Fransız moda devi Louis Vuitton, son koleksiyonunda Kürtlerin geleneksel giysisi "Ferenji"nin tasarımını Kürt kültürüne veya giysinin tarihine atıfta bulunmadan sergiledi. Bu durum, Kürdistan Bölgesi'nde tepkilere yol açtı ve yetkililer markaya karşı yasal işlem başlatılması çağrısında bulundu.

Germiyan Kültür Genel Müdürü Adil Hüseyin Kadir, Rûdaw’a yaptığı açıklamada, Louis Vuitton'un bir defilesinde orijinali Kürtlere ait olan Ferenji tasarımını izinsiz ve isimsiz kullandığını belirtti. Kadir, bu uygulamayı Kürt kültürüne yönelik bir ihlal olarak nitelendirerek, şirket aleyhine gerekli hukuki adımların atılmasını talep etti.

Kadir, Ferenji'nin Kürtler için sıradan bir giysi olmadığını, atalarımızın yüzlerce yıl önce giydiği tarihi ve otantik bir Germiyan kıyafeti olduğunu vurguladı. Ayrıca, Enfal'de Rızgari ilçesinin kimliği ve sembolü olduğunu, 2002 yılında heykeltıraş Beyan Mani tarafından Rızgari'ye dikilen bir anıtla bölgenin simgesi hâline geldiğini ifade etti. Germiyan Kültür Genel Müdürü, Kürt kültürel mirasının korunması ve kıyafetlerin çarpıtılarak ya da çalınarak başka isimlerle pazarlanmasının önüne geçilmesi için uluslararası düzeyde yasal önlemlerin alınması gerektiğini belirtti.

Kadir, Kürdistan Bölgesi Kültür Bakanlığı'na resmi bir yazı yazarak dava açılmasını talep ettiklerini ve Halepçe vilayetindeki kurumlar ile çok sayıda sivil toplum örgütünün de benzer taleplerle bakanlığa başvurduğunu söyledi. Bakanlık yetkilileriyle yapılan görüşmede, talebin eline ulaştığı ve konu üzerinde çalışıldığı bildirildi. Ferenji, özel olarak işlenmiş yünden (keçe) yapılan, bele kadar uzanan, omuz kısımları dışa doğru çıkıntılı ve yukarıya dönük (dik) bir geleneksel Kürt dış giysisi olup, günlük koruma yerine özel günlerde estetik amaçla tercih edilmektedir.

Kaynak: Rûdaw

Pargandaniya mezin a modaya Fransî Louis Vuitton, di koleksiyona xwe ya dawî de sêwirana cilê kevneşopî yê Kurdan "Ferenjî" bêyî ku behsa çanda Kurdî an jî dîroka vê cilê bike nîşan da. Vê yekê li Herêma Kurdistanê bertek çêkirin û karbidest daxwaz dikin ku li dijî markayê karên hiqûqî werin destpêkirin.

Rêveberê Giştî yê Çanda Germiyanê Adil Huseyîn Qadir di daxuyaniyekê de ji Rûdawê re ragihand ku Louis Vuitton di nîşandana modayê de sêwirana Ferenjî ku di bingehê de ya Kurdan e, bê destûr û bêyî ku navê Kurdan bîne bi kar aniye. Qadir ev tişt wek binpêkirina çanda Kurdî bi nav kir û daxwaz kir ku li dijî vê pargandaniyê gavên hiqûqî yên pêwîst werin avêtin.

Qadir teqez kir ku Ferenjî ji bo Kurdan ne cilekî asayî ye, lê cilekî dîrokî û resen ê devera Germiyanê ye ku bav û kalên me beriya sedan salan li xwe dikirin. Her wiha wî diyar kir ku di proseya Enfalê de Ferenjî nasname û sembola qezaya Rizgariyê bû, û di sala 2002an de ji aliyê peykertaş Beyan Manî ve bi çêkirina peykerekî li Rizgariyê bû sembola wê deverê. Rêveberê Giştî yê Rewşenbîriya Germiyanê destnîşan kir ku ji bo parastina kelepûra çandî ya Kurdî û rêgirtina li ber berovajîkirin an dizîna cil û berekên Kurdî ku bi navên din tên firotin, divê di asteke navdewletî de rênimayî û tedbîrên qanûnî bên girtin.

Qadir got ku wan bi nameyeke fermî ji Wezareta Rewşenbîrî ya Herêma Kurdistanê daxwaz kiriye ku doze bê vekirin û saziyên li parêzgeha Helebçeyê ligel gelek rêxistinên civaka sivîl jî bi daxwazên mîna vê serî li wezaretê dane. Di civîna li gel rayedarên wezaretê de hat ragihandin ku daxwaz gehiştiye destê wan û li ser vê mijarê dixebitin. Ferenjî kincê kevneşopî yê derve yê Kurdî ye ku ji hiriyê (kêç) hate çêkirin, heta nêzîkî navbênê ye, beşên milên wê ber bi derve û ber bi jor ve ne, û di cihê parastina rojane de ji bo armancên estetîk di rojên taybet de tê hilbijartin.

Çavkanî: Rûdaw

کۆمپانیای فەرەنسیی بەناوبانگی بواری مۆدە، لویس ڤیتۆن، لە کۆتا کۆمەڵە جلوبەرگی خۆیدا نەخشەی بەرگی نەریتیی کوردان "فەرەنجی" نمایش کردووە، بێ ئەوەی ئاماژە بە کەلتووری کوردی یان مێژووی ئەم جلوبەرگە بکات. ئەم بابەتە بووەتە هۆی دروستبوونی کاردانەوە لە هەرێمی کوردستان و بەرپرسان داوا دەکەن ڕێکاری یاسایی لە دژی ئەو براندە بگیریتە بەر.

بەڕێوەبەری گشتیی ڕۆشنبیریی گەرمیان، عادل حسێن قادر، لە لێدوانێکدا بۆ ڕووداو ڕایگەیاند، لویس ڤیتۆن لە نمایشێکی مۆدەدا نەخشەی فەرەنجی بەکارهێناوە کە لە بنەڕەتدا هی کوردە، بە بێ مۆڵەت و بێ ئاماژەدان بە ناوی کورد. قادر ئەم کارەی بە پێشێلکاری بەرامبەر کەلتووری کوردی وەسف کرد و داوای کرد هەنگاوی یاسایی پێویست لە دژی کۆمپانیاکە بنرێت.

قادر جەختی لەوە کردەوە کە فەرەنجی تەنها پۆشاکێکی ئاسایی نییە بۆ کورد، بەڵکو پۆشاکێکی مێژوویی و ڕەسەنی ناوچەی گەرمیانە کە باوباپیرانمان سەدان ساڵ لەمەوبەر پۆشیویانە. هەروەها ئاماژەی بەوەش کرد کە لە ئەنفالدا ناسنامە و هێمای شارۆچکەی ڕزگاری بووە، و لە ساڵی ٢٠٠٢دا لە ڕێگەی پەیکەرێکەوە کە لەلایەن پەیکەرتاش بەیان مانییەوە لە ڕزگاری دروستکرا، بووەتە هێمای ناوچەکە. بەڕێوەبەری گشتیی ڕۆشنبیریی گەرمیان ڕایگەیاند کە پێویستە ڕێکاری یاسایی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بگرێتە بەر بۆ پاراستنی کەلەپووری فەرهەنگیی کورد و ڕێگری لە شێواندن یان دزینی پۆشاکەکان و فرۆشتنیان بە ناوی ترەوە.

قادر ڕایگەیاند کە بە هۆکاری ئەم بابەتەدا نووسراوێکی فەرمییان ئاڕاستەی وەزارەتی ڕۆشنبیریی هەرێمی کوردستان کردووە و داوای تۆمارکردنی داوای یاساییان کردووە، هەروەها دامەزراوەکانی پارێزگای هەڵەبجە و ژمارەیەکی زۆر لە ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بە داواکاری هاوشێوەوە پەیوەندییان بە وەزارەتەکەوە کردووە. لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ بەرپرسانی وەزارەت، ڕاگەیەندراوە کە داواکارییەکە گەیشتووەتە دەستیان و کار لەسەر بابەتەکە دەکرێت. فرەنجی، پۆشاکێکی نەریتیی کوردییە کە لە خوریی بەتایبەتی ئامادەکراو (نەمەد) دروست دەکرێت، تا کەمەر درێژ دەبێتەوە، بەشەکانی شانەکانی بەرەو دەرەوە دەرپەڕیون و بەرەو سەرەوە خوار بوونەتەوە، و لە شوێنی پاراستنی ڕۆژانە، لە ڕۆژە تایبەتەکاندا بۆ مەبەستی جوانکاری بەکاردەهێنرێت.

سەرچاوە: Rûdaw

French fashion giant Louis Vuitton displayed the design of the Kurdish traditional garment “Ferenji” in its latest collection without referencing Kurdish culture or the garment’s history. The move sparked backlash in the Kurdistan Region, and officials called for legal action against the brand.

Germiyan Culture Director Adil Hüseyin Kadir told Rûdaw that Louis Vuitton used the original Ferenji design, which belongs to the Kurds, in a runway show without permission or attribution. Kadir described the act as a violation of Kurdish culture and urged that appropriate legal steps be taken against the company.

Kadir emphasized that Ferenji is not an ordinary garment for Kurds, but a historic and authentic Germiyan costume worn by our ancestors centuries ago. He also noted that in Enfal it is the identity and symbol of the Rızgari district, having become the region’s emblem after a monument was erected in Rızgari in 2002 by sculptor Beyan Mani. The Director General of Germiyan Culture stated that international legal measures are needed to protect Kurdish cultural heritage and prevent the distortion or theft of traditional clothing for marketing under other names.

Kadir said that, by sending an official letter to the Ministry of Culture of the Kurdistan Region, they have requested that a lawsuit be filed, and that institutions in the Halepçe province as well as numerous civil society organizations have also approached the ministry with similar demands.

In a meeting with ministry officials, it was reported that the request has been received and that the matter is being examined.

The ferenji is a traditional Kurdish outer garment made of specially processed wool (felt), reaching down to the waist, with shoulders that protrude outward and tilt upward (upright). It is chosen for aesthetic purposes on special occasions rather than for everyday protection.

Source: Rûdaw

غول مد فرانسوی لوئی ویتون در آخرین مجموعه‌اش، طرح لباس سنتی کردها به نام «فرنجي» را بدون اشاره به فرهنگ کرد یا تاریخ این پوشاک به نمایش گذاشت. این اقدام در منطقه کردستان واکنش‌های شدیدی برانگیخت و مسئولین خواستار آغاز اقدامات قانونی علیه این برند شدند.

مدیر کل فرهنگ گرمین، عادل حسین قادر، در بیانیه‌ای به روداو گفت که لوئی ویتون در یکی از نمایش‌های خود، طرح اصلی فرنجي که متعلق به کردهاست را بدون اجازه و بدون ذکر منبع به کار برده است. قادر این اقدام را نقضی نسبت به فرهنگ کردها توصیف کرد و خواستار اتخاذ اقدامات قانونی لازم علیه این شرکت شد.

کادیر تأکید کرد که فِرنجی برای کردها یک لباس عادی نیست، بلکه لباسی تاریخی و اصیل از گِرمِیان است که اجداد ما صدها سال پیش می‌پوشیدند. او همچنین افزود که در انفال، شهر ریزگاری هویت و نماد آن است و با نصب یک بنای یادبود توسط پیکرتراش بیان مانی در سال ۲۰۰۲ در ریزگاری، به نماد منطقه تبدیل شده است. مدیر کل فرهنگ گِرمِیان بیان کرد که برای حفظ میراث فرهنگی کردها و جلوگیری از تحریف یا سرقت لباس‌ها و بازاریابی آن‌ها تحت نام‌های دیگر، لازم است در سطح بین‌المللی اقدامات قانونی اتخاذ شود.

کادیر با نوشتن یک نامه رسمی به وزارت فرهنگ منطقه کردستان، خواستار طرح دعوی شد و گفت که نهادهای استان حلبچه و تعداد زیادی از سازمان‌های جامعه مدنی نیز با درخواست‌های مشابه به وزارتخانه مراجعه کرده‌اند. در گفتگویی که با مسئولان وزارت انجام شد، اعلام شد که درخواست به دست آن‌ها رسیده و در حال بررسی است. فِرنجی، پوشش سنتی کردی بیرونی است که از پشم (نمد) به‌صورت ویژه پردازش‌شده ساخته می‌شود، تا کمر می‌رسد، شانه‌ها به سمت بیرون برجسته و به‌صورت عمودی (دیک) متمایل هستند و به‌جای استفاده روزمره برای محافظت، در روزهای خاص به‌منظور زیبایی‌شناسی انتخاب می‌شود.

منبع: Rûdaw

أظهر عملاق الموضة الفرنسي لويس فويتون في مجموعته الأخيرة تصميم الزي التقليدي الكردي "الفرينجي" دون الإشارة إلى الثقافة الكردية أو تاريخ الزي. أثار هذا الأمر ردود فعل غاضبة في إقليم كردستان، وطالب المسؤولون ببدء إجراءات قانونية ضد العلامة.

صرّح عادل حسين قادر، المدير العام لمؤسسة جيرميان للثقافة، في مقابلة مع روداو، أن لويس فويتون استخدم في أحد عروضه التصميم الأصلي للفيرينجي الذي يخص الأكراد دون إذن أو إشارة إلى أصله. ووصف قادر هذا الفعل انتهاكًا للثقافة الكردية، مطالبًا باتخاذ الإجراءات القانونية اللازمة ضد الشركة.

أكد كادير أن فيرينجي ليس مجرد لباس عادي للكورد، بل هو زي تاريخي وأصيل من جرميان كان يرتديه أجدادنا منذ مئات السنين. وأضاف أن فيرينجي يمثل هوية ورمز منطقة ريزغاري في إنفال، وقد أصبح رمزًا للمنطقة بفضل النصب التذكاري الذي نصب عام 2002 في ريزغاري على يد النحات بيان ماني. وأوضح مدير عام ثقافة جرميان أن حماية التراث الثقافي الكردي ومنع تشويه أو سرقة الأزياء وتسويقها بأسماء أخرى يتطلب اتخاذ إجراءات قانونية على المستوى الدولي.

قال كادير إنه كتب رسالة رسمية إلى وزارة الثقافة في إقليم كردستان يطلب فيها رفع دعوى، مشيراً إلى أن المؤسسات في ولاية حلبجة والعديد من منظمات المجتمع المدني قدمت طلبات مماثلة إلى الوزارة. وأفاد في لقاء مع مسؤولي الوزارة أن الطلب وصل إلى أيديهم وأنهم يعملون على الموضوع.

الفَرِنْجِي هو لباس تقليدي كردي يُصنع من صوف مُعالج خصيصاً (صوف الصوف) يمتد حتى الخصر، وتبرز أكتافه إلى الخارج وتُرفع إلى الأعلى (قائمة)، ويُستَخدم ليس للحماية اليومية بل يُختار في المناسبات الخاصة لأغراض جمالية.

المصدر: Rûdaw