ئەم ئامادەکارییەیە. ناسنامەی کوردی، داواکاریی مافە کلتورییەکان یان چالاکیی سیاسی، بە تەنیا بە مانای لایەنبوون لە شەڕی چەکداریدا نایەت؛ بەڵام کردەوەی ڕژێمی ئێران دان بەم جیاوازییەدا نانێت و تەواوی نەتەوەیەک بە کۆمەڵ وەک هەڕەشەیەکی ئاسایشی دەناسێنێت. ئەوەی دەوڵەتێک تەواوی نەتەوەی ژێر دەسەڵاتی خۆی بە کۆمەڵ بە هەڕەشە دابنێت، ناوی سیستەمی یاسایی نییە، بەڵکو لۆجیکی لەناوبردنە.

لە بەرامبەر ئەم دیمەنەدا، هەڵوێستی ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکانیش یەکلاکەرەوە دەبێت. لە ژینگەیەکدا کە هێزە هەرێمی و جیهانییەکان بەپێی بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی خۆیان دەجوڵێنەوە، بوونی کورد بە ئامرازی سیاستەکانی دەوڵەتانی دیکە، لە ژێر دیمەنی دەستکەوتی کورتخایەندا بڕێک شۆکی درێژخایەن دروست دەکات. ئامانجی سەرەکیی پشتیوانیی نێودەوڵەتی نابێت ڕاپێچکردنی کورد بێت بۆ ناو شەڕێک، بەڵکو دەبێت مسۆگەرکردنی بوون، ئیرادەی سیاسی و مافەکانی نەتەوەی کورد بێت. یەکەم هەنگاوی ئەمەش بریتییە لە دابڕاندنی تەواوەتیی کۆماری سێدارەی ئێران لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.

سەرچاوەی سەرەکیی تێرۆر و ناستەقامگیریی ناوچەکە ڕژێمی ئیرانە؛ تا ئەم ڕژێمە نەڕوخێت، نە ئاسایش لە ناوچەکەدا بەدی دێت و نە ئازادی بۆ ئەو نەتەوانەی لەژێر دەسەڵاتیدان دابین دەبێت.

لە کۆماری سێدارەی ئیراندا، نە بەلووچستان، نە ئازەربایجانی باشوور و نە کوردستان ئازاد و سەربەخۆ نین. کاتێک ئەم نەتەوانە بگەنە دەوڵەتی خۆیان، ئەو شەپۆلە تێرۆرەی کە بە دەیان ساڵە ناوچەکەی گرتووەتەوە، سەرچاوەکەی لەدەست دەدات. ئیمڕۆ ئیران لە کەلەپۆری جەنگدایە؛ ئەو دیمەنەی شەڕ درووستی کردووە، ڕژێمی ناچار کردووە بۆ درێژکردنەوەی تەمەنی خۆی پەنا بباتە بەر چەکدارکردنی کۆمەڵگە، و باجی ئەم ھەوڵەش لە پلەی یەکەمدا دەیانەوێت بە کورد و بەلووچەکان بدەن.

لە کەشووھەوایەکی وەھادا، کۆتاییھێنان بە ڕوانگەی ڕێکخستنی پشتبەستوو بە پارچەگەری لە کوردستاندا، ئیتر بابەتێک نییە دوابخرێت. ئەو سیاستەی کە هر پارچەیەک لە سنووری دەوڵەتی خۆیدا دەیکات، ناتوانێت نوێنەرایەتی نەتەوەی کورد بە گشتی بکات و ئیرادەی نەتەوە دەخاتە دەست ھاوکێشە ناوچەیییەکان.

پێویستە مەرجەعێکی مەدەنی درووست بکرێت کە تەواوی کوردستان بگرێتەوە.

مەرجەعێکی لەم شێوەیە، دەبێت لەسەر ئەو ڕاستییەش بنپێ داڕێژێت کە هێزی نەتەوەی کورد تەنیا بە توانای سەربازی ناپێورێت. زمان، کلتور، پەروەردە، ڕێکخستنی سیاسی، خۆڕاگریی ئابووری، سەرچاوە سەربەخۆکانی زانیاری و پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان، ڕەگەزە بنەڕەتییەکانی بوونی نەتەوەیین. بەڵگەدارکردنی باوەڕپێکراوی پێشێلکارییەکانی مافەکان و وەگەڕخستنی میکانیزمە نێودەوڵەتییەکان، ڕێک بەم هۆیەوە ئاستێکی بڕیارپێدەرهێنە هێندەی ئامادەکاریی سەربازی.

جۆڵانەوەی نوێی سەفەربەری لەلایەن ئێرانەوە، لە ڕوانگەی نەتەوەی کوردەوە ناكرێت تەنیا وەک زیادبوونی ژمارەی سەربازان بخوێندرێتەوە. مەسەلە سەرەکییەکە ئەوەیە کە جەنگ چۆن توانای وێرانکاریی ڕژێمی ئێرانی بەرفراوان کردووە و ئەم بەرفراوانبوونەش چۆن ئاڕاستەی بوونی سیاسی، کلتوری و کۆمەڵایەتیی کوردان دەکرێت.

پاشڕۆژی نەتەوەی کورد ناكرێت بۆ هەژمارە جەنگییەکانی ئەوانی تر بەجێبهێڵدرێت؛ کوردان دەبێت وەک بکەرێک ڕەفتار بکەن کە ئیرادەی سیاسی، ناسنامە و مافەکانی خۆیان دەپارێزێت.

ئیرادەی سیاسیی نەتەوەی کورد، پێگەی نەتەوەیی، ئاسایش و نوێنەرایەتیی نێودەوڵەتیی، ئەو بابەتانە نین کە لە ژێر سێبەری جەنگدا دوا بخرێن. گۆشەگیرکردن و ڕووخاندنی کۆماری سێدارەی ئێران، یەکگرتن لە دەوری مەرجەعێکی مەدەنی کە تەواوی کوردستان بگرێتەوە، و گەیشتنی نەتەوەی کورد بە دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی، ئەمڕۆ بەشە دانەبڕاوەکانی هەمان هاوکێشەن.

سەرچاوەکان

ئەلجەزیرە. (١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦). ئێرانییەکان لە گەورەترین خۆپێشاندانی دژ بە ئەمریکا لە سەرەتای جەنگەوە کۆبوونەوە.

ئاژانسی پەنابەریی یەکێتیی ئەورووپا. (٢٠٢٥). ڕێنمایی وڵات: ئێران.

ئێران وایەر. (١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦). سوپای پاسداران مەشقی چەکداریی مەدەنی لە ژێر ناوی "جانفەدا" فراوانتر دەکات.

ئێران وایەر. (١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦). سەرۆکی بەسیج: خۆبەخشانی جانفەدا تێکەڵی یەکەکانی بەرگری دەکرێن.

تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان. (٢٣ی ئەیاری ٢٠٢٦). لەسێدارەدانی سیاسی لە ئێران ڕوو لە زیادبوونە: نیگەرانییەکان بۆ زیندانیانی کورد ڕوو لە زیادبوونە.

پەیمانگەی کوردستانی واشنتن. (٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦). بڵاوکراوەی کوردستان: حوزەیرانی ٢٠٢٦.

With the worsening conditions of the war that began in Iran in February 2026, the state's launch of a broad voluntary mobilization program cannot be seen merely as a military development. The expansion of a regime built on execution and repression's security capacity in wartime and the re‑arming of society carry a significance far beyond the announced figures; they constitute a direct threat to the Kurdish people's political will, national status, security and international representation.

According to statements from Iranian authorities, more than 600,000 people have registered for the program conducted under the name "Janfada-ye Iran", and participation in the trainings is expected to exceed one million. However, it should not be overlooked that these figures are not independently verified as a count of military personnel and do not correspond to a regular ground army of one million. Available information indicates that the structure is designed as an additional volunteer defence layer to the Revolutionary Guard and Basij, i.e., it aims to expand the social base of the existing security apparatus rather than replace it.

Indeed, the program has ceased to be merely a registration campaign. According to a statement made by the Besic administration during a drill held in Tehran on 18 September 2026, the process of integrating registered volunteers into defense battalions and regular units has officially begun, initial and advanced training programs covering land, air and sea domains have been established, and the expansion of the initiative to other provinces is planned. The organization of volunteers into local units of 72 members and neighborhood defense battalions, and the inclusion of topics such as neighborhood security, intelligence monitoring and counter‑espionage in the training curriculum, indicate that the structure is designed not only as a reserve force for the front lines but also as an internal security layer aimed at societal control.

The significance of this design should be judged not by the proclaimed scale of the mobilization but by the regime's capacity to reshape its relationship with the peoples it governs under its sovereignty in wartime conditions.

For the Kurdish nation, the critical point is not the numerical size of this mobilization, but that the war has turned Iran's internal security doctrine into an outright preparation for extermination.

Kurds in Iran have long been at the center of security policies because of their political activities, their location in border regions, and the presence of some Kurdish armed groups. The European Union Agency for Asylum reports that Kurds can face arrests, discrimination and severe penalties due to their political activities; the state treats certain Kurdish political actions as matters of national security. In this respect, making Kurds the object of security policy is not a new condition that emerged with the war, but an established trend toward annihilation that the war has accelerated.

It is clear from the data recorded in the early months of the war that this trend is not a mere abstract possibility.

According to human rights data released in May 2026, at least 36 prisoners were executed within a two‑month period, including Mehrab Abdollahzadeh and Nasser Bakerzadeh at Urmia Central Prison, and Ramin Zaleh and Karim Maroufpour at Neqede Central Prison, who were put to death without notifying their families or lawyers.

The death sentences of Pakhshan Azizi, Hatem Ozdemir and Yousef Ahmadi, which have been approved by the Supreme Court, as well as those of Rauf Sheikh‑Maroufi, Mohammad Faraji and Mohsen Eslamkhah, whose cases are under Supreme Court review, are being held under the threat of execution.

Such a concentration of political executions has been virtually unseen since the 1980s.

In the first four weeks of June 2026, at least 26 Kurdish citizens in Rojhelat were detained or arrested, with the whereabouts of at least eighteen of them undisclosed, and it was also documented that smugglers continued to be killed in the border regions during the same period.

The expansion of security capacity in a war environment does not merely mean a more intense surveillance or border security implementation. A volunteer structure of hundreds of thousands, organized at the neighborhood level, trained in intelligence tracking and counter‑espionage, taught to use weapons, finds its real meaning not on the front line but in the territories where peoples living under the regime’s sovereignty reside.

All preparations constitute a genocide preparation against Kurds and Belucas; the intensification of the death penalty practice, extrajudicial detentions, porter massacres in border areas and the establishment of neighborhood battalions are all parts of the same preparation.

Eliminating the distinction between being Kurdish and being linked to an armed organization is the legal veneer of this preparation. Kurdish identity, a claim for cultural rights or political activity, by itself does not constitute being a party to an armed conflict; however, the practice of the Iranian regime refuses to recognize this distinction, coding an entire people as a collective security threat. Labeling a population under a state's sovereignty as a threat en masse is not a legal order but a logic of annihilation.

In this context, the stance of international actors will also be decisive. In an environment where regional and global powers act according to their own strategic interests, turning the Kurds into tools of other states' policies creates long‑term vulnerability beneath the façade of short‑term gains. The primary aim of international support should not be to drag the Kurds into a conflict but to guarantee the existence, political will, and rights of the Kurdish nation. The first step toward that is the complete isolation of the Iranian Death Republic from the international community.

The head of terrorism and regional instability is the Iranian regime; without the collapse of this regime neither security in the region nor freedom for the peoples under its sovereignty can be established.

In the Islamic Republic of Iran, neither Baluchistan, nor South Azerbaijan, nor Kurdistan is free and independent. When these peoples regain their own states, the wave of terror that has enveloped the region for decades will lose its source. Today Iran is at a critical juncture; the scenario opened by war has led the regime to seek to arm society in order to prolong its lifespan, and the cost of this pursuit is intended to be first borne by the Kurds and the Baluchis.

Under these conditions, ending the fragmentary organizational approach in Kurdistan is no longer a postponable discussion. The politics each fragment establishes within the borders of its own state cannot represent the Kurdish people as a whole, and leaves the nation's will in the hands of regional equations.

A civil body encompassing the entirety of Kurdistan must be established.

Such an entity must also be based on the fact that the strength of the Kurdish nation cannot be measured solely by military capacity. Language, culture, education, political organization, economic resilience, independent sources of information and diplomatic relations are the fundamental components of national existence. Reliable documentation of rights violations and the activation of international mechanisms are, for this very reason, as decisive a field as military preparedness.

Iran's new mobilization move cannot be read as merely an increase in the number of soldiers from the Kurdish perspective. The real issue is how the war expands the Iranian regime's destructive capacity and how that expansion is directed toward the political, cultural and social existence of the Kurds.

The future of the Kurdish nation cannot be left to the war calculations of others; the Kurds must be able to act as a subject that safeguards their own political will, identity and rights.

The political will, national status, security and international representation of the Kurdish nation are not items to be postponed under the shadow of war. The isolation and dismantling of Iran's Death Republic, the unification around a civilian body that encompasses all of Kurdistan, and the Kurdish nation's attainment of its own state are today inseparable components of the same equation.

Al Jazeera. (2026, September 18). Iranians Gather in the Largest Challenge to the US Since the War Began.

European Union Asylum Agency. (2025). Country Guide: Iran.

IranWire. (2026, September 17). Revolution Guardians Expand Civilian Weapons Training Under the Name “Janfada”.

IranWire. (2026, September 18). Besic Chairman: Jan-Fada Volunteers Are Integrated into Defense Units.

Kurdistan Human Rights Network. (2026, May 23). Political Executions Rise in Iran: Concern Grows for Kurdish Detainees.

Washington Kurdistan Institute. (2026, June 29). Kurdistan Bulletin: June 2026.

با تشدید شرایط جنگی که از فوریهٔ ۲۰۲۶ در ایران آغاز شد، دولت برنامهٔ گسترده‌ای از بسیج داوطلبانه را راه‌اندازی کرد؛ این امر تنها به عنوان پیشرفت نظامی قابل ارزیابی نیست. رژیمی که بر پایهٔ اعدام و سرکوب بنا شده است، در شرایط جنگی ظرفیت امنیتی خود را گسترش داده و جامعه را دوباره مسلح می‌کند؛ این موضوع فراتر از اعداد اعلام‌شده است و تهدیدی مستقیم برای ارادهٔ سیاسی، وضعیت ملی، امنیت و نمایندگی بین‌المللی ملت کرد به شمار می‌آید.

بر اساس اظهارات مقامات ایران، بیش از ۶۰۰ هزار نفر در برنامه‌ای تحت عنوان «جنگ‌افزار ایران» ثبت‌نام کرده‌اند و انتظار می‌رود مشارکت در آموزش‌ها به بیش از یک میلیون نفر برسد. با این حال، باید توجه داشت که این اعداد به‌صورت مستقل تأیید نشده‌اند و معادل نیروی زمینی منظم یک میلیون نفر نیستند. اطلاعات موجود نشان می‌دهد که این ساختار به‌عنوان لایه‌ای داوطلبانه برای دفاع، علاوه بر سپاه پاسداران و بسیج، طراحی شده است؛ یعنی هدف آن جایگزینی دستگاه امنیتی فعلی نیست، بلکه گسترش پایهٔ اجتماعی آن می‌باشد.

در حقیقت این برنامه دیگر صرفاً یک کمپین ثبت نام نیست. بر اساس بیانیه‌ای که دولت بَسِیک در تمرین برگزار شده در تهران در تاریخ ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ ارائه داد، فرایند ادغام داوطلبان ثبت‌نام‌شده در گردان‌های دفاعی و واحدهای منظم رسماً آغاز شده است؛ برنامه‌های آموزشی پایه و پیشرفته‌ای که شامل حوزه‌های زمینی، هوایی و دریایی می‌شود، ایجاد شده‌اند و گسترش این برنامه به سایر استان‌ها برنامه‌ریزی شده است. سازماندهی داوطلبان به صورت واحدهای محلی ۷۲ نفره و گردان‌های دفاع محله‌ای، و پوشش محتوای آموزشی موضوعاتی چون امنیت محله، پیگیری اطلاعاتی و مقابله با جاسوسی، نشان می‌دهد که این ساختار نه تنها به عنوان نیروی پشتیبان صرفاً برای جبهه طراحی شده، بلکه به عنوان لایه‌ای از امنیت داخلی با هدف کنترل اجتماعی نیز مدنظر قرار گرفته است.

معنای این طراحی باید در توانایی بازآفرینی رابطهٔ رژیم با ملتی که تحت حاکمیت آن قرار دارد، در شرایط جنگی باشد، نه صرفاً در مقیاس اعلام‌شدهٔ بسیج.

نقطهٔ بحرانی از دیدگاه ملت کرد، نه ابعاد عددی این بسیج، بلکه تبدیل جنگ به آمادگی واضح برای نابودی درک امنیت داخلی ایران است.

در ایران کردها به‌دلیل فعالیت‌های سیاسی طولانی‌مدت، موقعیت‌شان در مناطق مرزی و حضور برخی سازمان‌های مسلح کرد، همواره در مرکز سیاست‌های امنیتی قرار داشته‌اند. آژانس پناهندگی اتحادیهٔ اروپا گزارش می‌دهد که کردها به‌دلیل فعالیت‌های سیاسی خود می‌توانند با بازداشت، تبعیض و مجازات‌های سنگین مواجه شوند؛ دولت برخی فعالیت‌های سیاسی کردها را در چارچوب امنیت ملی ارزیابی می‌کند. از این رو، تبدیل کردها به موضوع سیاست امنیتی، وضعیت جدیدی که با جنگ بوجود آمده نیست، بلکه تمایل ثابت به نابودی است که توسط جنگ تسریع شده است.

این گرایش صرفاً یک احتمال انتزاعی نیست؛ از جدول مستند شده در ماه‌های نخست جنگ قابل درک است. بر اساس داده‌های حقوق بشر منتشر شده در ماه مه ۲۰۲۶، در طول دو ماه حداقل ۳۶ محکوم به اعدام رسیده‌اند؛ از این میان مهراب عبداله‌زاده و ناصر بکرزاده در زندان مرکزی ارمیه، رامین زاله و کریم ماروف‌پور در زندان مرکزی نقده، بدون اطلاع خانواده و وکلایشان اعدام شده‌اند. احکام اعدام پخشان عزیزی، حاتم اوزدمیر و یوسف احمدی که توسط دیوان عالی تأیید شده‌اند، و همچنین رئوف شیخ‌ماروفی، محمد فراجی و محسن اسلام‌خواه که در حال بررسی دیوان عالی هستند، تحت تهدید اعدام قرار دارند. ثبت شده است که چنین شدت اجرای اعدام سیاسی از دههٔ ۱۹۸۰ تاکنون تقریباً مشاهده نشده است. در چهار هفتهٔ اول ژوئن ۲۰۲۶، حداقل ۲۶ شهروند کرد در روجه‌لات بازداشت یا دستگیر شده‌اند؛ از این تعداد حداقل هجده نفر محل نگهداری آن‌ها برای مدتی اعلام نشده است و در همان دوره، قتل‌های مداوم کارگران باربری در مناطق مرزی نیز مستند شده است.

گسترش ظرفیت امنیتی در محیط جنگ، به این معنا نیست که تنها به اعمال نظارت شدیدتر یا امنیت مرزی محدود می‌شود. ساختاری داوطلبانه شامل صدها هزار نفر که در سطح محله‌ها سازماندهی می‌شود، با موضوعات پیگیری اطلاعاتی و مقابله با جاسوسی آموزش می‌بیند، استفاده از سلاح به آن‌ها آموزش داده می‌شود و معنای واقعی خود را نه در خط جبهه، بلکه در سرزمین‌هایی که تحت حاکمیت رژیم، مردمان آن‌ها زندگی می‌کند، به دست می‌آورد.

تمام آماده‌سازی‌های انجام‌شده، آمادگی برای یک نسل‌کشی علیه کردها و بلوچ‌ها است؛ تشدید اجرای اعدام، بازداشت‌های غیرقانونی، قتل‌عام‌های کاروان‌داران در مناطق مرزی و تشکیل لشکرهای محله‌ای، همگی بخش‌هایی از همان آماده‌سازی هستند.

حذف تمایز بین کرد بودن و ارتباط داشتن با یک سازمان مسلح، چارچوب قانونی این آمادگی است. هویت کرد، درخواست حقوق فرهنگی یا فعالیت سیاسی، به تنهایی به معنای طرف بودن در یک درگیری مسلحانه نیست؛ اما عمل رژیم ایران این تمایز را نمی‌شناسد و تمام یک ملت را به‌صورت جمعی به‌عنوان تهدید امنیتی کدگذاری می‌کند. نام‌گذاری تهدید جمعی یک ملت تحت حاکمیت یک دولت، نه نظام حقوقی است و نه عدالت، بلکه منطق نابودی است.

در مقابل این وضعیت، موضع‌گیری بازیگران بین‌المللی نیز تعیین‌کننده خواهد بود. در محیطی که قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی بر پایه منافع استراتژیک خود عمل می‌کنند، تبدیل کردها به ابزار سیاست‌های دیگر دولت‌ها، زیر پردهٔ دستاوردهای کوتاه‌مدت، آسیب‌پذیری طولانی‌مدتی ایجاد می‌کند. هدف اصلی حمایت بین‌المللی باید کشاندن کردها به یک درگیری نباشد، بلکه تأمین وجود، اراده سیاسی و حقوق ملت کرد باشد. گام نخست در این مسیر، ایزوله‌سازی کامل جمهوری اعدام ایران از جامعهٔ بین‌المللی است.

ترور و بی‌ثباتی منطقه‌ای ریشه در رژیم ایران دارد؛ تا پیش از سقوط این رژیم، نه امنیت در منطقه و نه آزادی برای ملل تحت حاکمیت آن قابل تحقق است.

در جمهوری اعدام ایران، نه بَلُجستان، نه آذربایجان جنوبی و نه کردستان آزاد و مستقل هستند. زمانی که این ملل به دولت خود دست یابند، موج تروریسمی که دهه‌ها منطقه را فرا گرفته بود، منبع خود را از دست خواهد داد. امروز ایران در نقطهٔ حساس قرار دارد؛ صحنه‌ای که جنگ به وجود آورده است، جستجوی رژیم برای مسلح‌سازی جامعه به منظور طولانی‌تر کردن عمر خود را به دنبال داشته و هزینهٔ این جستجو ابتدا بر دوش کردها و بَلُج‌ها تحمیل می‌شود.

در این شرایط، پایان دادن به رویکرد سازماندهی قطعه‌قطعه در کردستان دیگر می‌تواند صرفاً یک بحث قابل تعویق باشد. سیاست هر قطعه که در چارچوب مرزهای دولت خود شکل می‌گیرد، قادر به نمایندگی کلی مردم کرد نیست و ارادهٔ ملت را به دست معادلات منطقه‌ای می‌سپارد.

باید یک نهاد مدنی جامع که تمام کردستان را در بر گیرد، ایجاد شود.

چنین نهادی باید بر این حقیقت نیز استوار باشد که قدرت ملت کرد تنها با ظرفیت نظامی قابل سنجش نیست. زبان، فرهنگ، آموزش، سازماندهی سیاسی، استقامت اقتصادی، منابع اطلاعاتی مستقل و روابط دیپلماتیک، عناصر اساسی حضور ملی هستند. ثبت مستند و قابل اطمینان نقض حقوق و به کارگیری سازوکارهای بین‌المللی، به همان اندازه که آمادگی نظامی مهم است، حوزه‌ای تعیین‌کننده محسوب می‌شود.

گام جدید بسیج ایران را نمی‌توان صرفاً به عنوان افزایش تعداد سربازان برای ملت کرد تفسیر کرد. مسأله اصلی این است که جنگ چگونه توان تخریبی رژیم ایران را گسترش می‌دهد و این گسترش چگونه به حضور سیاسی، فرهنگی و اجتماعی کردها هدایت می‌شود.

آیندهٔ ملت کرد نمی‌تواند به حساب‌های جنگ دیگران سپرده شود؛ کردها باید بتوانند به عنوان یک субъект که ارادهٔ سیاسی، هویت و حقوق خود را محافظت می‌کند، عمل کنند.

اراده سیاسی، وضعیت ملی، امنیت و نمایندگی بین‌المللی مردم کرد، عناوینی نیستند که تحت سایه جنگ به تعویق بیفتند. ایزوله‌سازی و سرنگونی جمهوری اعدام ایران، اتحاد تحت یک نهاد مدنی که تمام کردستان را در بر می‌گیرد و دستیابی مردم کرد به دولت خود، امروز اجزای جدانشدنی یک معادله هستند.

منابع

الجزیره. (۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶). ایرانیان از زمان آغاز جنگ تا کنون در تظاهراتی بزرگ برای مقابله با آمریکا جمع شدند.

آژانس پناهندگی اتحادیه اروپا. (۲۰۲۵). راهنمای کشور: ایران.

ایران‌وایر. (۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶). نگهبانان انقلاب آموزش سلاح‌های غیرنظامی را تحت عنوان «جنفادا» گسترش می‌دهند.

ایران‌وایر. (۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶). رئیس بَسیک: داوطلبان «جان‑فادا» به واحدهای دفاعی یکپارچه می‌شوند.

شبکه حقوق بشر کردستان. (۲۳ مه ۲۰۲۶). اعدام‌های سیاسی در ایران افزایش می‌یابد: نگرانی‌ها برای زندانیان کرد در حال رشد است.

مؤسسه کردستان واشنگتن. (۲۹ ژوئن ۲۰۲۶). خبرنامه کردستان: ژوئن ۲۰۲۶.

مع تفاقم ظروف الحرب التي اندلعت في إيران في فبراير 2026، أطلقت الدولة برنامج تعبئة طوعية واسع النطاق، ولا يمكن اعتبار ذلك مجرد تطور عسكري. إن توسيع قدرة الأمن لدى نظام قائم على الإعدام والقمع وإعادة تسليح المجتمع في ظل ظروف الحرب يحمل معنى يتجاوز الأرقام المعلنة؛ وهو يشكل تهديدًا مباشرًا للإرادة السياسية للشعب الكردي، ووضعه الوطني، وأمنه، وتمثيله الدولي.

وفقًا لتصريحات السلطات الإيرانية، سجل أكثر من 600 ألف شخص في البرنامج الذي يُدعى «Janfada-ye Iran»، ومن المتوقع أن يتجاوز عدد المشاركين في التدريبات المليون. ومع ذلك، لا ينبغي إغفال أن هذه الأرقام لا تمثل عددًا موثّقًا مستقلًا من الأفراد العسكريين ولا تعادل جيشًا بريًا نظاميًا يضم مليون جندي. تشير المعلومات المتوفرة إلى أن الهيكل صُمم كطبقة دفاعية تطوعية إضافية لحرس الثورة و«Besic»، أي أنه يهدف إلى توسيع القاعدة المجتمعية للجهاز الأمني الحالي أكثر من أن يحل محله.

في الواقع، لم يظل البرنامج مجرد حملة تسجيل. وفقًا لتصريح بيشيك الذي أدلى به في تمرين أقيم في طهران في 18 سبتمبر 2026، فقد بدأ رسميًا عملية دمج المتطوعين المسجلين في صفوف وحدات الدفاع والوحدات النظامية، وتم إنشاء برامج تدريبية للمستوى الابتدائي والمتقدم تشمل المجالات البرية والجوية والبحرية، ومن المخطط توسيع التطبيق إلى ولايات أخرى. تنظيم المتطوعين في وحدات محلية مكوّنة من 72 شخصًا ووحدات دفاع الحي، وشمول محتوى التدريب مواضيع مثل أمن الحي، ومتابعة الاستخبارات، ومواجهة التجسس، يُظهر أن البنية صُممت ليس فقط كقوة احتياطية موجهة إلى الجبهة، بل أيضًا كطبقة أمان داخلي موجهة إلى الرقابة المجتمعية.

ويجب أن يُفهم هذا التصميم ليس من حيث حجم التعبئة المعلن، بل من حيث قدرة النظام على إعادة تشكيل علاقاته مع الشعوب التي يخضعها تحت سيطرته في ظل ظروف الحرب.

النقطة الحرجة بالنسبة للشعب الكردي ليست الحجم العددي لهذه التعبئة، بل تحويل الحرب لتصور الأمن الداخلي في إيران إلى استعداد واضح للإبادة.

في إيران، يُعدّ الأكراد منذ زمن طويل محور سياسات الأمن بسبب أنشطتهم السياسية، وموقعهم في المناطق الحدودية، ووجود بعض التنظيمات المسلحة الكردية. تُشير وكالة الاتحاد الأوروبي للاجئين إلى أن الأكراد قد يواجهون الاعتقال والتمييز والعقوبات الشديدة بسبب أنشطتهم السياسية؛ وتُصنّف الدولة بعض الأنشطة السياسية الكردية ضمن الأمن القومي. ومن هذا المنطلق، فإن جعل الأكراد موضوعًا لسياسات الأمن ليس وضعًا جديدًا ظهر مع الحرب، بل هو ميل ثابت للإبادة تعزّزه الحرب.

ليس هذا الاتجاه مجرد احتمال مجرد، بل يتضح ذلك من الجدول الموثق في الأشهر الأولى من الحرب. وفقًا لبيانات حقوق الإنسان التي نُشرت في مايو ٢٠٢٦، تم إعدام ما لا يقل عن ٣٦ سجينًا خلال فترة شهرين، ومن بينهم مهراب عبد الله زاده وناصر باكر زاده في سجن أورمية المركزي، ورامين زاله مع كريم مروفبور في سجن نقدة المركزي، وقد تم إعدامهم دون إبلاغ عائلاتهم أو محاميهم.

قرارات الإعدام التي أقرّتها المحكمة العليا تشمل باخشان عزيزي، حاتم أوزدمير ويوسف أحمدي، بينما يظل رئوف شيخ-مروفى، محمد فرجي، ومحسن إسلام كه تحت تهديد الإعدام خلال مراجعة المحكمة العليا لقراراتهم.

يُسجل أن ممارسة الإعدام السياسي بهذا الوتيرة لم تُشهد تقريبًا منذ الثمانينات.

وفي الأسابيع الأربعة الأولى من يونيو ٢٠٢٦، تم توثيق اعتقال أو توقيف ما لا يقل عن ٢٦ مواطنًا كرديًا في روجهيلات، دون توضيح مكان احتجاز ما لا يقل عن ثمانية عشر منهم لفترة ما، كما استمر قتل الناقلين في المناطق الحدودية خلال نفس الفترة.

توسّع القدرة الأمنية في بيئة الحرب لا يعني فقط تطبيق مراقبة أو أمن حدود أكثر كثافة. إنّ الهيكل التطوعي المكوّن من مئات الآلاف من الأشخاص، الذين يُنظمون على مستوى الأحياء ويتلقون تدريباً على متابعة المخابرات ومكافحة التجسس وتعليم استعمال السلاح، لا يكتسب معناه الأساسي على جبهات القتال بل في المناطق الجغرافية التي يعيش فيها الشعوب التي يسيطر عليها النظام.

كل التحضيرات التي تُجرى هي استعداد لإبادة جماعية تستهدف الأكراد والبلوش؛ وتكثّف ممارسات الإعدام، والاعتقالات غير المسجّلة، ومجازر القوافل في المناطق الحدودية، وتشكيل فرق الأحياء كلها أجزاء من نفس التحضير.

إلغاء الفارق بين كون المرء كرديًا وبين ارتباطه بمنظمة مسلحة هو الإطار القانوني لهذا الاستعداد. الهوية الكردية أو المطالبة بالحقوق الثقافية أو النشاط السياسي لا يعنيان بمفردهما الانخراط في صراع مسلح؛ إلا أن ممارسة النظام الإيراني لا تعترف بهذا الفارق، وتُصنّف الشعب بأكمله كتهديد أمني جماعي. تسمية تهديد الشعب ككل تحت سيادة دولة ليست نظامًا قانونيًا، بل منطقًا للتدمير.

في ظل هذا المشهد، سيتحدد موقف الفاعلين الدوليين. عندما تتحرك القوى الإقليمية والعالمية وفق مصالحها الاستراتيجية، يصبح الكُرد وسيلة لسياسات دول أخرى، ما يخلق هشاشة طويلة الأمد تحت ستار المكاسب القصيرة الأمد. الهدف الأساسي للدعم الدولي ليس جر الكُرد إلى صراع، بل ضمان وجود الشعب الكردي، وإرادته السياسية، وحقوقه. الخطوة الأولى في ذلك هي عزل جمهورية إيران للإعدام تمامًا عن المجتمع الدولي.

الإرهاب وعدم الاستقرار الإقليمي يبدأ من نظام إيران؛ لا يمكن بناء الأمن في أي منطقة ولا الحرية للشعوب الخاضعة لسيادته ما لم يُسقط هذا النظام.

في جمهورية إيران الإعدام، لا بلوجستان ولا أذربيجان الجنوبية ولا كردستان حرة ومستقلة. عندما تنال هذه الشعوب دولها، سيفقد موجة الإرهاب التي تعصف بالمنطقة منذ عقود مصدرها. اليوم، إيران على حافة الانفجار؛ المشهد الذي أوجدته الحرب دفع النظام إلى سعيه لتسليح المجتمع لإطالة عمره، وتُفرض تكلفة هذا السعي أولاً على الأكراد والبلوجيين.

في هذه الظروف، لا يمكن اعتبار إنهاء مفهوم التنظيم القائم على التجزئة في كردستان مسألة يمكن تأجيلها. فسياسة كل جزء داخل حدود دولته لا تمثل الشعب الكردي ككل، وتترك إرادة الأمة في يد المعادلات الإقليمية.

يجب إنشاء هيئة مدنية شاملة تغطي كامل كردستان.

يجب أن تستند هذه الجهة أيضاً إلى حقيقة أن قوة الشعب الكردي لا يمكن قياسها فقط بالقدرة العسكرية. اللغة، الثقافة، التعليم، التنظيم السياسي، الصمود الاقتصادي، مصادر المعلومات المستقلة والعلاقات الدبلوماسية هي العناصر الأساسية للوجود الوطني. توثيق انتهاكات الحقوق بشكل موثوق وتفعيل الآليات الدولية، هو مجال حاسم بقدر ما هو التحضير العسكري.

لا يمكن قراءة التحرك الجديد للتعبئة في إيران كزيادة في عدد الجنود من منظور الشعب الكردي. المسألة الأساسية هي كيف يوسّع الحرب قدرة نظام إيران على الدمار وكيف يُوجه هذا التوسّع نحو الوجود السياسي والثقافي والاجتماعي للأكراد.

لا يمكن ترك مستقبل الشعب الكردي في حسابات حروب الآخرين؛ يجب أن يتمكن الأكراد من التحرك كفاعل يحافظ على إرادته السياسية وهويته وحقوقه.

الإرادة السياسية للشعب الكردي، وضعه الوطني، أمنه وتمثيله الدولي ليست عناوين يمكن تأجيلها تحت ظل الحرب. عزل وتدمير جمهورية الإعدام الإيرانية، وتوحيد كردستان تحت هيئة مدنية شاملة، وتحقيق الشعب الكردي لدولته الخاصة، هي اليوم أجزاء لا تنفصل من نفس المعادلة.

المراجع

Al Jazeera. (2026, 18 سبتمبر). تجمع الإيرانيون في عرض التحدي الأكبر ضد الولايات المتحدة منذ بدء الحرب.

Avrupa Birliği İltica Ajansı. (2025). دليل الدولة: إيران.

IranWire. (2026, 17 سبتمبر). حراس الثورة يوسعون تدريب الأسلحة المدنية تحت اسم «جانفادا».

IranWire. (2026, 18 سبتمبر). رئيس بيسيك: المتطوعون في جان-فادا يتم دمجهم في وحدات الدفاع.

Kurdistan İnsan Hakları Ağı. (2026, 23 مايو). تزداد الإعدامات السياسية في إيران: تزايد القلق بشأن السجناء الكرد.

Washington Kurdistan Enstitüsü. (2026, 29 يونيو). نشرة كردستان: يونيو 2026.