Diyarbakır Sur ilçesinden müzikolog Veysi Varlı, 1975'te Kürtçe müzikle ilgilenmeye başladı ve 1977'de Dengê Şoreş grubunda yer aldı. 1988'den itibaren şarkıcılığını bırakarak Kürt müziğinin tarihini ve eserlerin kökenlerini araştırmaya odaklandı. Rûdaw TV'de Hêvidar Zana’nın sunduğu programda, 28 bin şarkıyı incelediğini ve bunların 4 bin 971'inin Türkçeleştirilerek kaynak belirtilmeden yayımlandığını açıkladı.

Varlı, araştırması sırasında özellikle halay, ağıt, savaş ve çalışma ritimlerine odaklandığını ve bazı Kürtçe eserlerin melodilerinin aynı kalıp, sözlerin farklı dillerde seslendirildiğini gözlemledi. Bu eserlerin bir kısmının Türkçe sözlerle yeniden kaydedildiği, başka dillerde de yorumlandığı ve orijinal kaynaklarının belirtilmediği tespit edildi.

Araştırmalarını resmi arşivlerin yanı sıra kaset, albüm ve kişisel arşivler üzerinden yürüten Varlı, Diyarbakır, Urfa, Antep, Maraş ve Dersim yörelerine ait eserlerin farklı isimlerle kayda geçirildiğini, bazı şarkıların ise "Kerkük türküsü" olarak tanıtıldığını belirtti.

Kaynak: Rûdaw

Muzîkolog Veysî Varli yê ji navçeya Sûrê ya Amedê, di sala 1975an de dest bi eleqeya bi muzîka kurdî kir û di sala 1977an de di koma Dengê Şoreş de cih girt. Ji sala 1988an ve dev ji stranbêjiyê berda û bal kişand ser dîroka muzîka kurdî û eslê berheman. Di bernameya Hêvîdar Zana ya li ser Rûdaw TVyê de, wî eşkere kir ku wî 28 hezar stran lêkolîn kirine û ji van 4 hezar û 971 stran hatine tirkîkirin û bêyî ku çavkanî bê nîşandan hatine weşandin.

Varli di dema lêkolîna xwe de bi taybetî bal kişand ser rîtmên govend, şîn, şer û xebatê û dît ku melodiyên hin berhemên kurdî wek xwe mane, lê gotinên wan bi zimanên din hatine gotin. Hat tespîtkirin ku beşek ji van berheman bi gotinên tirkî ji nû ve hatine tomarkirin, bi zimanên din hatine şîrovekirin û çavkaniyên wan ên resen nehatine nîşandan.

Varli ku lêkolînên xwe li gel arşîvên fermî, bi rêya kaset, albûm û arşîvên şexsî dimeşîne, diyar kir ku berhemên herêmên Amed, Riha, Dîlok, Mereş û Dêrsimê bi navên cuda hatine tomarkirin û hin stran jî wekî "strana Kerkûkê" hatine nasandin.

Çavkanî: Rûdaw

مۆسیقاژەن وەیسی ڤارلی، خەڵکی ناوچەی سوری ئامەد، لە ساڵی ١٩٧٥ دەستی بە کاری مۆسیقای کوردی کرد و لە ساڵی ١٩٧٧دا بەشداری لە گروپی دەنگی شۆڕشدا کرد. لە ساڵی ١٩٨٨ەوە وازی لە گۆرانیبێژی هێنا و سەرنجی خستە سەر لێکۆڵینەوە لە مێژووی مۆسیقای کوردی و ڕەچەڵەکی بەرهەمەکان. لەو بەرنامەیەی کە لە کەناڵی ڕووداو تیڤی لەلایەن هێڤیدار زاناوە پێشکەش دەکرێت، ئاشکرای کرد کە لێکۆڵینەوەی لەسەر ٢٨ هەزار گۆرانی کردووە و ٤ هەزار و ٩٧١ گۆرانییان کراون بە تورکی و بەبێ ئاماژەدان بە سەرچاوە بڵاوکراونەتەوە.

ڤارلی ئاماژەی بەوە کرد کە لە کاتی لێکۆڵینەوەکەیدا بەتایبەت سەرنجی خستووەتە سەر ڕیتمی هەڵپەڕکێ، لاوک، گۆرانیی جەنگ و کاری ڕۆژانە و تێبینی ئەوەی کردووە کە مێلۆدیی هەندێک بەرهەمی کوردی وەک خۆی ماوەتەوە و تەنها تێکستەکانیان بە زمانێکی دیکە وتراونەتەوە. دەرکەوتووە کە بەشێک لەم بەرهەمانە بە تێکستی تورکی تۆمارکراونەتەوە، یان بە زمانەکانی دیکە وتراونەتەوە و ئاماژە بە سەرچاوە ڕەسەنەکەیان نەکراوە.

ڤارلی کە لێکۆڵینەوەکانی جگە لە ئەرشیفە فەرمییەکان، لە ڕێگەی کاسێت، ئەلبووم و ئەرشیفی کەسییەوە ئەنجام داوە، ڕایگەیاند کە بەرهەمەکانی ناوچەکانی ئامەد، ڕحا، دیلۆک، مەرەش و دێرسیم بە ناوی جیاواز تۆمار کراون و هەندێک گۆرانیش وەک "گۆرانیی کەرکووک" ناسێنراون.

سەرچاوە: Rûdaw

Musicologist Veysi Varlı, who hails from the Sur district of Diyarbakır, began his interest in Kurdish music in 1975 and joined the group Dengê Şoreş in 1977. After abandoning his singing career in 1988, he focused on researching the history of Kurdish music and the origins of its works. In a program hosted by Hêvidar Zana on Rudaw TV, he explained that he had examined 28,000 songs and that 4,971 of them had been translated into Turkish and published without any source citation.

Varlı said his research concentrated especially on the halay, lament, war and work rhythms, and he observed that some Kurdish pieces retain the same melody while their lyrics are performed in different languages. He found that part of these works have been re‑recorded with Turkish lyrics, interpreted in other languages as well, and that their original sources are not indicated.

Conducting his research not only through official archives but also via tapes, albums and private collections, Varlı noted that works from the regions of Diyarbakır, Urfa, Antep, Maraş and Dersim have been catalogued under different titles, and that some songs are presented as a “Kirkuk folk song.”

Source: Rûdaw

ویسی وارلی، موسیقی‌شناس اهل ناحیه سور دیاربکر، در سال ۱۹۷۵ به موسیقی کردی علاقه‌مند شد و در سال ۱۹۷۷ به گروه «دنگه شورش» پیوست. از سال ۱۹۸۸ به‌جای خوانندگی، به پژوهش در تاریخ موسیقی کردی و ریشه‌های آثار متمرکز شد. او در برنامه‌ای که در تلویزیون روداو به‌مستحضار حیویدار زانا ارائه می‌شد، اعلام کرد که ۲۸ هزار آهنگ را بررسی کرده و ۴ هزار و ۹۷۱ مورد از آن‌ها بدون ذکر منبع به ترکی ترجمه و منتشر شده‌اند.

وارلی در طول پژوهش خود به‌ویژه بر رقص‌های حلقه‌ای، سوگواری، جنگ و ریتم‌های کاری تمرکز کرد و مشاهده کرد که برخی آثار کردی همان ملودی را حفظ کرده‌اند اما متن آن‌ها به زبان‌های مختلف اجرا شده است. همچنین مشخص شد که بخشی از این آثار با متن ترکی دوباره ضبط شده‌اند، در زبان‌های دیگر نیز بازخوانی شده‌اند و منبع اصلی آن‌ها ذکر نشده است.

وارلی پژوهش‌های خود را نه‌تنها از آرشیوهای رسمی، بلکه از طریق نوارهای کاست، آلبوم‌ها و آرشیوهای شخصی انجام داد و اشاره کرد که آثار متعلق به نواحی دیاربکر، اورفا، آن‌تپ، مرش و درسیم تحت عناوین متفاوت ثبت شده‌اند و برخی آهنگ‌ها به‌عنوان «ترانه کرکوک» معرفی شده‌اند.

منبع: Rûdaw

من منطقة سور في ديار بكر، بدأ الموسيقوي فيسي فارلي بالاهتمام بالموسيقى الكردية عام 1975 وانضم إلى فرقة "دنجى شورش" عام 1977. ومنذ عام 1988 توقف عن الغناء وركز على دراسة تاريخ الموسيقى الكردية وأصول الأعمال. وفي برنامج قدمه هيفيدار زانا على قناة روداو التلفزيونية، صرح بأنه فحص 28,000 أغنية وأن 4,971 منها نُشرت بالترجمة إلى التركية دون ذكر المصدر.

وأشار فارلي إلى أن بحثه ركز بشكل خاص على إيقاعات الهلاي والأنشودة الحزينة (الأغات) وأغاني الحرب والعمل، ولاحظ أن بعض الأعمال الكردية تحتفظ بنفس اللحن بينما تُغنى كلماتها بلغات مختلفة. وتبين أن جزءًا من هذه الأعمال سُجّلت مرة أخرى بكلمات تركية، كما عُرضت بلغات أخرى دون الإشارة إلى مصادرها الأصلية.

وأجرى فارلي بحوثه ليس فقط عبر الأرشيفات الرسمية بل أيضًا من خلال أشرطة الكاسيت والألبومات والأرشيفات الشخصية، موضحًا أن الأعمال المنتمية إلى مناطق ديار بكر، أورفا، أنطاكيا، ماراش وديرسيم سُجلت بأسماء مختلفة، وأن بعض الأغاني تم تقديمها على أنها "أنشودة كركوك".

المصدر: Rûdaw