Erbil Uluslararası Kitap Fuarı kapsamında Kurdistan24'e konuşan tarihçi ve Kürt Akademisi eski Başkanı Dr. Necati Abdullah, Kürt tarih yazımının coğrafyası gibi parçalandığını belirtti. Modern Kürt tarihinin yalnızca 1925'ten itibaren başladığını, 1925‑1991 yılları arasında baskı ve yasaklarla kesintiye uğradığını, 1991 ayaklanması (Raperin) ile altın çağa ulaştığını ifade etti.

Abdullah, Kürt toplumunun farklı ülkelerde bölünmüş olmasının tek birleştirici unsurunun ortak kültür ve dil olduğunu vurgulayarak, dijitalleşmenin bu birliği sağlamak için hayati bir fırsat olduğunu söyledi. Sanal dünyada devlet sınırlarının iletişimi engelleyemeyeceğini, dünya çapındaki Kürtçe el yazmaları ve kaynakları bir araya getirecek bulut tabanlı bir "Dijital Milli Kütüphane"ye acilen ihtiyaç olduğunu belirtti ve bu projenin bugüne kadar hayata geçirilmemesini büyük bir ihmal olarak nitelendirdi.

Tarihçi, yabancı misyoner, diplomat ve seyyahların notlarının "ötekinin bakışı" olduğunu ve Kürt tarihçileri tarafından eleştirel bir süzgeçten geçirilerek yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savundu. Ayrıca yapay zeka (AI) devrimine de değinerek, bu teknolojiyi “durdurulamaz hızlı bir tren” olarak tanımladı ve yapay zekanın esiri olmak yerine bilimsel ve milli hedeflere hizmet edecek şekilde yönlendirilmesi gerektiğini, bunun için Kürdistan Bölgesi'nde ihtisas üniversiteleri veya enstitülerin kurulmasını önerdi.

Necati Abdullah 1966 yılında Erbil'de doğdu. Lisans ve yüksek lisans eğitimlerinin ardından 2006 yılında Fransa'daki Paris‑X Üniversitesi'nde modern tarih alanında doktorasını tamamladı; tezi 1843‑1932 yılları arasındaki Osmanlı‑İran sınır anlaşmazlıkları, Kürdistan ve aşiret dengelerini inceledi. Kürt Akademisi sekreterliği ve çeşitli akademik dergilerin genel yayın yönetmenliğini yürütmüş, Fransızca ve Kürtçe dillerine hâkimdir.

Kaynak: Kurdistan24

Dîroknas û Serokê berê yê Akademiya Kurdî Dr. Necatî Ebdullah, di çarçoveya Pêşangeha Navneteweyî ya Pirtûkan a Hewlêrê de ji Kurdistan24ê re axivî û diyar kir ku nivîsandina dîroka Kurd jî wekî erdnîgariya wê perçebûyî ye. Wî da zanîn ku dîroka nûjen a Kurd tenê ji sala 1925an ve dest pê dike, di navbera salên 1925-1991an de bi zext û qedexeyan hatiye qutkirin û bi serhildana 1991an (Raperîn) gihîştiye serdema zêrîn.

Ebdullah bal kişand ser wê yekê ku yekane hêmana yekker a civaka Kurd a ku li welatên cuda hatiye dabeşkirin, çand û zimanê hevpar e û got ku dîjîtalbûn ji bo pêkanîna vê yekîtiyê derfeteke jiyanî ye. Wî destnîşan kir ku di cîhana sanal de sînorên dewletan nikarin rê li ber ragihandinê bigirin, pêwîstiya lezgîn bi "Pirtûkxaneya Neteweyî ya Dîjîtal" a li ser bingeha ewr heye ku dê destnivîs û çavkaniyên Kurdî yên li seranserê cîhanê bîne cem hev û ev proje wekî xemsariyeke mezin bi nav kir ku heta niha nehatiye cîbicîkirin.

Wî parast ku notên dîroknas, mîsyonerên biyanî, dîplomat û gerokan "nerîna yê din" e û divê ji aliyê dîroknasên Kurd ve bi sîzgeheke rexneyî bên nirxandin. Her wiha behsa şoreşa îstixbarata çêkirî (AI) kir û ev teknolojî wekî "trêneke bilez a ku nayê sekinandin" pênase kir. Wî got ku li şûna ku em bibin dîlê îstixbarata çêkirî, divê em wê bi awayekî bi kar bînin ku xizmeta armancên zanistî û neteweyî bike; ji bo vê yekê jî pêşniyar kir ku li Herêma Kurdistanê zanîngehên pisporî an enstîtû bên avakirin.

Necatî Ebdullah di sala 1966an de li Hewlêrê ji dayik bûye. Piştî xwendina lîsans û lîsansa bilind, di sala 2006an de li Zanîngeha Paris-X a Fransayê di warê dîroka modern de doktoraya xwe qedandiye; tezê wî nakokiyên sînor ên Osmanî-Îranê yên di navbera salên 1843-1932an de, Kurdistan û hevsengiyên eşîran lêkolîn kiriye. Wî sekreteriya Akademiya Kurdî û rêveberiya giştî ya gelek kovarên akademîk kiriye, bi zimanên Fransî û Kurdî dizane.

Çavkanî: Kurdistan24

لە چوارچێوەی پێشانگای نێودەوڵەتیی کتێب لە هەولێر، مێژوونووس و سەرۆکی پێشووی کۆڕی زانیاریی کوردستان دکتۆر نەجاتی عەبدوڵڵا بۆ کوردستان24 قسەی کرد و ئاماژەی بەوە دا کە نووسینەوەی مێژووی کورد وەک جوگرافیاکەی پارچە پارچە بووە. ناوبراو باسی لەوە کرد کە مێژووی نوێی کورد تەنیا لە ساڵی 1925ەوە دەستی پێ کردووە، لە نێوان ساڵانی 1925 بۆ 1991 بەهۆی زۆرداری و قەدەغەکردنەوە پچڕانی تێکەوتووە و لەگەڵ ڕاپەڕینی 1991دا گەیشتووەتە سەردەمی زێڕین.

عەبدوڵڵا جەختی لەوە کردەوە کە تاکە هۆکاری یەکخەر بۆ کۆمەڵگەی کورد کە لە وڵاتانی جیاوازدا دابەش بووە، کولتوور و زمانی هاوبەشە و گوتی دیجیتاڵبوون دەرفەتێکی گرنگە بۆ بەدیهێنانی ئەم یەکێتییە. ناوبراو ئاماژەی بەوە دا کە لە جیهانی مەجازیدا سنووری دەوڵەتان ناتوانێت ڕێگری لە پەیوەندییەکان بکات، بۆیە پێویستییەکی بەپەلە هەیە بۆ دامەزراندنی "کتێبخانەیەکی نیشتمانیی دیجیتاڵی" لەسەر بنەمای هەوری کە دەستنووس و سەرچاوە کوردییەکانی سەرانسەری جیهان کۆ بکاتەوە و ئەم پڕۆژەیەی بە کەمتەرخەمییەکی گەورە ناو برد کە تا ئێستا جێبەجێ نەکراوە.

مێژوونووسەکە پێی وایە تێبینییەکانی میسیۆنەرە بیانییەکان، دیپلۆماتکاران و گەشتیاران "روانگەی ئەوانی دیکە"یە و پێویستە لەلایەن مێژوونووسانی کوردەوە بە فلتەرێکی ڕەخنەییدا تێپەڕێنرێن و هەڵسەنگاندنەوەیان بۆ بکرێت. هەروەها ئاماژەی بە شۆڕشی زیرەکی دەستکرد (AI) کرد و ئەو تەکنەلۆژیایەی بە "شەمەندەفەرێکی خێرای بوەستێنەر" وەسف کرد، جەختیشی لەوە کردەوە کە لەبری ئەوەی دیلی زیرەکی دەستکرد بین، دەبێت بە ئاراستەی خزمەتکردنی ئامانجە زانستی و نیشتمانییەکان بەکاری بهێنین، بۆ ئەم مەبەستەش پێشنیاری کرد لە هەرێمی کوردستان زانکۆ یان پەیمانگەی تایبەتمەند دابمەزرێنرێن.

نەجاتی عەبدوڵڵا لە ساڵی ١٩٦٦ لە هەولێر لەدایک بووە. دوای تەواوکردنی خوێندنی بەکالۆریۆس و ماستەر، لە ساڵی ٢٠٠٦ دکتۆرای لە مێژووی هاوچەرخ لە زانکۆی پاریس-ئێکسی فەرەنسا بەدەستهێناوە؛ تێزەکەی لێکۆڵینەوە بوو لەسەر کێشە سنوورییەکانی نێوان عوسمانی و ئێران، کوردستان و هاوسەنگیی هۆزەکان لە نێوان ساڵانی ١٨٤٣-١٩٣٢. ناوبراو سکرتێری ئەکادیمیای کوردی بووە و سەرنووسەری چەندین گۆڤاری ئەکادیمی بووە، هەروەها شارەزای زمانی فەرەنسی و کوردییە.

سەرچاوە: Kurdistan24

Speaking to Kurdistan24 during the Erbil International Book Fair, historian and former president of the Kurdish Academy Dr. Necati Abdullah said that the geography of Kurdish historiography is as fragmented as its territory. He noted that modern Kurdish history only began in 1925, was interrupted by censorship and bans between 1925‑1991, and reached a golden age with the 1991 uprising (Raperin).

Abdullah stressed that the only unifying factor for the Kurdish people, divided across several countries, is their shared culture and language, and that digitalisation offers a crucial opportunity to achieve this unity. He said that state borders cannot block communication in the virtual world, and that there is an urgent need for a cloud‑based “Digital National Library” that would bring together Kurdish manuscripts and sources worldwide. He called the fact that the project has not yet been implemented a major neglect.

The historian argued that the notes of foreign missionaries, diplomats and travelers represent “the view of the other” and should be re‑examined through a critical filter by Kurdish historians. He also addressed the AI revolution, describing the technology as a “train that cannot be stopped,” and said that instead of becoming slaves to artificial intelligence, it should be steered to serve scientific and national goals; for this, he suggested establishing specialized universities or institutes in the Kurdistan Region.

Necati Abdullah was born in Erbil in 1966. After completing his bachelor’s and master’s studies, he earned a Ph.D. in modern history at Paris‑X University in France in 2006; his dissertation examined the Ottoman‑Iran border disputes, as well as the balance of power among Kurdistan and the tribes, between 1843 and 1932. He has served as secretary of the Kurdish Academy and as editor‑in‑chief of several academic journals, and is fluent in French and Kurdish.

Source: Kurdistan24

در چارچوب نمایشگاه بین‌المللی کتاب اربیل، به Kurdistan24 گفتند تاریخ‌نگار و رئیس پیشین آکادمی کردها دکتر نجاتی عبدالله، نوشتار تاریخ کردها همانند جغرافیای آن پراکنده است. او اظهار کرد تاریخ مدرن کردها تنها از سال ۱۹۲۵ آغاز شده، بین سال‌های ۱۹۲۵ تا ۱۹۹۱ با فشارها و ممنوعیت‌ها مواجه بوده و با قیام ۱۹۹۱ (راپرین) به دوره طلایی رسیده است.

عبدالله با تأکید بر این که تنها عنصر یکپارچه‌کنندهٔ جامعهٔ کردها که در کشورهای مختلف تقسیم شده‌اند، فرهنگ و زبان مشترک است، گفت دیجیتالی شدن فرصتی حیاتی برای تحقق این وحدت است. او افزود که در دنیای مجازی مرزهای دولتی نمی‌توانند ارتباط را مسدود کنند و به‌سرعت نیاز به یک «کتابخانه ملی دیجیتال» مبتنی بر ابر وجود دارد تا نسخه‌های خطی و منابع کردی در سراسر جهان را گرد هم آورد؛ و این عدم اجرای پروژه تا به امروز را یک سهل‌انگاری بزرگ می‌داند.

او استدلال کرد که یادداشت‌های تاریخ‌نگاران، مبلغان، دیپلمات‌ها و مسافران خارجی، «نگاه دیگری» هستند و باید توسط تاریخ‌نگاران کرد پس از عبور از یک فیلتری انتقادی، بازنگری شوند. او همچنین به انقلاب هوش مصنوعی (AI) اشاره کرد و این فناوری را «قطاری بی‌وقفه و پرسرعت» توصیف کرد و گفت به جای اینکه اسیر هوش مصنوعی شویم، باید آن را به گونه‌ای هدایت کنیم که به اهداف علمی و ملی خدمت کند؛ برای این منظور پیشنهاد کرد که در منطقه کردستان دانشگاه‌ها یا مؤسسات تخصصی تأسیس شود.

نِجاتی عبدالله در سال ۱۹۶۶ در اربیل به دنیا آمد. پس از دریافت مدرک لیسانس و فوق‌لیسانس، در سال ۲۰۰۶ دکترای خود را در رشته تاریخ مدرن از دانشگاه پاریس‑X در فرانسه به پایان رساند؛ رساله‌اش به بررسی اختلافات مرزی عثمانی‑ایران در دوره ۱۸۴۳ تا ۱۹۳۲، کردستان و تعادل قبایل می‌پرداخت. او دبیرخانه آکادمی کردها را بر عهده داشته و مسئولیت سردبیری چندین مجله علمی را بر عهده گرفته است و به زبان‌های فرانسوی و کردی مسلط است.

منبع: Kurdistan24

في إطار معرض أربيل الدولي للكتاب، تحدث المؤرخ ورئيس أكاديمية كردستان السابق الدكتور نجاتي عبد الله إلى قناة كردستان 24، مشيراً إلى أن كتابة التاريخ الكردي تتشتت كما تتشتت جغرافيتها. وأوضح أن التاريخ الكردي الحديث بدأ فقط منذ عام 1925، وتعرض للانقطاع بين عامي 1925 و1991 بسبب الضغوط والحُظر، وأن انتفاضة 1991 (الرابير) أدت إلى وصوله إلى العصر الذهبي.

أكد عبد الله أن العنصر الوحيد الذي يمكن أن يوحد الشعب الكردي المتفرق في دول مختلفة هو الثقافة واللغة المشتركة، مشيراً إلى أن الرقمنة تمثل فرصة حيوية لتحقيق هذا الاتحاد. وأوضح أن الحدود الدولة لا يمكنها عرقلة التواصل في العالم الافتراضي، وأن هناك حاجة ماسة إلى مكتبة وطنية رقمية قائمة على السحابة تجمع المخطوطات والموارد الكردية المكتوبة بخط اليد على مستوى العالم. ووصف إهمال تنفيذ هذا المشروع حتى الآن بأنه إهمال جسيم.

أكد المؤرخ أن ملاحظات المبشرين الأجانب والدبلوماسيين والمسافرين تُعَدّ “نظرة الطرف الآخر” ويجب إعادة تقييمها من قبل المؤرخين الكرديين عبر فحص نقدي. كما تطرق إلى ثورة الذكاء الاصطناعي (AI) واصفًا هذه التقنية بأنها “قطار سريع لا يمكن إيقافه”، مشددًا على ضرورة توجيه الذكاء الاصطناعي لخدمة الأهداف العلمية والوطنية بدلاً من أن يصبح عبئًا، واقترح إنشاء جامعات متخصصة أو معاهد في إقليم كردستان لتحقيق ذلك.

ولد نجاتي عبد الله عام 1966 في أربيل. بعد حصوله على درجة البكالوريوس والماجستير، أتم الدكتوراه في تاريخ الحداثة عام 2006 في جامعة باريس‑X بفرنسا؛ تناولت رسالته الخلافات الحدودية بين الدولة العثمانية وإيران في الفترة من 1843 إلى 1932، وكذلك توازنات كردستان والقبائل. شغل منصب سكرتير الأكاديمية الكردية وأدار تحرير عدد من المجلات الأكاديمية، ويتقن اللغتين الفرنسية والكردية.

المصدر: Kurdistan24