PEZKUWICHAINDIJITAL KURDISTAN NEWS 15 HEZÎRAN 2026 · DUŞEM
Gündem Görüş
Görüş

KURDISTANA SOR KURDÊ ARÎ
Girîngîya wê ya stratejîk ji bo Kurdistana mezin.

KURDISTANA SOR KURDÊ ARÎ

Girîngîya wê ya stratejîk ji bo Kurdistana mezin.

Kurdistana Sor, Kurdê Arî berî zayînê di sala 6000an de li qiraxa çemê Arezê û çemê Kûr de jîyan kirîn e.

Kurdistana Sor beşek ji Kurdistana mezin e.

Piştî dewleta Medyayê, dewleta Ahamenîş ava dibe di nava salên 330 û 323'an de Îskender ê mezin yê Makedonî Kurdistanê dagir dike û dewleta Ahamenîş hildiweşîne, wê demê Qiralê Kurd Atropaten bi alîkariya Îskender ê mezin di sala 323 de dewleta xwe dewletek Kurd ava dike û ev dewlet heta dawîya zayînê 226'an nezikî 500 sal hebûna xwe berdewam kirine.

Di sala 610'an de dema islamiyet çê bû Berîya îslamîyetê di sala 590'î de Kurdê Xirîstiyan Dewleta Mîranî li Kurdistana Sor de ava kirine.

Di sedsala 8 û 9'an de dewleta Deysemî ku ji aliyê Îbrahîm bin Deysem ve hat damezrandin.

Lî Kurdistana Sor de hebûna xwe berdewam kir û paytexta xwe bi navê îro bajarê Berde bû.

Di sala 861 de Kurda li Kurdistana Sor de dewleta Şîrvanşah avakirine û heta sala 1538'ê hebûna xwe berdewam kirine.

Dewleta Şîrvanşah ji alîyê sê xenedanan ve dihat birêvebirin.

Mezyedî 861--1027

Kesranî --1027--1382

Derbendiler 1382--1538

Di sala 951'î de Kurda li Kurdistana Sor de dewleta Şeddadiyan avakirine û ev dewlet heta sala 1199'an hebûna xwe berdewam kirine.

Di sala 955'an de Kurda li Kurdistana Sor de dewleta Revvadîyan avakirine, ev dewlet heta sala 1071'ê hebûna xwe berdewam kirine.

Dîsa dewletek Kurd Sadakî li rojhilatê Kurdistanê Ûrmiye hatibû damezrandin.

Sadakîyan di nava salên 820 û 822'an de li dijî dewleta Ebasîyan bi serketin û Kurdistana Sor rizgar kirin ev herêm bû beşek dewleta Sadakîyan.

Paşê desthilatdarîya vê herêmê ket destê Tirkan û Kurdistana Sor ji Kurdistana mezin qetandin, sînor kirîn navberê.

Di sala 1923'an de Kurda dîsa Kurdistana Sor ava kirin, heta sala 1930 hebûna xwe berdewam kir.

Mistefa Kemal dostê bolşevîka bû dewleta Tirkiyê û Rûsî bûn yek bi biryara Mistefa Kemal û Stalîn Kurdistana Sor hat hilweşandin.

Di sala 1992 de Kurdistana Sor cara duyemîn dîsa hat avakirin lê mixabin PKK, Ermenistan, Azerbaycan bûn yek paytexta Kurdistana Sor Laçîn dagirkirin û hilweşandin. PKK Kurdistana Sor bi çar mîlyon dolar û bi wesayîtekî çek firotin, xîyanetek mezin li miletê Kurd kirin.

Sînor û çemên kû di Kurdistana Sor re derbas dibin.

Çemê Kûr û Arezê ne.

ÇEMÊ TERTERÊ - çavkaniya xwe ji eyaleta Kelbacerê digire, di ser parêzgehên Ağdere, Terter û Bardê re diherike û diherike çemê Kur.

Çemê Terterê çemên Tutku, Lev Cûdahiya bilindahiya di navbera çavkanî û xala dawiyê de 3117 metre ye.

Li ser kaniya ava Sersengê ava Sersengê hate çêkirin.

Xaçîncay - koka xwe ji navçeya Kelbecarê digire.

ÇAYA BERGÛŞADÊ (Bazarçay) - ji parêzgehên Kelbecer, Kubatlı û Zengîlan re derbas dibe, diherike Çemê Arazê. Ew çemê çepê yê Arezê ye û dirêjahiya wê 164 km ye.

Çekên biçûk Ağa, Bahtiyarlı û Davudlu di Kubadlı re derbas dibin.

ÇEMÊ HEKERÎ - çavkaniya xwe ji bilindahiya 3080 m ya parêzgeha Laçînê digire, di nav parêzgehên Kubadlî û Zengîlanê re derbas dibe. Ew çemê çepê yê Arezê ye û dirêjahiya wê 128 km ye. Cûdahiya bilindahiya di navbera çavkanî û xala dawî de 2812 m ye.

OKÇUÇAY - çavkaniya xwe ji çiyayên Zengezûrê (Çiyayê Kapıcık) digire û di eyaleta Zengîlanê re derbas dibe. Ew çemê çepê yê Arezê ye û dirêjahiya wê 85 km ye.

STREAM GARGAR - çavkaniya xwe ji Şûşa bi bilindahiya 2080 m digire û di parêzgehên Xankendî, Xocaly, Kelbecer û Agjabedî re derbas dibe. Çemê Gargarê ji kombûna çemên Zarisli û Halfelî pêk tê.

Cûdahiya bilindahiya di navbera çavkanî û xala dawî de 2080 m ye. Parçeyên sereke; Ballıca, Bedere, Dağdağan hwd.

Kurdistana Sor ji bo Kurdistana mezin xwe digîhîne deryaya Xezerê û deryaya Reş, ji ber vê yekê ji bo Kurdistana mezin xwedî stratejî û girîngiyeke mezin e.

Pêwiste ku her Kurd bizanibin niha Kurdistan ji 5 beşan pêk tê.

Pênç beşê Kurdistanê ne.

Wek Serokê Kurdistana Sor brêz Wekîl Mustafayev gotîye ger Kurdistana Sor xeyal be hemû Kurdistan xeyal e.

Welatê mirov tû caran nabe xeyal.

Shamil Teymurov

17.10.2026

KURDISTANA SOR Û KURDÊN ARÎ

Giringiya wê ya stratejîk ji bo Kurdistana mezin.

Kurdistana Sor û Kurdên Arî, berî zayînê di sala 6000an de li qiraxa çemê Aras û çemê Kûr jiyane.

Kurdistana Sor beşek ji Kurdistana mezin e.

Piştî dewleta Medyayê, dewleta Ahamenîş ava dibe. Di navbera salên 330 û 323an de Îskenderê Mezin ê Makedonî Kurdistanê dagir dike û dewleta Ahamenîş hildiweşîne. Wê demê Qiralê Kurd Atropaten bi alîkariya Îskenderê Mezin di sala 323an de dewleta xwe ya Kurdî ava dike û ev dewlet heta dawiya sala 226an, nêzî 500 salan hebûna xwe berdewam kiriye.

Di sala 610an de dema Îslamiyet derket, beriya wê di sala 590î de Kurdên Xirîstiyan dewleta Mîranî li Kurdistana Sor ava kiribûn.

Di sedsala 8 û 9an de dewleta Deysemî ji aliyê Îbrahîm bin Deysem ve hat damezrandin.

Li Kurdistana Sor hebûna xwe berdewam kir û paytexta wê bajarê ku îro jê re Berde tê gotin, bû.

Di sala 861an de Kurdan li Kurdistana Sor dewleta Şîrvanşah ava kirin û heta sala 1538an hebûna xwe berdewam kirin.

Dewleta Şîrvanşah ji aliyê sê xanedanan ve dihat birêvebirin.

Mezyedî: 861-1027

Kesranî: 1027-1382

Derbendî: 1382-1538

Di sala 951’ê de Kurdan li Kurdistana Sor dewleta Şeddadiyan ava kirin û ev dewlet heta sala 1199’an ma.

Di sala 955’ê de Kurdan li Kurdistana Sor dewleta Rewadiyan ava kirin, ev dewlet heta sala 1071’ê ma.

Her wiha dewleteke din a Kurdî ya bi navê Sedakiyan li rojhilatê Kurdistanê, li Ûrmiyê hatibû damezrandin.

Sedakiyan di navbera salên 820 û 822’an de li dijî dewleta Ebasîyan bi ser ketin û Kurdistana Sor rizgar kirin, ev herêm bû beşek ji dewleta Sedakiyan.

Paşê desthilatdariya vê herêmê ket destê Tirkan û Kurdistana Sor ji Kurdistana mezin qetandin, sînor danîn navberê.

Di sala 1923’an de Kurdan dîsa Kurdistana Sor ava kirin, heta sala 1930’an ma.

Mistefa Kemal dostê bolşevîkan bû, dewleta Tirkiyê û Rûsyayê bûn yek û bi biryara Mistefa Kemal û Stalîn Kurdistana Sor hat hilweşandin.

Di sala 1992’an de Kurdistana Sor cara duyemîn hat avakirin, lê mixabin PKK, Ermenistan û Azerbaycan bûn yek, paytexta Kurdistana Sor Laçîn dagir kirin û hilweşandin. PKK’ê Kurdistana Sor bi çar milyon dolar û wesayîtek tijî çek firot, xiyaneteke mezin li miletê Kurd kirin.

Sînor û çemên ku di Kurdistana Sor re derbas dibin.

Çemên sereke Kur û Aras in.

ÇEMÊ TERTERÊ - Çavkaniya xwe ji herêma Kelbecerê digire, di ser navçeyên Agdere, Terter û Berdeyê re derbas dibe û diçe digihîje çemê Kur.

Çemê Terterê çemên Tutku û Levê dihewîne. Cûdahiya bilindahiya di navbera çavkanî û xala dawî de 3117 metre ye.

Li ser kaniya ava Sersengê, bendava Sersengê hatiye çêkirin.

Xaçîncay - Koka xwe ji navçeya Kelbecerê digire.

ÇEMÊ BERGÛŞADÊ (Bazarçay) - Ji navçeyên Kelbecer, Qubadli û Zengîlanê re derbas dibe, diçe digihîje çemê Arasê. Ew çemê çepê yê Arasê ye û dirêjahiya wê 164 km ye.

Çemên biçûk ên Ağa, Bahtiyarlı û Davudlu di navçeya Qubadliyê re derbas dibin.

ÇEMÊ HEKERÎ - Çavkaniya xwe ji bilindahiya 3080 metreyî ya navçeya Laçînê digire, di navçeyên Qubadli û Zengîlanê re derbas dibe. Ew çemê çepê yê Arasê ye û dirêjahiya wê 128 km ye. Cûdahiya bilindahiya di navbera çavkanî û xala dawî de 2812 metre ye.

OKÇUÇAY - Çavkaniya xwe ji çiyayên Zengezûrê (Çiyayê Kapicik) digire û di navçeya Zengîlanê re derbas dibe. Ew çemê çepê yê Arasê ye û dirêjahiya wê 85 km ye.

ÇEMÊ GARGAR - çavkaniya xwe ji Şûşayê bi bilindahiya 2080 metreyan digire û di nav parêzgehên Xankendî, Xocalî, Kelbecer û Agcabediyê re derbas dibe. Çemê Gargarê ji kombûna çemên Zarisli û Halfeliyê pêk tê.

Cûdahiya bilindahiya di navbera çavkanî û xala dawî de 2080 metre ye. Beşên wê yên sereke ev in: Ballica, Bedere, Dagdagan û yên din.

Kurdistana Sor ji bo Kurdistana mezin xwe digihîne deryaya Xezerê û deryaya Reş, lewma ji bo Kurdistana mezin xwedî stratejî û girîngiyeke mezin e.

Pêwîst e ku her Kurd bizanibe niha Kurdistan ji 5 beşan pêk tê.

Pênc beşên Kurdistanê hene.

Wekî ku Serokê Kurdistana Sor birêz Wekîl Mustafayev gotiye, eger Kurdistana Sor xeyal be, hemû Kurdistan xeyal e.

Welatê mirov tu caran nabe xeyal.

Şamil Teymurov

17.10.2026

کوردستانی سوور، کوردی ئاری

گرنگی ستراتیژیی ئەو بۆ کوردستانی گەورە.

کوردستانی سوور، کوردی ئاری پێش زایین لە ساڵی ٦٠٠٠دا لە کەناری ڕووباری ئاراس و ڕووباری کور ژیاون.

کوردستانی سوور بەشێکە لە کوردستانی گەورە.

دوای دەوڵەتی ماد، دەوڵەتی ئەخمینی دادەمەزرێت. لە نێوان ساڵانی ٣٣٠ و ٣٢٣ی پێش زایین ئەسکەندەری مەزنی مەقدۆنی کوردستان داگیر دەکات و دەوڵەتی ئەخمینی تێک دەشکێنێت، لەو کاتەدا شای کورد ئەترۆپات بە یارمەتی ئەسکەندەری مەزن لە ساڵی ٣٢٣دا دەوڵەتەکەی خۆی کە دەوڵەتێکی کوردییە دادەمەزرێنێت و ئەم دەوڵەتە تا کۆتایی ساڵی ٢٢٦ی زایینی نزیکەی ٥٠٠ ساڵ بوونی خۆی پاراستووە.

لە ساڵی ٦١٠دا کاتێک ئیسلام سەری هەڵدا، پێش ئیسلام لە ساڵی ٥٩٠دا کوردە مەسیحییەکان دەوڵەتی میرانییان لە کوردستانی سوور دامەزراندبوو.

لە سەدەی ٨ و ٩دا دەوڵەتی دەیسەمی کە لەلایەن ئیبراهیم کوڕی دەیسەمەوە دامەزرا.

لە کوردستانی سووردا بوونی خۆی درێژە پێ دا و پایتەختەکەی بە ناوی شاری بەردەع بوو کە ئەمڕۆ بەو ناوە دەناسرێت.

لە ساڵی ٨٦١دا کوردەکان لە کوردستانی سوور دەوڵەتی شیروانشایان دامەزراند و تا ساڵی ١٥٣٨ بوونی خۆیان پاراست.

دەوڵەتی شیروانشا لەلایەن سێ بنەماڵەوە بەڕێوە دەبرا.

مەزیەدی ٨٦١-١٠٢٧

کەسڕانی ١٠٢٧-١٣٨٢

دێربەندییەکان ١٣٨٢-١٥٣٨

لە ساڵی ٩٥١ی زایینیدا کوردەکان لە کوردستانی سوور دەوڵەتی شەدادییانیان دامەزراند و ئەم دەوڵەتە تا ساڵی ١١٩٩ بەردەوام بوو.

لە ساڵی ٩٥٥دا کوردەکان لە کوردستانی سوور دەوڵەتی ڕەوادییانیان دامەزراند، ئەم دەوڵەتەش تا ساڵی ١٠٧١ بەردەوام بوو.

هەروەها دەوڵەتێکی کوردی بە ناوی سادقییەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ورمێ دامەزرابوو.

سادقییەکان لە نێوان ساڵانی ٨٢٠ و ٨٢٢دا لە دژی دەوڵەتی عەبباسییەکان سەرکەوتن و کوردستانی سووریان ڕزگار کرد و ئەم ناوچەیە بوو بە بەشێک لە دەوڵەتی سادقییەکان.

دواتر دەسەڵاتی ئەم ناوچەیە کەوتە دەستی تورکەکان و کوردستانی سووریان لە کوردستانی گەورە دابڕی و سنووریان لە نێوانیاندا دانا.

لە ساڵی ١٩٢٣دا کوردەکان دیسان کوردستانی سووریان دامەزراندەوە و تا ساڵی ١٩٣٠ بەردەوام بوو.

مستەفا کەمال دۆستی بۆلشەڤیکەکان بوو، دەوڵەتی تورکیا و ڕووسیا بوون بە یەک و بە بڕیاری مستەفا کەمال و ستالین کوردستانی سوور هەڵوەشێنرایەوە.

لە ساڵی ١٩٩٢دا کوردستانی سوور بۆ جاری دووەم دامەزرایەوە، بەڵام بەداخەوە پەکەکە، ئەرمینیا و ئازەربایجان بوون بە یەک و شاری لاچین کە پایتەختی کوردستانی سوور بوو، داگیریان کرد و وێرانیان کرد. پەکەکە کوردستانی سووری بە چوار ملیۆن دۆلار و ئۆتۆمبێلێک چەک فرۆشت و خیانەتێکی گەورەیان لە نەتەوەی کورد کرد.

سنوور و ڕووبارەکانی ناو کوردستانی سوور.

ڕووباری کور و ئاراسن.

ڕووباری تەر تەر - سەرچاوەکەی لە هەرێمی کەلبەجەرە، بەناو پارێزگاکانی ئاغدەرە، تەر تەر و بەردەعدا تێپەڕ دەبێت و دەڕژێتە ڕووباری کور.

ڕووباری تەر تەر لقەکانی توتکو و لەڤی هەیە. جیاوازی بەرزی نێوان سەرچاوە و خاڵی کۆتایی ٣١١٧ مەترە.

لە سەر سەرچاوەی ئاوی سەرسەنگ، بەنداوی سەرسەنگ دروست کراوە.

خاچینچای - سەرچاوەکەی لە ناوچەی کەلبەجەرە.

ڕووباری بەرقوشاد (بازارچای) - بەناو پارێزگاکانی کەلبەجەر، قوبادلی و زەنگیلاندا تێپەڕ دەبێت و دەڕژێتە ڕووباری ئاراس. ئەمە لقێکی چەپی ڕووباری ئاراسە و درێژییەکەی ١٦٤ کیلۆمەترە.

لقە بچووکەکانی ئاغا، بەختیارلی و داوودلو بەناو قوبادلی دا تێپەڕ دەبن.

ڕووباری هەکاری - سەرچاوەکەی لە بەرزی ٣٠٨٠ مەتر لە پارێزگای لاچینە، بەناو پارێزگاکانی قوبادلی و زەنگیلاندا تێپەڕ دەبێت. ئەمە لقێکی چەپی ڕووباری ئاراسە و درێژییەکەی ١٢٨ کیلۆمەترە. جیاوازی بەرزی نێوان سەرچاوە و خاڵی کۆتایی ٢٨١٢ مەترە.

ئۆکچوچای - سەرچاوەکەی لە چیاکانی زەنگەزوور (چیای قاپێجق)ە و بەناو هەرێمی زەنگیلاندا تێپەڕ دەبێت. ئەمە لقێکی چەپی ڕووباری ئاراسە و درێژییەکەی ٨٥ کیلۆمەترە.

ڕووباری گارگار - سەرچاوەکەی لە شوشا بە بەرزیی ٢٠٨٠ مەتر هەڵدەقوڵێت و بە پارێزگاکانی خانکەندی، خۆجالی، کەلبەجەر و ئاغجابەدیدا تێپەڕ دەبێت. ڕووباری گارگار لە یەکگرتنی ڕووبارەکانی زاریسلی و هالفەلی پێکدێت.

جیاوازی بەرزی لە نێوان سەرچاوە و خاڵی کۆتاییدا ٢٠٨٠ مەترە. بەشە سەرەکییەکانی بریتین لە: باللیجا، بەدەرە، داغداغان و هتد.

کوردستانی سوور بۆ کوردستانی گەورە خۆی بە دەریای خەزەر و دەریای ڕەش دەگەیەنێت، هەر بۆیە بۆ کوردستانی گەورە خاوەن ستراتیژ و گرنگییەکی زۆرە.

پێویستە هەموو کوردێک بزانێت ئێستا کوردستان لە ٥ بەش پێکدێت.

پێنج بەشی کوردستانن.

وەک سەرۆکی کوردستانی سوور بەڕێز وەکیل مستەفایێڤ گوتوویەتی، ئەگەر کوردستانی سوور خەیاڵ بێت، ئەوا هەموو کوردستان خەیاڵە.

وڵاتی مرۆڤ هەرگیز نابێت بە خەیاڵ.

شامیل تەیموورۆڤ

١٧.١٠.٢٠٢٦

Red Kurdistan, the Ancient Kurd

Its strategic importance for Greater Kurdistan.

Red Kurdistan, the ancient Kurd, existed before recorded history around the 6000s in the valleys of the Aras and Kura rivers.

Red Kurdistan is a part of Greater Kurdistan.

After the Medes state, the Achaemenid state emerged; between 330 and 323 BC Alexander the Great of Macedon conquered Kurdistan and the Achaemenid state fell. At that time, the Kurdish ruler Atropates, with Alexander’s assistance, founded a Kurdish state in 323 BC, which continued for nearly 500 years until around the year 226 AD.

In the year 610, when Islam arose, before Islam in 590 the Christian Kurds established the Mirani state in Red Kurdistan.

In the 8th and 9th centuries, the Deysemi state was founded by Ibrahim ibn Deysem.

Red Kurdistan continued to exist and its capital, now called the city of Berde, persisted.

In 861 the Kurds in Red Kurdistan founded the Shirvanshah state, which lasted until 1538.

The Shirvanshah state was ruled by three dynasties.

Mezyedî 861–1027

Kesranî 1027–1382

Derbendiler 1382–1538

In the year 951, Kurds in Red Kurdistan founded the Shaddadian state, which continued to exist until 1199.

In 955, Kurds in Red Kurdistan established the Revvadian state, which lasted until 1071.

Another Kurdish state, Sadadi, was also founded in eastern Kurdistan, in the region of Urmia.

Between 820 and 822, the Sadadi forces defeated the Ebassian state, liberated Red Kurdistan and incorporated the area into the Sadadi state.

Later, authority over the region passed to the Turks, and Red Kurdistan was separated from Greater Kurdistan, with borders drawn between them.

In 1923, Kurds re‑established Red Kurdistan, which persisted until 1930.

Mustafa Kemal, a friend of the Bolsheviks, together with the Turkish and Russian governments, decided—alongside Stalin—to dismantle Red Kurdistan.

In 1992 Red Kurdistan was re‑created for a second time, but unfortunately the PKK, Armenia and Azerbaijan jointly occupied and destroyed its capital, Lachin. The PKK sold Red Kurdistan for four million dollars and a cheque, committing a major betrayal of the Kurdish people.

Borders and rivers that flow through Red Kurdistan.

They are the Kûr and Arez rivers.

TERTER RIVER – its source is in the Kelbacer province, it flows through the districts of Ağdere, Terter and Bardê and eventually joins the Kur River.

The Terter River, with tributaries Tutku and Lev, has an elevation difference of 3,117 metres between its source and its mouth.

The Serseng spring was formed at the Serseng water source.

Xaçîncay – its source is in the Kelbecar district.

BERGÛŞADÊ STREAM (Bazarçay) – it passes through the provinces of Kelbecer, Kubatlı and Zengîlan, and joins the Araz River. It is a left tributary of the Araz and its length is 164 km.

The small streams Ağa, Bahtiyarlı and Davudlu flow through Kubadlı.

HEKERÎ RIVER – its source is at an altitude of 3,080 m in the Laçîn province, it flows through the districts of Kubadlî and Zengîlan. It is a left tributary of the Araz and its length is 128 km. The elevation difference between its source and its mouth is 2,812 m.

OKÇUÇAY – its source is in the Zengezûr mountains (Kapıcık Mountain) and it flows through the Zengîlan province. It is a left tributary of the Araz and its length is 85 km.

STREAM GARGAR – its source is at Şûşa at an altitude of 2,080 m and it flows through the districts of Xankendî, Xocaly, Kelbecer and Agjabedî. The Gargar River is formed by the confluence of the Zarisli and Halfelî streams.

The elevation difference between the source and the mouth is 2,080 m. Main sections include Ballıca, Bedere, Dağdağan, etc.

Red Kurdistan leads the greater Kurdistan to the Sea of Khazar and the Black Sea; therefore it holds a major strategic importance for Greater Kurdistan.

It is necessary for every Kurd to know that today Kurdistan consists of five parts.

There are five parts of Kurdistan.

As the President of Red Kurdistan, esteemed Wekîl Mustafayev has said, if Red Kurdistan is a dream, then all of Kurdistan is a dream.

A nation's people cannot remain a dream forever.

Shamil Teymurov

17.10.2026

کوردستان سر، کرد آرِی

اهمیت استراتژیک آن برای کوردستان بزرگ.

کوردستان سر، کرد آرِی پیش از تولد در حدود سال ۶۰۰۰ در تلاقی رودخانه‌های آرز و کور زندگی می‌کردند.

کوردستان سر بخشی از کوردستان بزرگ است.

پس از دولت مدیا، دولت آهامنی در حدود سال‌های ۳۳۰ تا ۳۲۳ پیش از میلاد تأسیس شد. اسکندر بزرگ مقدونی کوردستان را تصرف کرد و دولت آهامنی را نابود کرد. در همان زمان، قیرالِ کرد آتروپاتن به کمک اسکندر بزرگ در سال ۳۲۳ پیش از میلاد دولت خود را به عنوان یک دولت کرد تأسیس کرد که تا پایان دورهٔ حیات خود در حدود سال ۲۲۶ پیش از میلاد، تقریباً ۵۰۰ سال ادامه یافت.

در سال ۶۱۰ میلادی، زمان ظهور اسلام، پیش از اسلام در سال ۵۹۰ میلادی، کردهای مسیحی دولت میران را در کوردستان سر تأسیس کردند.

در قرن‌های ۸ و ۹ میلادی، دولت دایسمی که توسط ابراهیم بن دایسما تأسیس شد، شکل گرفت.

کوردستان سر وجود خود را ادامه داد و پایتخت آن که امروز شهر برده نام دارد.

در سال ۸۶۱، کردها در کوردستان سر دولت شیرونشاه را تأسیس کردند که تا سال ۱۵۳۸ ادامه یافت.

دولت شیرونشاه توسط سه خاندان اداره می‌شد.

مزی‌دی ۸۶۱–۱۰۲۷

کس‌رانی – ۱۰۲۷–۱۳۸۲

در‌بندیلر ۱۳۸۲–۱۵۳۸

در سال ۹۵۱، کردها در کوردستان سر، دولت شیدادیان را تأسیس کردند و این دولت تا سال ۱۱۹۹ به وجود خود ادامه داد.

در سال ۹۵۵، کردها در کوردستان سر، دولت رِوادیان را تأسیس کردند و این دولت تا سال ۱۰۷۱ به وجود خود ادامه داد.

دوباره یک دولت کرد صادقی در شرق کوردستان، اورمیه، تأسیس شد.

صادقیان در سال‌های ۸۲۰ تا ۸۲۲ در مقابل دولت اباسیان موفق شدند و کوردستان سر را آزاد کردند؛ این سرزمین بخشی از دولت صادقیان شد.

سپس حاکمیت این سرزمین به دست ترکی‌ها افتاد و کوردستان سر از کوردستان بزرگ جدا شد و مرزها بین آن‌ها تعیین شد.

در سال ۱۹۲۳، کردها دوباره کوردستان سر را تأسیس کردند و این وضعیت تا سال ۱۹۳۰ ادامه یافت.

مصطفی کمال، دوست بلشویک، دولت ترکیه و روسیه را با تصمیم مصطفی کمال و استالین به یکدیگر پیوست و کوردستان سر از بین رفت.

در سال ۱۹۹۲، کوردستان سر برای دومین بار دوباره تأسیس شد اما متأسفانه پی‌کی‌کی، ارمنستان و آذربایجان به عنوان یک سرزمین مشترک کوردستان سر، لاچین را اشغال و از بین بردند.

پی‌کی‌کی کوردستان سر را با چهار میلیون دلار و با وسیله‌ای چک فروخت، خیانتی بزرگ به مردم کرد انجام داد.

مرزها و رودخانه‌هایی که در کوردستان سر عبور می‌کنند.

رودخانه کور و آرزه وجود دارند.

رودخانه ترتره - منبع آن از استان کل‌باچه می‌آید، از استان‌های آغدیره، ترتر و بارد عبور می‌کند و به رودخانه کور می‌ریزد.

ارتفاع رودخانه ترتره از منبع تا نقطه پایان ۳۱۱۷ متر است.

در منبع آب سرسنگ، سد سرسنگ ساخته شد.

خاجین‌چای - منبع آن از ناحیه کل‌باچه می‌آید.

چای برگوشاده (بازارچای) - از استان‌های کل‌باچه، کوبتلی و زنگیلان عبور می‌کند و به رودخانه آرز می‌ریزد. این رودخانه شاخه چپ آرز است و طول آن ۱۶۴ کیلومتر است.

جریان‌های کوچک آغا، باختیاری و داوودلو در کوبدلی عبور می‌کنند.

رودخانه هکری - منبع آن از ارتفاع ۳۰۸۰ متر در استان لاچین می‌آید، از میان استان‌های کوبدلی و زنگیلان عبور می‌کند. این رودخانه شاخه چپ آرز است و طول آن ۱۲۸ کیلومتر است. اختلاف ارتفاع بین منبع و نقطه پایان ۲۸۱۲ متر است.

اوکچوچای - منبع آن از کوه‌های زنگه‌زور (کاپیچیک) می‌آید و از استان زنگیلان عبور می‌کند. این رودخانه شاخه چپ آرز است و طول آن ۸۵ کیلومتر است.

جریان گارگار - منبع آب خود را از شوشا با ارتفاع ۲۰۸۰ متر می‌گیرد و از استان‌های خانکندی، خاکولی، کلبجر و آگجابدی عبور می‌کند. رودخانه گارگار از ترکیب رودهای زاریسلی و هالفلی تشکیل شده است.

تفاوت ارتفاع بین منبع و نقطه انتهایی ۲۰۸۰ متر است. بخش‌های اصلی؛ بالیچا، بیدره، داگداغان و غیره.

کوردستان سر برای کوردستان بزرگ خود به دریای خزر و دریای سیاه می‌رسد، به همین دلیل برای کوردستان بزرگ استراتژی و اهمیت زیادی دارد.

لازم است هر کرد بدانند که امروز کوردستان از پنج بخش تشکیل شده است.

پنج بخش کوردستان هستند.

به گفته رئیس کوردستان سر، آقای وکیل مصطفی‌اف، اگر کوردستان سر خیال باشد، تمام کوردستان نیز خیال است.

کشور مردم هرگز نمی‌تواند خیال باشد.

شامل تیموروف

17.10.2026

كوردستان سور كورد إاري

أهميتها الإستراتيجية لكوردستان الكبرى.

كانت كوردستان سور، كورد إاري، موجودة قبل الميلاد في حوالي السنة 6000 على ضفاف نهري أريز وكور.

كوردستان سور هي جزء من كوردستان الكبرى.

بعد دولة الميديين، ظهرت الدولة الأخمينية بين عامي 330 و323 قبل الميلاد، حيث غزا الإسكندر الأكبر كوردستان وأطاح بالدولة الأخمينية. في ذلك الوقت، أسس قيرال كورد أترُباتن، بمساعدة الإسكندر الأكبر، دولة كوردية في عام 323، واستمرت هذه الدولة حتى عام 226، أي ما يقرب من 500 سنة.

في عام 610 م ظهر الإسلام، وقبل ذلك، في عام 590 م أسس الكورد المسيحيون دولة ميران في كوردستان سور.

في القرنين الثامن والتاسع أسس إبراهيم بن ديسم الدولة الديسمية.

استمرت كوردستان سور وجودها، وعاصمتها اليوم هي مدينة بردة.

في عام 861 م أسس الكورد في كوردستان سور دولة شيرفانشاه، واستمرت حتى عام 1538 م.

دولة شيرفانشاه حُكمت من قبل ثلاث سلالات.

مزيدي 861--1027

كسراني --1027--1382

دربنديلر 1382--1538

في عام 951 أسس الأكراد في كردستان سور دولة الشداديين، واستمرت هذه الدولة حتى عام 1199.

في عام 955 أسس الأكراد في كردستان سور دولة الرفاديين، واستمرت هذه الدولة حتى عام 1071.

كما تم تأسيس دولة كردية صادقية في شرق كردستان، في أورمية.

نجح الصادقيون بين عامي 820 و822 في محاربة دولة الإباسيين وتحرير كردستان سور، فأصبح هذا الإقليم جزءًا من دولة الصادقيين.

بعد ذلك سقطت سلطة هذا الإقليم في أيدي الأتراك، وتم تقليص حدود كردستان سور وفصلها عن كردستان الكبرى.

في عام 1923 أعاد الأكراد تأسيس كردستان سور، واستمر وجودها حتى عام 1930.

كان مصطفى كمال صديقًا للبولشوي وكانت الدولة التركية والروسية متحالفتين؛ وبقرار من مصطفى كمال وستالين تم حل كردستان سور.

في عام 1992 أعيد إنشاء كردستان سور للمرة الثانية، لكن للأسف احتلتها حركة العمال الكردية (PKK) وأرمينيا وأذربيجان وجعلوا عاصمة كردستان سور لاچين تحت سيطرتهم ثم دمروها. باعت حركة العمال الكردية (PKK) كردستان سور بأربعة ملايين دولار وبطريقة غير شرعية، مما شكل خيانة كبيرة للشعب الكردي.

الحدود والأنهار التي تمر عبر كوردستان سور.

نهر كور ونهر أريز.

نهر تيرتري - ينبع من إقليم كيلباچير، ويجري عبر محافظات أغدير، تيرت وباردي، ويتقاطع مع نهر كور.

نهر تيرت يضم أنهار توتكو، ليف، والفرق في الارتفاع بين المصدر والنقطة النهائية هو 3117 متراً.

على نهر سرسنغ تم بناء سد سرسنغ.

نهر خاشينجاي - ينبع من منطقة كيلباچير.

نهر بيرغوشادي (بازارشاي) يمر عبر محافظات كيلباچير، كوباتلي وزنجيلان، ويتقاطع مع نهر أراز. هو أحد الفروع اليسارية لأريز وطوله 164 كيلومتراً.

تجري الجداول الصغيرة أغا، باختياري وداوودلو عبر كوباتلي.

نهر هيكيري - ينبع من ارتفاع 3080 متراً في محافظة لاچين، ويمر عبر محافظتي كوباتلي وزنجيلان. هو أحد الفروع اليسارية لأريز وطوله 128 كيلومتراً. الفرق في الارتفاع بين المصدر والنقطة النهائية هو 2812 متراً.

نهر أوكجوشاي - ينبع من جبال زنجزور (جبل كابيجيك) ويمر عبر إقليم زنجيلان. هو أحد الفروع اليسارية لأريز وطوله 85 كيلومتراً.

نهر جارغار - يأخذ مساره من شوشا بارتفاع 2080 مترًا ويمر عبر محافظات خانكندي، خاكولي، كلبجر وأغجابيدي. يتكون نهر جارغار من التقاء نهري زاريسلي وهالفلي.

الفرق في الارتفاع بين المصدر والنقطة النهائية هو 2080 مترًا. الأجزاء الرئيسية: بالليجا، بيدره، داغداغان وغيرها.

كوردستان الجنوبية تمتد إلى بحر خزر والبحر الأسود، وبالتالي فهي ذات استراتيجية وأهمية كبيرة لكوردستان الكبرى.

من الضروري أن يعرف كل كرد أن كوردستان الآن تتكون من خمس مناطق.

هناك خمس أقسام لكوردستان.

قال رئيس كوردستان الجنوبية الفاضل وكيل مصطفيف إنه إذا كانت كوردستان الجنوبية مجرد خيال، فإن كوردستان بأكملها مجرد خيال.

بلد الإنسان لا يمكن أن يكون خيالًا.

شاميل تيموروف

17.10.2026

İlgili haberler