
Şemsedînov Kürtleri Redkan Aşireti
Rus Ordusunda Kürt Generalı Gulî Cafer Ağa
Rus Ordusunda bir Kürt general vardı.
Gulî Cafer Ağa, Çongdeve Hüseyin Ağa’nın oğlu, Şemsedînov Kürtleri Redkan aşiretine mensuptur.
Gulî Cafer Ağa, 1806 yılında Erivan’da doğdu ve 11 Mart 1877’de öldü.
Gulî Cafer Ağa, Rus ordusunda yüksek rütbeli bir generaldi ve Redkan aşiretindendi.
Redkan aşireti, Kızıl Kürdistan’da ve Yerevan çevresinde yaşıyor.
Rus kaynaklarında Şemsedînov Kürtleri olarak anılır.
Şemsedin, Gulî Cafer Ağa’nın ve Çongdeve Hüseyin Ağa’nın torunudur; Çongdeve Hüseyin Ağa yetenekli ve savaşlarıyla tanınmış bir komutan olup, yolculuk gravürlerinde de bu şekilde tasvir edilmiştir.
Bu geniş ve değerli tarihsel olay, Rus‑Kürt ilişkilerinin başlangıcını, Rus ordusundaki Kürt alaylarının oluşumunu ve o dönemin bölgesel politikasını net bir şekilde özetliyor.
Askeri Kariyer ve Başarılar
Yükselişi: 1853 yılında bir çavuş olarak Rus ordusuna katıldı ve Kırım Savaşı'nda (özellikle 1854 Çengel Savaşı) gösterdiği başarılarla yükseldi; 1871 yılında general rütbesine ulaştı.
Kürt Alay Komutanlığı: Kırım Savaşı sırasında, o birinci Kürt Alayı'nı komuta etti; bu alay, Rus ordusunun içinde Qefqasyay bölgesinde kurulmuş ve yerel Kürt süvarilerinden oluşmuştu.
Cafer Ağa, 12 Haziran 1854'te Erivan ordusunun komutasında, Beyazıt yakınlarında Osmanlı ordusuyla savaş yaptı. Birinci Kürt Alayı burada önemli bir rol oynadı ve bu savaş Osmanlı birliklerinin geri çekilmesinin nedeni oldu; Behlül Paşa komutasındaki Osmanlı süvarileri bozuldu ve sona erdi. Behlül Paşa ve yoldaşları, Kürtlerin de içinde bulunduğu bir topluluktan tutuklandılar. Bu savaşlardaki başarıları nedeniyle, Birinci Kürt Alayı'ndan üç süvari – Misto, Miho'nun oğlu; Ehmo, Resûl'ün oğlu; ve Yusuf, Halo'nun oğlu – genel komutanın emriyle madalya aldı.
İmparatorluk Emirleri: Askeri değerinden dolayı, Rus İmparatorluğu'nun en prestijli madalyalarını aldı: St. Anna madalyası (Şur ile), Aziz St. Vladimir ve St. Stanislav madalyaları, 1856 yılında; Kürt lideri olarak Aleksandr II'nin taç giyme töreninde Moskova'da karşılandı.
Siyasi ve Bölgesel Etki
Bölgesel Yönetim: Rusya otoritesinin altında, Kızıl Kürtler, bölgesel yönetimin eşit güçleriyle birlikte Osmanlı ve Rus sınırındaki kabileler üzerinde büyük bir otorite kurdu.
Culî Cafer Ağa'nın savaşından sonra, Kızıl Kürtler Kafkasya'da bölgesel bir otorite kurdu.
Savaş sonrası, Osmanlı İmparatorluğu'nun göçleri nedeniyle Kafkasya Kürtlerinin sayısı büyük ölçüde arttı. Bu nüfus artışına rağmen, Gulî Cafer Axa'nın ölümünden sonra Kürtlerin siyasi ve askeri etkisi bir daha eski seviyesine ulaşmadı.
Onun oğlu Elî Eşref Bey, Rus ordusunda görev yaptı ve babasının siyasi gücüne ulaşamadı. Onun yerine gelen kardeşleri, Gulî Cafer Axa'nın Kürtler üzerindeki etkisini elde edemediler.
Beş oğul Culî Cafer Ağa vardı: Eyüp Paşa, Memed Bey, Mehmûd Bey, Elî Eşref Bey ve Ehmed Ağa. Cafer Ağa’nın ölümünden sonra, onun büyük oğlu Eyüp Paşa onun yerine geçti, ancak Eyüp Paşa bazı aşiret üyeleriyle Osmanlı tarafına geçtiğinde, kardeşi Elî Eşref Bey onun yerini aldı. Resmi kayıtlara göre, Eşref Bey 20 Mart 1851’de doğmuştur. Babasının ölümünden iki ay sonra, 10 Temmuz 1877’de, Rus ordusuna hizmet etmeye başladı.
Bu, Rus yetkililerinin Cafer Ağa tarafından bırakılan toprakları ele geçirmek ve Kürtlerle kurdukları askeri‑idari konumu koruma niyetlerini gösteren bir çabaydı. Elî Eşref Bey, 1877‑1878 Rus‑Osmanlı Savaşı (93. Savaş) sırasında Aleksandropol’daki Kürt birlikleriyle birlikte savaşta yer aldı.
Cafer Ağa’nın oğlu Gulî’nin 11 Mart 1877’de ölmesinin ardından, Bayezid için Rus planları da iptal edildi.
Gulî Cafer Ağa’nın mezarı, İdil’in Aralık ilçesine bağlı Karahacılı köyünde, Türkiye sınırları içinde bir mezarlıkta yer alıyor.
Söyleniyor ki, Cafer Axa'nın ölümünden sonra, o, servetinin büyük bir kısmını yoksullara dağıttı ve herkes onun son yolculuğu nedeniyle çok üzgün oldu.
Kürt generali Gulî Cafer Axa. Güney Kafkasya'nın işgali Rusya tarafından gerçekleştirildi ve Rus‑Kürt ilişkilerinin başlangıcı. Kızıl Kürdistan.
Kızıl Kürdistan'ın Kürtü.
Kürt, Güney Kafkasya'nın yerli halklarından biridir ve uzun zamandan beri bölgede yaşamaktadır. Biliniyor ki Kürtlerin ataları, Gutî, Mîtanî ve Medî, Kura ve Aras nehirlerinin kıyılarına kadar uzanıyordu.
Sadece doğumdan önce değil, Kürtlerin doğumdan sonra da 6. yüzyılda Kızıl Kürdistan'da, Kafkasya'da birçok Kürt devleti kurdukları bilinmektedir. Bazı devletlerin isimlerini verebiliriz: 590 yılında Mîhranî Hristiyan Kürt devleti kuruldu, 900 yılında Deysemî Kürt devleti kuruldu, Şîrvanşah Kürt devleti Sünni Müslüman olarak kuruldu, 10. ve 11. yüzyıllarda ise Şedadî ve Rewadî adlı iki Kürt devleti kuruldu.
İnsan söyleyebilir ki Rusya, Avrupa araştırmacıları S. Pallas ve Anton Güldenstädt gibi, İmparatorluk Bilimler Akademisi'nde çalışanların yaptığı keşif araştırmalarının yolu ile ilk kez bölgeye girmiştir. Bu araştırmacılar, Rusya'nın bölgedeki askeri ve siyasi müdahalesinden önce, demografi, etnografi ve tarih gibi alanlarda geniş araştırmalar ve derlemeler yaptılar. Daha sonra V.F. Dittel, P. Berezin, H. Abovyan, P. Lerch ve A. Jaba gibi araştırmacılar Kürt dili ve tarihine odaklandılar. Aslen Rusça yapılan araştırmalar, Kefkasya ve Kefkasya halkları üzerine, öncelikle Rus Bilimler Akademisi mensupları tarafından, doğrudan Rusya'nın bölgedeki nüfuzunu artırmak ve yeniden şekillendirmek amacıyla yürütülmüştür. Bu çerçevede, bu Avrupa araştırmacılarının Rus Doğuluğu şekillendirmedeki rolü özel bir dikkat gerektirmektedir.
Shamil Teymurov
16.10.2026
KURDÊN ŞEMSEDÎNOV EŞÎRA REDKAN
DI ARTÊŞA RÛSÎ DE GENERALEK KURD GULÎ CAFER AĞA
Di Artêşa Rûsî de Generalekî Kurd.
Gulî Cafer Ağa, biraziyê Çongdeve Huseyîn Ağa, Kurdên Şemsedînov ji eşîra Redkan e.
Gulî Cafer Ağa di sala 1806an de li Êrîvanê ji dayik bû û di 11ê Adara 1877an de mir.
Gulî Cafer Ağa di artêşa Rûsî de Generalekî Mezin bû ji eşîra Redkan e.
Eşîra Redkan li Kurdistana Sor û li hêla Yêrêvan û derdora wê dijiyan.
Di çavkaniyên Rûsî de wekî Kurdên Şemsedînov têne binavkirin.
Şemsedin kalikê Gulî Cafer Ağa û bavê Çongdeve Hüseyin ağa ye, Çongdeve Hüseyin ağa bi jêhatîbûn û şervaniya xwe gelek navdar bû û di gravurên rêwiyan de jî wisa xuya dike.
Ev bûyera dîrokî ya berfireh û hêja destpêka têkiliyên Rûsî-Kurdî, avahiya alayên Kurdî di artêşa Çar ê Rûsî de û siyaseta herêmî ya wê demê bi zelalî kurte dike.
Kariyera Leşkerî û Serkeftin
Bilindbûna Bilez: Ew di sala 1853an de wekî praporşçik ket artêşa Rûsî û bi saya serkeftin û mêrxasiya xwe di Şerê Qirimê de (bi taybetî Şerê Çengelê di 1854an de gehîşt asta bilind û di sala 1871an de gehîşt asta Generalîyê.
Fermandariya Alayên Kurdî: Di dema Şerê Qirimê de, wî fermandariya Alaya 1emîn a Kurdî kir, ku di nav artêşa Rûsî de li eniya Qefqasyayê hatibû damezrandin û ji siwarên Kurd ên herêmî pêk dihat.
Cafer Ağa li ser artêşa Erîvanê di 12ê Hezîrana 1854an de li nêzîkî Beyazîdê bi artêşa Osmanî re şer kir. Alaya 1emîn a Kurd li vir roleke girîng lîst û ev şer bû sedema vekişîna leşkerên Osmanî, bi têkçûna siwariyên Osmanî yên di bin fermandariya Behlûl Paşa de bi dawî bûn. Behlûl Paşa û hevalên wî ji aliyê komeke ku Kurd jî di nav de bûn ve hatin girtin. Ji ber serkeftinên wan di van şeran de, sê siwarên ji Alaya 1emîn a Kurdan - Misto kurê Miho, Ehmo kurê Resûl, û Yusuf kurê Halo - bi fermana fermandarê giştî madalya girtin.
Fermanên Împeratoriyê: Ji ber qîmeta wî ya leşkerî, madalyayên herî bi prestîj ên Împeratoriya Rûsyayê wergirtiye: madalyayê St. Anna (bi Şûr), Çar Ezîz St. Vladimir û St. Stanislav, di sala 1856an de, ew wekî rêberê Kurd ji bo tacgirtinê Çar Alexander II li Moskowê hate pêşwazîkirin.
Bandora Siyasî û Herêmî
Rêveberiya Herêmî: Di bin desthilatdariya Rûsyayê de, wî Kurdên li Kurdistana Sor Qefqasyayê bi hêzên wekhev ên karbidestên rêveberiya herêmî birêve bir û li ser eşîrên li ser sînorê Osmanî û Rûsyayê desthilatdariyek mezin ava kir.
Piştî şer Culî Cafer ağa Kurdên Kurdistana Sor yên Kafkasya'yê bi desthilatdarîyek heremî rêveberî kir.
Piştî şer, ji ber koçberiyên Împeratoriya Osmanî, hejmara Kurdên kafkasyayê gelek zêde bûn. Tevî vê zêdebûna nifûsê, bandora siyasî û leşkerî ya Kurdan piştî mirina Gulî Cafer Axa qet negihîşt asta xwe ya berê.
Kurê wî Elî Eşref Bey di artêşa Rûsyayê de xizmet kir jî, ew negihîşt hêza siyasî ya bavê xwe. Birayên wî yên ku hatin şûna wî rêz û bandora Gulî Cafer Axa ya li ser Kurdan bi dest nexistin.
Pênc kurê Culî Cafer Ağa hebûn: Eyüp Paşa, Memed beg, Mehmûd Beg, Elî Eşref Beg û Ehmed Axa. Piştî mirina Cafer Axa, kurê wî yê mezin Eyüp Paşa li şûna wî hat text, lê piştî ku Eyüp Paşa ligel hin endamên eşîrê derbasî aliyê Osmaniyan bû, birayê wî Elî Eşref Bey cihê wî girt. Li gorî tomarên fermî, Eşref Bey di 20ê Adara 1851an de ji dayik bûye. Du meh piştî mirina bavê xwe, di 10ê Gulana 1877an de, wî dest bi xizmeta di artêşa Rûsî de kir.
Ev yek hewlên rayedarên Rûsî ji bo dagirtina valahiya ku ji hêla Cafer Axa ve hatiye hiştin û niyeta wan a parastina pozîsyona leşkerî-îdarî ya ku wan bi Kurdan re ava kiribû nîşan da. Elî Eşref Bey di Şerê Rûs û Osmanî yê 1877-1878an (Şerê 93an) de bi tevî leşkerên xwe ê Kurd yên Alexsanderpolê de beşdar bû.
Piştî mirina Gulî Cafer Axa di 11ê Adara 1877an de, planên Rûsan ên ji bo Bayezîdê jî hatin têkbirin.
Gora Gulî Cafer Axa di goristanek li Gundê Karahacılı, navçeya Aralık a Îdirê, di nav sînorên Tirkiyeya îroyîn de ye.
Tê gotin ku piştî mirina Cafer Axa, wî piraniya dewlemendiya xwe li feqîran belav kiriye û her kes ji ber koça dawî ya wî pir xemgîn bûye.
Generalê Kurd Gulî Cafer Axa. Dagirkirina Başûrê Qefqasyayê ji aliyê Rûsyayê ve û Destpêka Têkiliyên Rûsî-Kurdî. Kurdistana Sor.
Kurdê Kurdistana Sor
Kurd, yek ji gelên xwecihî yên Başûrê Qefqasyayê, ji demên kevnar ve li herêmê dijîn. Tê zanîn ku bav û kalên Kurdan, Gutî, Mîtanî û Medî, heta hewzên çemên Kura û Aresê hebûne.
Ne tenê berîya zayînê, tê zanîn ku Kurdan piştî zayînê jî di sedsala 6an de li Kurdistana Sor li Qefqasyayê gelek dewletên Kurdî ava kirine. Em dikarin navê çend dewletan ornag bidin, di sala 590 de dewleta Mîhranî Kurdê Xirîstiyan avakirine, di sala 900 de dewleta Deysemî Kurdê dimilî avakirine, Şîrvanşah Kurdê sunî misilman avakirine, di sedsalên 10 û 11an de jî dû dewletên Kurd Şedadî û Rewadî ava bûne.
Mirov dikare bibêje ku Rûsya yekem car bi rêya lêkolînên keşfê yên ku ji hêla lêkolînerên Ewropî yên wekî S. Pallas û Anton Güldenstädt ve hatine kirin, ku di Akademiya Zanistên Împeratorî de dixebitin, ketiye herêmê. Van lêkolîneran berî destwerdana leşkerî û siyasî ya Rûsyayê li herêmê, di warên wekî demografî, etnografî û dîrokê de lêkolîn û berhevokên berfireh kirin. Paşê, lêkolînerên wekî V.F. Dittel, P. Berezin, H. Abovyan, P. Lerch û A. Jaba li ser ziman û dîroka Kurdî sekinîn. Lêkolînên bi eslê xwe Rûsî li ser Qefqasyayê û gelên Qefqasyayê, di serî de yên Akademiya Zanistên Rûsyayê, rasterast armanc dikirin ku serdestiya Rûsyayê li herêmê misoger bikin û wê ji nû ve şekil bidin. Di vê çarçoveyê de, rola van lêkolînerên Ewropî di şekildana rojhilatnasiya Rûsî de hêjayî baldariyek taybetî ye.
Shamil Teymurov
16.10.2026
کوردەکانی شەمسەدینۆڤ لە هۆزی ڕەدکان
جەنەڕاڵێکی کورد لە سوپای ڕووسیادا: گوڵی جەعفەر ئاغا
جەنەڕاڵێکی کورد لە سوپای ڕووسیادا.
گوڵی جەعفەر ئاغا، برازای چۆنگدەڤە حسێن ئاغا، لە کوردەکانی شەمسەدینۆڤە لە هۆزی ڕەدکان.
گوڵی جەعفەر ئاغا لە ساڵی ١٨٠٦ لە یەریڤان لەدایک بووە و لە ١١ی ئاداری ١٨٧٧ کۆچی دوایی کردووە.
گوڵی جەعفەر ئاغا جەنەڕاڵێکی گەورەی سوپای ڕووسیا بوو لە هۆزی ڕەدکان.
هۆزی ڕەدکان لە کوردستانی سوور و لە ناوچەی یەریڤان و دەوروبەری دەژیان.
لە سەرچاوە ڕووسییەکاندا بە کوردەکانی شەمسەدینۆڤ ناویان دەبرێت.
شەمسەدین باپیرەی گوڵی جەعفەر ئاغا و باوکی چۆنگدەڤە حسێن ئاغایە، چۆنگدەڤە حسێن ئاغا بە لێهاتوویی و جەنگاوەرییەکەی زۆر بەناوبانگ بوو و لە وێنە کێشراوەکانی گەشتیارانیشدا بەو شێوەیە دەردەکەوێت.
ئەم ڕووداوە مێژووییە فراوان و بەنرخە، دەستپێکی پەیوەندییەکانی ڕووسیا و کورد، پێکهاتەی فەوجە کوردییەکان لە سوپای قەیسەری ڕووسیا و سیاسەتی ناوچەیی ئەو سەردەمە بە ڕوونی کورت دەکاتەوە.
ژیانی سەربازی و سەرکەوتنەکان
بەرزبوونەوەی خێرا: ئەو لە ساڵی ١٨٥٣ وەک ئەفسەر (پراپۆرشچیک) چووە ناو سوپای ڕووسیا و بەهۆی سەرکەوتن و ئازایەتییەکەی لە جەنگی کریمە (بە تایبەت جەنگی چەنگەل لە ساڵی ١٨٥٤) گەیشتە ئاستێکی بەرز و لە ساڵی ١٨٧١ گەیشتە پلەی جەنەڕاڵی.
فەرماندەیی فەوجە کوردییەکان: لە کاتی جەنگی کریمەدا، ئەو فەرماندەیی فەوجی یەکەمی کوردی کرد، کە لە ناو سوپای ڕووسیدا لە بەرەی قەوقاز دامەزرابوو و لە سوارچاکە کوردەکانی ناوچەکە پێکهاتبوو.
جەعفەر ئاغا لە ١٢ی حوزەیرانی ١٨٥٤ لە نزیک بایەزید لەگەڵ سوپای عوسمانیدا شەڕی کرد. فەوجی یەکەمی کورد لەم شەڕەدا ڕۆڵێکی گرنگی بینی و ئەم شەڕە بووە هۆی کشانەوەی سەربازانی عوسمانی، بە شکستی سوارچاکانی عوسمانی بە سەرکردایەتی بەهلول پاشا کۆتایی هات. بەهلول پاشا و هاوڕێکانی لەلایەن گروپێکەوە گیران کە کوردیشیان تێدابوو. بەهۆی سەرکەوتنیان لەم شەڕانەدا، سێ سوارچاکی فەوجی یەکەمی کورد - مستۆ کوڕی میخۆ، ئەحمۆ کوڕی ڕەسووڵ، و یووسف کوڕی هالۆ - بە فەرمانی فەرماندەی گشتی مەدالیایان وەرگرت.
فەرمانەکانی ئیمپراتۆرییەت: بەهۆی بەهای سەربازییەوە، بەناوبانگترین مەدالیاکانی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیای وەرگرتووە: مەدالیای سانت ئانا (بە شمشێر)، چوار عەزیز سانت ڤلادیمیر و سانت ستانیسلاڤ، لە ساڵی ١٨٥٦دا، وەک ڕێبەری کورد بۆ ڕێوڕەسمی تاج لەسەرنانی چوار ئەلێکساندەری دووەم لە مۆسکۆ پێشوازی لێکرا.
کاریگەری سیاسی و ناوچەیی
بەڕێوەبەرایەتیی هەرێمی: لە ژێر دەسەڵاتی ڕووسیادا، ئەو کوردەکانی کوردستانی سووری قەوقازی بە هێزێکی یەکسانی کاربەدەستانی بەڕێوەبەرایەتیی هەرێمی بەڕێوەبرد و لەسەر هۆزەکانی سەر سنووری عوسمانی و ڕووسیا دەسەڵاتێکی گەورەی دامەزراند.
دوای جەنگ، گولی جەعفەر ئاغا کوردەکانی کوردستانی سووری قەوقازی بە دەسەڵاتێکی هەرێمییەوە بەڕێوەبرد.
- دوای جەنگ، بەهۆی کۆچبەرانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانییەوە، ژمارەی کوردەکانی قەوقاز زۆر زیادی کرد. سەرەڕای ئەم زیادبوونی ژمارەی دانیشتووانە، کاریگەریی سیاسی و سەربازیی کوردان دوای مردنی گولی جەعفەر ئاغا هەرگیز نەگەیشتەوە ئاستی پێشووی خۆی.
کوڕەکەی، عەلی ئەشرەف بەگ، هەرچەندە لە سوپای ڕووسیادا خزمەتی کرد، بەڵام نەگەیشتە ئەو هێزە سیاسییەی باوکی. ئەو برایانەشی کە هاتنە شوێنی، ڕێز و کاریگەریی گولی جەعفەر ئاغایان لەسەر کوردان بەدەست نەهێنا.
جولی جەعفەر ئاغا پێنج کوڕی هەبوو: ئەیووب پاشا، محەمەد بەگ، مەحموود بەگ، عەلی ئەشرەف بەگ و ئەحمەد ئاغا. دوای مردنی جەعفەر ئاغا، کوڕە گەورەکەی ئەیووب پاشا لە شوێنی ئەو بوو بە سەرۆک، بەڵام دوای ئەوەی ئەیووب پاشا لەگەڵ هەندێک لە ئەندامانی هۆزەکە چوونە لای عوسمانییەکان، براکەی عەلی ئەشرەف بەگ شوێنی ئەوی گرتەوە. بەپێی تۆمارە فەرمییەکان، ئەشرەف بەگ لە ٢٠ی ئاداری ١٨٥١ لەدایک بووە. دوو مانگ دوای مردنی باوکی، لە ١٠ی ئایاری ١٨٧٧ دەستی بە خزمەتکردن لە سوپای ڕووسیادا کرد.
ئەمە هەوڵی بەرپرسانی ڕووسیای بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییەی کە جەعفەر ئاغا بەجێی هێشتبوو و نیازی ئەوانی بۆ پاراستنی ئەو پێگەیەی سەربازی و کارگێڕییەی کە لەگەڵ کوردەکان دروستیان کردبوو، نیشان دا. عەلی ئەشرەف بەگ لە شەڕی ڕووس و عوسمانی لە ساڵانی ١٨٧٧-١٨٧٨ (شەڕی ٩٣) لەگەڵ سەربازە کوردەکانی ئەلێکساندەرپۆل بەشداری کرد.
دوای مردنی جولی جەعفەر ئاغا لە ١١ی ئاداری ١٨٧٧، پلانەکانی ڕووسەکان بۆ بایەزیدیش تێکچوون.
گۆڕی جولی جەعفەر ئاغا لە گۆڕستانێکی گوندی کارەحاجیلی، لە قەزای ئارالی سەر بە ئیدر، لەناو سنوورەکانی تورکیای ئەمڕۆدایە.
دەگوترێت دوای مردنی جەعفەر ئاغا، ئەو زۆربەی سامانەکەی خۆی بەسەر هەژاراندا دابەش کردووە و هەموو کەسێک بەهۆی کۆچی دوایی ئەو زۆر خەمبار بووە.
جەنەراڵی کورد گوڵی جەعفەر ئاغا. داگیرکردنی باشووری قەوقاز لەلایەن ڕووسیاوە و دەستپێکی پەیوەندییەکانی ڕووسی-کوردی. کوردستانی سوور.
کوردی کوردستانی سوور
کورد، یەکێک لە گەلە ڕەسەنەکانی باشووری قەوقاز، لە سەردەمە کۆنەکانەوە لەو ناوچەیە دەژین. دەزانرێت کە باوباپیرانی کورد، گۆتی، میتانی و میدییەکان، هەتا حەوزی ڕووبارەکانی کور و ئاراس بوونیان هەبووە.
نەک تەنها پێش زایین، بەڵکو دەزانرێت کە کوردان دوای زایینیش لە سەدەی شەشەمدا لە کوردستانی سوور لە قەوقاز چەندین دەوڵەتی کوردییان دامەزراندووە. دەتوانین ناوی چەند دەوڵەتێک وەک نموونە بهێنین، لە ساڵی ٥٩٠ دەوڵەتی میهرانی کوردی مەسیحییان دامەزراندووە، لە ساڵی ٩٠٠ دەوڵەتی دەیسەمی کوردی دملین دامەزراندووە، شێروانشا کوردی سوننی موسڵمانیان دامەزراندووە، لە سەدەکانی ١٠ و ١١شدا دوو دەوڵەتی کوردی شەدادی و ڕەوادی دامەزراون.
دەکرێت بڵێین ڕووسیا بۆ یەکەمجار لە ڕێگەی ئەو لێکۆڵینەوانەوە چووەتە ناوچەکەوە کە لەلایەن توێژەرانی ئەورووپایی وەک ئێس. پاڵاس و ئەنتۆن گوڵدێنشتات ئەنجامدراون، کە لە ئەکادیمیای زانستە ئیمپراتۆرییەکان کاریان دەکرد. ئەم توێژەرانە پێش دەستێوەردانی سەربازی و سیاسیی ڕووسیا لە ناوچەکە، لە بوارەکانی دیمۆگرافیا، ئەتنۆگرافیا و مێژوودا لێکۆڵینەوە و کۆکردنەوەی بەرفراوانیان ئەنجامدا. دواتر توێژەرانی وەک ڤی. ئێف. دیتێل، پی. بێرزین، ئێچ. ئەبۆڤیان، پی. لێرچ و ئەی. جابا لەسەر زمان و مێژووی کوردی وەستان. لێکۆڵینەوە ڕووسییەکان لەسەر قەوقاز و گەلانی قەوقاز، بەتایبەت ئەوانەی ئەکادیمیای زانستەکانی ڕووسیا، ڕاستەوخۆ ئامانجیان ئەوە بوو سەروەریی ڕووسیا لە ناوچەکە مسۆگەر بکەن و شێوەیەکی نوێی پێ ببەخشن. لەم چوارچێوەیەدا، ڕۆڵی ئەم توێژەرە ئەورووپاییانە لە داڕشتنی ڕۆژهەڵاتناسیی ڕووسیدا شایەنی سەرنجێکی تایبەتە.
شامیل تەیموورۆڤ
١٦.١٠.٢٠٢٦
Şemsedînov Kurds of the Redkan Tribe
A Kurdish General Gulî Cafer Ağa in the Russian Army
A Kurdish general in the Russian army.
Gulî Cafer Ağa, son of Çongdeve Huseyîn Ağa, is a Şemsedînov Kurd from the Redkan tribe.
Gulî Cafer Ağa was born in 1806 in Erivan and died on 11 March 1877.
Gulî Cafer Ağa rose to the rank of senior general in the Russian army and belonged to the Redkan tribe.
The Redkan tribe lives in Red Kurdistan and around Yerevan.
In Russian sources they are referred to as the Şemsedînov Kurds.
Şemsedin, son of Gulî Cafer Ağa and father of Çongdeve Huseyîn Ağa, was distinguished for his competence and his military exploits were well known, appearing in travel engravings.
This significant historical episode marks the beginning of Russian‑Kurdish relations, the formation of Kurdish units in the Russian army, and the regional politics of that era, briefly outlined.
Military Career and Achievements
Rise through the ranks: He entered the Russian army in 1853 as a praporshchik (ensign) and distinguished himself in the Crimean War (especially in the Battle of Çengel in 1854), reaching a high rank and attaining the rank of general in 1871.
Command of the Kurdish Regiments: During the Crimean War, he commanded the 1st Kurdish Regiment, which was formed within the Russian army in the region of Kefe and was composed of local Kurdish cavalry.
Cafer Ağa, leading the Erivan troops, fought the Ottoman army near Beyazid on 12 June 1854. The 1st Kurdish Regiment played an important role here and the battle caused the Ottoman forces to retreat, ending the Ottoman cavalry under the command of Behlül Pasha. Behlül Pasha and his companions were captured by a group that also included Kurds. Because of their successes in these battles, three cavalrymen of the 1st Kurdish Regiment — Misto son of Miho, Ehmo son of Resûl, and Yusuf son of Halo — were awarded medals by the commander‑in‑chief.
Imperial Orders: In recognition of his military value, he received the most prestigious Russian Imperial medals: the Order of St. Anna (with Crown), the Four Distinguished Orders of St. Vladimir and St. Stanislaus, in 1856, and as a Kurdish leader he was welcomed in Moscow for a ceremony with Tsar Alexander II.
Bandora Siyasî û Herêmî
Regional administration: Under Russian rule, the Kurds of Red Kurdistan in the Caucasus organized forces loyal to the regional administration and created a substantial authority over the tribes along the Ottoman‑Russian frontier.
After the war of Culî Cafer Ağa, the Kurds of Red Kurdistan in the Caucasus were placed under a regional administration.
After the war, due to the migrations of the Ottoman Empire, the number of Kurds in the Caucasus increased considerably. Despite this demographic growth, the political and military influence of the Kurds, after the death of Gulî Cafer Axa, never returned to its former level.
His son, Elî Eşref Bey, served in the Russian army and also attained his father's political power. His brothers, who succeeded him, could not capture the prestige and authority that Gulî Cafer Axa had held over the Kurds.
There were five sons of Culî Cafer Ağa: Eyüp Paşa, Memed Beg, Mehmûd Beg, Elî Eşref Beg and Ehmed Axa. After the death of Cafer Ağa, his eldest son Eyüp Paşa succeeded him, but after Eyüp Paşa, together with some members of the tribe, aligned with the Ottoman side, his brother Elî Eşref Bey took his place. According to official records, Eşref Bey was born on 20 March 1851. Two months after his father’s death, on 10 May 1877, he entered the service of the Russian army.
This was one of the Russian officers’ attempts to seize the territory that had been handed over by Cafer Ağa and to demonstrate their intention to protect the military‑administrative position they had established with the Kurds. Elî Eşref Bey participated in the Russo‑Ottoman War of 1877‑1878 (the 93rd war) together with his Kurdish troops from Aleksandropol.
After the death of Gulî Cafer Ağa on 11 March 1877, the Russian plans for Bayezid were also abandoned.
The grave of Gulî Cafer Ağa is in a cemetery in the village of Karahacılı, Aralık district of Edirne, within the current borders of Turkey.
It is said that after the death of Cafer Axa, he distributed most of his wealth among the poor, and everyone was deeply saddened by his final journey.
General of the Kurds, Gulî Cafer Axa. The Russian occupation of Southern Qefqasyay and the beginning of Russo‑Kurdish relations. Red Kurdistan.
Kurd of Red Kurdistan
The Kurd, one of the indigenous peoples of Southern Qefqasyay, has lived in the region since ancient times. It is known that the ancestors and clans of the Kurds—Gutî, Mîtanî and Medî—reached as far as the banks of the Kura and Aras rivers.
Not only before their emergence, it is known that after their emergence the Kurds also founded numerous Kurdish states in the 6th century in Red Kurdistan of Qefqasyay. We can name a few: in the year 590 the Mihraani Kurdish Christian state was established, in 900 the Deysemi Kurdish Damil state, the Shirvanshah Kurdish Sunni Muslim state, and in the 10th and 11th centuries the Kurdish states of Shedayi and Revadi were also created.
One can say that Russia first entered the region through exploratory research carried out by European scholars such as S. Pallas and Anton Güldenstädt, who worked at the Imperial Academy of Sciences. These researchers, before the military and political intervention of Russia in the region, conducted extensive studies and collections in fields such as demography, ethnography and history. Later, scholars like V.F. Dittel, P. Berezin, H. Abovyan, P. Lerch and A. Jaba turned their attention to the Kurdish language and history. Research originally Russian on the Caucasus and its peoples, especially those of the Russian Academy of Sciences, directly aimed to make Russian presence in the area more effective and to reshape it anew. In this context, the role of these European scholars in shaping Russian orientalism is of particular significance.
Shamil Teymurov
16.10.2026
کردهای شمصدینوف از قبیله ردکان
در ارتش روسیه، ژنرال کرد گولی جعفر آقا
در ارتش روسیه یک ژنرال کرد بود.
گولی جعفر آقا، فرزند چنگدهوه حسین آقا، کردهای شمصدینوف از قبیله ردکان هستند.
گولی جعفر آقا در سال ۱۸۰۶ در ارین (اروان) به دنیا آمد و در ۱۱ مارس ۱۸۷۷ درگذشت.
گولی جعفر آقا در ارتش روسیه به عنوان یک ژنرال بزرگ از قبیله ردکان خدمت کرد.
قبیله ردکان در کردستان سر و در اطراف یروان ساکن هستند.
در اسناد روسی به عنوان کردهای شمصدینوف شناخته میشوند.
شمصدین پسر گولی جعفر آقا و پسر چنگدهوه حسین آقا است؛ چنگدهوه حسین آقا به دلیل شجاعت و جنگجوییاش شهرت فراوانی داشت و در نقوش تاریخی نیز به این شکل نشان داده میشود.
این رویداد تاریخی گسترده و ارزشمند، نقطه آغاز روابط روسیه‑کرد، تشکیل واحدهای کردی در ارتش چهارم روسیه و سیاست منطقهای آن زمان را بهصورت واضحی خلاصه میکند.
حرفه نظامی و موفقیتها
بلند شدن بیلز: او در سال ۱۸۵۳ به عنوان پراپورشچیک وارد ارتش روسیه شد و با موفقیتها و شجاعت خود در جنگ کریمه (بهویژه جنگ چنگل در سال ۱۸۵۴) به مرتبه بالایی رسید و در سال ۱۸۷۱ به مرتبه ژنرال دست یافت.
فرماندهی لشکرهای کردی: در زمان جنگ کریمه، او فرماندهی لشکر اول کرد را بر عهده گرفت، که در نیروی روسی در منطقه قفقاز تشکیل شده بود و از سواران کرد محلی تشکیل میشد.
جافر آغا در ارتش اریوان در 12 ژوئن 1854 نزدیک به بیازید با ارتش عثمانی جنگ کرد. لشکر اول کرد در اینجا نقش مهمی ایفا کرد و این جنگ باعث عقبنشینی نیروهای عثمانی شد، با شکست سواران عثمانی تحت فرماندهی بهلول پاشا به پایان رسید. بهلول پاشا و همراهانش توسط گروهی که کردها نیز در آن حضور داشتند دستگیر شدند.
به دلیل موفقیتهای آنها در این جنگها، سه سوار از لشکر اول کرد – میستو پسر میهو، احمو پسر رسول و یوسف پسر هالو – به دستور فرمانده کل، مدال دریافت کردند.
دستورات امپراتوری: به دلیل ارزش نظامی او، مدالهای بسیار معتبر امپراتوری روسیه به او اعطا شد: مدال سنت آنّا (با شجاعت)، چهار مدال عزیز سنت ولادیمیر و سنت استانویس، در سال 1856، او به عنوان رهبر کرد برای تقدیر از امپراتور الکساندر دوم در مسکو مورد استقبال قرار گرفت.
تأثیر سیاسی و منطقهای
حکومت منطقهای: تحت سلطهٔ روسیه، کردهای کردستان سر قفقاز با نیروهای مساوی که تحت کنترل حکومت منطقهای بودند، به رهبری خود پرداختند و بر روی قبایل مرزی بین امپراتوری عثمانی و روسیه، یک حکومت بزرگ ایجاد کردند.
پس از جنگ کولى جعفر آقا، کردهای کردستان سر قفقاز تحت یک حکومت منطقهای رهبری شدند.
پس از جنگ، به دلیل مهاجرتهای امپراتوری عثمانی، تعداد کردهای قفقاز بهطور قابلتوجهی افزایش یافت. با وجود این افزایش جمعیت، نفوذ سیاسی و نظامی کردها پس از مرگ گولی جعفر آقا هرگز به سطح قبلی خود نرسید.
پسر او، علی اشرف بی، در ارتش روسیه خدمت کرد و او نیز به قدرت سیاسی پدرش دست یافت. برادران او که به او پیوستند، مقام و نفوذ گولی جعفر آقا بر کردها را بهدست نیاوردند.
پنج پسر کُلی جعفر آقا بودند: ایوب پاشا، ممد بیگ، محمود بیگ، علی اشرف بیگ و احمد آقا. پس از مرگ جعفر آقا، پسر بزرگ او ایوب پاشا به جای او منصوب شد، اما پس از آنکه ایوب پاشا همراه با برخی اعضای قبیله به طرف عثمانیها رفت، برادر او علی اشرف بیگ جای او را گرفت. بر اساس اسناد رسمی، اشرف بیگ در ۲۰ مارس ۱۸۵۱ متولد شد. دو ماه پس از مرگ پدرش، در ۱۰ مه ۱۸۷۷، او به خدمت ارتش روسیه پیوست.
این یکی از تلاشهای نمایندگان روس برای تصرف سرزمینی بود که توسط جعفر آقا به دست آمده بود و نشاندهنده قصد آنها برای حفظ موقعیت نظامی‑اداری بود که با کردها برقرار کرده بودند. علی اشرف بیگ در جنگ روسیه‑عثمانیه ۱۸۷۷‑۱۸۸۰ (جنگ نود و سه) همراه با نیروهای کردی خود از الکساندرپول شرکت کرد.
پس از مرگ گولی جعفر آقا در ۱۱ مارس ۱۸۷۷، برنامههای روس برای بایزید نیز لغو شد.
قبر گولی جعفر آقا در یک گورستان در روستای کاراهاجیلی، بخش آرالیک استان ایدره، در مرزهای ترکیه فعلی قرار دارد.
گفته میشود که پس از مرگ جعفر آقا، او بخش اعظم ثروت خود را در میان فقرا تقسیم کرد و همه به دلیل آخرین قدم او بسیار غمگین شدند.
ژنرال کرد گولی جعفر آقا. تسخیر جنوب قفقاز توسط روسیه و آغاز روابط روسی‑کردی. کردستان سرخ.
کرد کردستان سرخ
کرد، یکی از اقوام بومی جنوب قفقاز، از زمانهای کهن در این منطقه زندگی میکند. معلوم است که پدر و مادر کردها، گوتی، میتانی و مدی، تا سرانجام رودخانههای کورا و آرسا وجود داشتهاند.
نه تنها پیش از تولد، معلوم است که کردها پس از تولد نیز در قرن ششم در کردستان سرخ در قفقاز چندین دولت کردی تأسیس کردند. میتوانیم نام چند دولت را ذکر کنیم: در سال ۵۹۰ دولت میهرانی کرد مسیحی تأسیس شد، در سال ۹۰۰ دولت دایسمی کرد دیمیلی تأسیس شد، شهروندشاه کرد سنی مسلمان تأسیس شد، و در قرنهای دهم و یازدهم نیز دو دولت کرد شیداد و رِواد تأسیس شدند.
مردم میتوانند بگویند که روسیه برای اولین بار از طریق مطالعات اکتشافی که توسط پژوهشگران اروپایی مانند اس. پالاس و آنتون گولدنستادت انجام شد، که در آکادمی علوم امپراتوری کار میکردند، به این منطقه وارد شد. این پژوهشگران پیش از ورود نظامی و سیاسی روسیه به این سرزمین، در زمینههای جمعیتشناسی، مردمشناسی و تاریخ تحقیق و گردآوری گستردهای انجام دادند. سپس پژوهشگرانی چون وی. اف. دیتل، پ. برزن، ه. آبویان، پ. لرچ و آ. جابا به مطالعهٔ زبان و تاریخ کردها پرداختند. مطالعات روسی اصلی دربارهٔ قفقاز و مردم قفقاز، که توسط آکادمی علوم روسیه هدایت میشد، بهطور مستقیم هدفشان تقویت حضور روسیه در این سرزمین و بازآفرینی آن بود. در این چارچوب، نقش این پژوهشگران اروپایی در شکلدادن به شرقگرایی روسی نیازمند توجه ویژهای است.
Shamil Teymurov
16.10.2026
أكراد شمس الدينوف من عشيرة ريتكان
الجنرال الكردي في الجيش الروسي غولي جعفر آغا
جنرال كردي في الجيش الروسي.
غولي جعفر آغا، ابن أخ تشونغديفي حسين آغا، من أكراد شمس الدينوف المنتمين إلى عشيرة ريتكان.
ولد غولي جعفر آغا في يريفان عام 1806 وتوفي في 11 مارس 1877.
كان غولي جعفر آغا جنرالاً كبيراً في الجيش الروسي من عشيرة ريتكان.
عاشت عشيرة ريتكان في كردستان الحمراء وفي منطقة يريفان وما حولها.
يُشار إليهم في المصادر الروسية باسم أكراد شمس الدينوف.
شمس الدين هو جد غولي جعفر آغا ووالد تشونغديفي حسين آغا، وكان تشونغديفي حسين آغا مشهوراً جداً بمهارته وشجاعته، ويظهر ذلك في نقوش المسافرين.
هذا الحدث التاريخي الواسع والقيم يلخص بوضوح بدايات العلاقات الروسية الكردية، وتشكيل الأفواج الكردية في جيش القيصر الروسي، والسياسة الإقليمية في ذلك الوقت.
المسيرة العسكرية والإنجازات
الصعود السريع: انضم إلى الجيش الروسي برتبة "براپورشيك" (ضابط صف) عام 1853، وبفضل نجاحاته وشجاعته في حرب القرم (خاصة في معركة تشينغيل عام 1854)، ارتقى في الرتب العسكرية حتى وصل إلى رتبة جنرال عام 1871.
قيادة الفصائل الكردية: خلال حرب القرم، تولى قيادة الفصيلة الأولى الكردية، التي تم تشكيلها داخل الجيش الروسي في منطقة كفقاسيا وتكوّنت من فرسان كرد محليين.
جافر آغا على جيش إريوان في 12 حزيران 1854 بالقرب من بياضيد خاض مع الجيش العثماني حرباً. لعبت الفصيلة الأولى الكردية دوراً مهماً هنا وكانت هذه الحرب سبباً في تراجع القوات العثمانية، مع تراجع فرسان العثمانيين تحت قيادة بهلول باشا إلى النهاية. بهلول باشا ورفاقه من جانب مجموعة كان الكرد أيضاً ضمنها تم القبض عليهم. بسبب انتصاراتهم في هذه المعارك، ثلاث فرسان من الفصيلة الأولى الكردية - ميستو ابن ميهو، إهمو ابن رسول، ويوسف ابن هالو - حصلوا على ميدالية بأمر القائد العام.
أوامر الإمبراطورية: نظراً لقيمته العسكرية، نال أعلى الأوسمة المرموقة في الإمبراطورية الروسية: وسام سانت آنا (بشجاعة)، وسام القديس فلفاديم والقديس ستانيسلاف، في عام 1856، وقد استُقبل كقائد كردي لتكريمه من قبل القيصر ألكسندر الثاني في موسكو.
الأثر السياسي والإقليمي
الإدارة الإقليمية: تحت سيطرة روسيا، قاد الأكراد في كردستان سور قفقاسيا قوات متساوية من المسؤولين الإداريين الإقليميين وأسسوا سلطة كبيرة على القبائل على الحدود العثمانية والروسية.
بعد حرب كولي جعفر آغا، تولى الأكراد في كردستان سور القوقازية إدارة إقليمية.
بعد الحرب، وبسبب هجرات الإمبراطورية العثمانية، ارتفع عدد الأكراد القوقازيين بشكل كبير. وعلى الرغم من هذا الزيادة السكانية، لم يصل التأثير السياسي والعسكري للأكراد بعد وفاة غولي جعفر آخا إلى مستواه السابق.
ابنّه إيل إشفرف بي، الذي خدم في الجيش الروسي، لم يحقق القوة السياسية لوالده. إخوته الذين جاءوا إلى مكانه لم ينجحوا في استعادة رتبة وتأثير غولي جعفر آخا على الأكراد.
كان هناك خمسة أبناء لكولي جعفر آغا: أيوب باشا، ميمد بيغ، محمود بيغ، علي إشرف بيغ وإحمد آخا. بعد وفاة جعفر آخا، تولى ابنه الأكبر أيوب باشا مكانه، لكن عندما انضم أيوب باشا وبعض أفراد القبيلة إلى الجانب العثماني، حل أخوه علي إشرف بيغ محله. وفقاً للسجلات الرسمية، وُلد إشرف بيغ في 20 مارس 1851. وبعد شهرين من وفاة والده، في 10 مارس 1877، بدأ الخدمة في الجيش الروسي.
كان ذلك أحد مساعي الضباط الروس للسيطرة على المنطقة التي كان جعفر آخا قد أسسها، وإظهار نيتهم في حماية الموقع العسكري الإداري الذي أنشأوه مع الأكراد. شارك علي إشرف بيغ في الحرب الروسية‑العثمانية 1877‑1878 (الحرب التاسعة والثلاثين) مع قواته الكردية من ألكسندربول.
بعد وفاة غولي جعفر آخا في 11 مارس 1877، تم إلغاء الخطط الروسية لبيزايد.
قبر غولي جعفر آخا يقع في مقبرة بقرية كاراهاجلي، في منطقة أراليك بولاية إيدير، داخل حدود تركيا الحالية.
قيل إن بعد وفاة جعفر أخا، وزع ثروته الكبيرة على الفقراء، وأصبح الجميع حزينًا بسبب وفاته الأخيرة.
الجنرال الكردي غولي جعفر أخا. احتلال جنوب قفقاسيا من قبل روسيا وبداية العلاقات الروسية-الكردية. كردستان الحمراء.
الكرد في كردستان الحمراء
الكرد، أحد الشعوب الأصلية في جنوب قفقاسيا، يعيش في المنطقة منذ عصور قديمة. يُعرف أن أجداد الكرد، جوتي، ميتاني وميدي، امتدوا حتى ضفاف نهري كورا وآرس.
ليس فقط قبل الميلاد، بل يُعرف أن الكرد بعد الميلاد أسسوا في القرن السادس عدة دول كردية في كردستان الحمراء في قفقاسيا. يمكننا ذكر بعض أسماء هذه الدول: في عام 590 تأسست دولة مهراني الكردية المسيحية، وفي عام 900 تأسست دولة ديسمي الكردية الديميلية، وشيرفانشاه الدولة الكردية السنية الإسلامية، وفي القرنين العاشر والحادي عشر تأسست دولتان كرديتان أخرى هما شيدادي ورفادي.
يمكن للإنسان أن يقول إن روسيا لأول مرة دخلت المنطقة عبر مسار أبحاث الاستكشاف التي قام بها باحثون أوروبيون مثل س. بالاس وأنطون جولدنستادت، الذين يعملون في أكاديمية العلوم الإمبراطورية. قام هؤلاء الباحثون قبل التدخل العسكري والسياسي الروسي في المنطقة بإجراء دراسات واسعة في مجالات مثل الديموغرافيا والإثنوغرافيا والتاريخ. ثم توقف باحثون مثل ف. ف. ديتل، ب. بيريزن، ه. أبوفان، ب. ليرش، وأ. جابا عن دراسة اللغة والتاريخ الكردي. الأبحاث الروسية الأصلية حول القفقاس والشعوب القفقاسية، التي تنتمي إلى أكاديمية العلوم الروسية، كان هدفها مباشرة تعزيز حضور روسيا في المنطقة وإعادة تشكيلها من جديد. في هذا الإطار، يلعب دور هؤلاء الباحثين الأوروبيين في تشكيل شرق روسيا دوراً خاصاً.
Shamil Teymurov
16.10.2026