PEZKUWICHAINDIJITAL KURDISTAN NEWS 15 HEZÎRAN 2026 · DUŞEM
Gündem Görüş
Görüş

Pêşmerge Güçlerinin Birleşmesi ve Değişen Orta Doğu Jeopolitiği
Irak Kurdistan Bölgesi'nde Pêşmerge'nin Kurumsallaşması, 2026 Savaşı ve Bölgesel Güç Dengelerinin Yeniden Şekillenmesi

Pêşmerge Güçlerinin Birleşmesi ve Değişen Orta Doğu Jeopolitiği

Irak Kurdistan Bölgesi'nde Pêşmerge'nin Kurumsallaşması, 2026 Savaşı ve Bölgesel Güç Dengelerinin Yeniden Şekillenmesi

Pêşmerge Bakanlığı'nın Eylül 2026'da, Kurdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ile bağlantılı 70 Birliği ile Kurdistan Demokrat Partisi (KDP) ile bağlantılı 80 Birliği'nin Bakanlık çatısı altında tam olarak birleştirildiğini ilan etmesi, Irak Kurdistan Bölgesi'nde on yılı aşkın süredir gündemde olan bir reformun kurumsal düzeyde tamamlandığını gösteren tarihsel bir eşik niteliğindedir. Bu ilanın, Pêşmerge reformunu uzun süredir destekleyen ABD ile imzalanmış mutabakat muhtırasının sona ereceği ay içinde gelmesi ve Kurdistan Bölgesi'nin aylardır İHA ve füze saldırılarının hedefinde bulunduğu bir döneme denk düşmesi, gelişmenin zamanlamasını da ayrıca anlamlı kılmaktadır.

Ancak bu gelişme, yalnızca Kurdistan Bölgesi'nin iç siyasi dengeleri açısından değerlendirilebilecek bir mesele değildir. Bu süreç, Irak'ın güvenlik mimarisinden İran'ın bölgesel nüfuzuna, ABD'nin Orta Doğu politikalarından Rusya-Ukrayna savaşına, Çin'in enerji güvenliğinden Kurdistan Bölgesi'nin gelecekteki siyasal statüsüne kadar uzanan geniş bir jeopolitik çerçevenin parçası olarak ele alınmalıdır.

Pêşmerge güçlerinin tarihsel olarak KDP ve KYB ekseninde şekillenmiş olması, Kurdistan Bölgesi'nin güvenlik yapısının uzun süre parti merkezli bir karakter taşımasına neden olmuştur. Bu nedenle Pêşmerge'nin birleştirilmesi, yalnızca askeri birliklerin aynı çatı altında toplanması anlamına gelmemektedir. Asıl mesele, silahlı gücün siyasi partilerin doğrudan denetiminden çıkarılarak kurumsal bir güvenlik yapılanmasına dönüştürülmesidir.

Eylül 2026'daki ilan, uzun soluklu bir sürecin ürünüdür. Ortak tugayların oluşturulması, personel kayıtlarının yeniden düzenlenmesi ve mali yapıların merkezileştirilmesi bu sürecin farklı aşamalarını oluşturmuştur. Kurdistan Bölgesi Hükümeti'nin 2025 yılı sonunda yayımladığı uygulama raporuna göre Pêşmerge Bakanlığı bünyesindeki 88.900 personel, 34 birleşik tugay, 7 tümen ve 2 mekanize tümen hâlinde örgütlenmişti. 2026 yılının ortasında eski 70 ve 80 birliklerinin köklü bir yeniden yapılanmayla iki bölge komutanlığına dâhil edildiği ve Bakanlık bünyesindeki birleşik tümen sayısının 11'e ulaştığı açıklanmış, süreç Eylül ayında tam birleşme ilanıyla sonuçlanmıştır. Bu veriler, sürecin yalnızca siyasi bir niyet olmaktan çıkıp somut bir kurumsal dönüşüm niteliği kazandığını göstermektedir.

Bununla birlikte Pêşmerge'nin birleşmesini yalnızca Hewlêr ile Silêmanî arasındaki siyasi uzlaşmanın sonucu olarak görmek eksik bir değerlendirme olacaktır. KDP ile KYB arasındaki askeri ve siyasi rekabet uzun yıllar boyunca birleşmenin önündeki en önemli engellerden biri olmuş, her iki parti de kendi güvenlik ve istihbarat mekanizmalarını korumuştur. Bu rekabetin bugün kurumsal bir çerçeveye çekilebilmesi, iki partinin iradesinin yanı sıra bölgesel güç dengelerindeki değişimle de ilgilidir.

Burada ortaya çıkan temel sorun, askeri gücün kime ait olduğu sorusudur. Bir Pêşmerge birliği hukuken Kurdistan Bölgesi Hükümeti'ne bağlı görünse bile fiilen belirli bir siyasi partinin komuta ve nüfuz alanı içinde kalıyorsa, kamusal bir güvenlik kurumu olmaktan çok parti güvenlik örgütü niteliğini korur. Dolayısıyla Pêşmerge reformunun gerçek anlamı, birliklerin adlarının veya numaralarının değiştirilmesinden çok, komuta, bütçe, personel, lojistik ve istihbarat mekanizmalarının siyasi parti denetiminden çıkarılmasıdır. Nitekim tam birleşme ilanından önceki aylarda Pêşmerge Bakanlığı'nın eski genel sekreteri, o güne kadar sağlanan birleşmenin "yalnızca örgütsel" düzeyde kaldığı ve ortak bir askeri kimliğe dönüşmediği uyarısında bulunmuş; resmi açıklamalara rağmen pratikte partilere bağlı birliklerin varlığını sürdürdüğü de dile getirilmiştir. Eylül 2026'daki ilanın ve son dönemdeki gelişmelerin stratejik anlamı da ancak bu açıdan bakıldığında anlaşılabilir.

Kurdistan Bölgesi'nin karşı karşıya bulunduğu bölgesel ortam da önceki dönemlerden önemli ölçüde farklılaşmıştır. İran'ın Irak, Suriye, Lübnan ve bölgedeki diğer aktörler üzerinden kurduğu nüfuz alanları son yıllarda ciddi baskılarla karşılaşmış, bölgesel vekil ağlarının kapasitesindeki bu değişim Irak'taki güvenlik dengelerini de etkilemiştir. Bu değişimin Kurdistan Bölgesi açısından en önemli sonuçlarından biri, KYB'nin tarihsel olarak sahip olduğu dış destek mekanizmalarının ve bölgesel manevra alanının yeniden değerlendirilmesini zorunlu hâle getirmesidir. Burada İran'ın etkisinin tamamen ortadan kalktığını ileri sürmek gerçekçi olmaz; daha isabetli yaklaşım, İran'ın geçmişte sahip olduğu bölgesel hareket serbestliğinin aynı düzeyde olmadığını ve bu durumun Irak Kurdistanı'ndaki siyasi aktörlerin hesaplarını değiştirebilecek bir etkene dönüştüğünü kabul etmektir.

Bu değişim, KDP ile KYB arasındaki ilişkinin geleceğini de doğrudan etkilemektedir. Geçmişte KYB'nin İran'la, KDP'nin ise farklı dönemlerde Türkiye ve Batı ülkeleriyle kurduğu ilişkiler, iki parti arasındaki askeri ayrışmanın dış boyutunu oluşturmuştur. Bu nedenle Pêşmerge'nin birleşmesi yalnızca bir iç siyasi uzlaşma olarak değil, bölgesel güç dengelerindeki değişimin Kurdistan Bölgesi'ndeki yansıması olarak da okunabilir.

Bu farklılaşmanın en sert biçimi, Şubat 2026'nın sonunda ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan bölgesel savaşta görülmüştür. Savaşın yalnızca ilk dört haftasında Kurdistan Bölgesi'ne 450'yi aşkın İHA ve füze yöneltilmiş, bunların 354'ü Hewlêr'i, 90'ı Silêmanî'yi hedef almış ve saldırılar İran'a ve ona yakın Iraklı milis gruplarına atfedilmiştir. Kurdistan Bölgesi Hükümeti'nin tarafsızlık beyanına rağmen Tahran'ın Mayıs 2026'da Kurdistan Bölgesi'ni güvenlik doktrini çerçevesinde "düşman üsler" barındıran bir alan olarak nitelemesi, bölgenin çatışmanın doğrudan hedeflerinden biri hâline geldiğini göstermiştir. Bu tablonun KYB açısından ayrı bir anlamı vardır: tarihsel olarak İran'la en yakın ilişkiyi sürdüren partinin merkezi Silêmanî'de KYB'ye bağlı Pêşmerge üssü de saldırıların hedefleri arasında yer almış, hava savunma sistemi bulunmayan kentte 70 Birliği İHA'ları kamyonetlere monte edilmiş makineli tüfeklerle düşürmeye çalışmıştır. Parçalı ve parti merkezli bir güvenlik yapısının hava tehditleri karşısındaki bu savunmasızlığı, ortak komuta, ortak hava savunması ve uluslararası koordinasyon ihtiyacını hiçbir siyasi söylemin sağlayamayacağı bir açıklıkla ortaya koymuştur.

Bu dönüşümde ABD'nin rolü ayrıca önem taşımaktadır. ABD ve uluslararası koalisyon ülkeleri uzun süredir Pêşmerge'nin profesyonelleştirilmesini, ortak bir komuta yapısının oluşturulmasını ve parti etkisinden arındırılmasını desteklemektedir. Bu desteğin somut çerçevesini, 2016'da imzalanıp 2022'de yenilenen ve ABD'nin Pêşmerge'ye yönelik mali yardımını birleşme sürecine bağlayan mutabakat muhtırası oluşturmuştur. Bunun nedeni yalnızca Kurdistan Bölgesi'nin güvenliği değildir; IŞİD'e karşı mücadele sırasında Pêşmerge ile uluslararası koalisyon arasında kurulan askeri iş birliği, merkezi ve öngörülebilir bir güvenlik ortağına duyulan ihtiyacı açık biçimde ortaya koymuştur.

Ancak buradan hareketle "ABD, KYB'ye Pêşmerge'yi KDP'ye teslim etmesi için emir verdi" biçimindeki doğrudan bir nedensellik ilişkisini kesin bir olgu olarak kurmak metodolojik açıdan mümkün değildir; böyle bir iddianın kanıtlanabilmesi, doğrudan diplomatik veya askeri belgelerin ortaya konulmasını gerektirir. Daha geniş jeopolitik çerçevede yapılabilecek değerlendirme ise şudur: ABD açısından parti merkezli ve parçalı bir Pêşmerge yapısından ziyade, Kurdistan Bölgesi Hükümeti'ne bağlı, merkezi komuta zincirine sahip, profesyonel ve öngörülebilir bir güvenlik gücünün daha işlevsel olduğu görülmektedir. Dolayısıyla ABD'nin Pêşmerge reformuna verdiği destek, Kurdistan Bölgesi'nde kurumsal devlet kapasitesinin güçlendirilmesiyle örtüşmektedir. Muhtıranın Eylül 2026 sonunda sona ermesi ve ABD'nin 2027 bütçe teklifinde Kurdistan Bölgesi'ne doğrudan finansman ayırmaması ise bu dış teşvikin zayıflamakta olduğunu ve reformun kalıcılığının giderek Kurdistan Bölgesi'nin kendi kurumsal iradesine bağlı hâle geleceğini göstermektedir.

Bu gelişmenin İran ve Bağdat açısından da önemli sonuçları vardır. İran'ın Irak'taki nüfuzunun başlıca araçlarından biri, merkezi hükümet içindeki siyasi ve güvenlik ağlarıdır. Haşdi Şabi'nin bütün unsurlarını aynı siyasi çizgi içinde değerlendirmek doğru olmasa da bazı gruplarının İran'la yakın ilişkileri bilinmektedir. Irak'ın güvenlik yapısının bu çok merkezli karakteri Hewlêr ile Bağdat arasındaki ilişkileri karmaşıklaştırmakta, Pêşmerge ile Haşdi Şabi arasında oluşabilecek güç dengesini de Hewlêr-Bağdat ilişkilerinin belirleyici unsurlarından biri hâline getirmektedir. Bu bakımdan birleşik bir Pêşmerge yapısının ortaya çıkması, Kurdistan Bölgesi'nin yalnızca iç güvenliğini değil, Bağdat ile ilişkilerindeki pazarlık kapasitesini de etkileyebilir.

Bir güvenlik gücünün parçalı olması, siyasi aktörlerin dış müdahalelere karşı kırılganlığını artırır; buna karşılık merkezi komuta, ortak bütçe, ortak eğitim, standart personel sistemi ve kurumsal lojistik kapasite, siyasal yapının devlet kapasitesini güçlendirir. Pêşmerge'nin birleşmesinin asıl stratejik önemi de burada ortaya çıkmaktadır. Kurdistan Bölgesi'nin geleceği açısından askeri kapasite ile devlet kapasitesi birbirinden ayrılmaz iki unsurdur; ancak askeri kapasitenin devlet kapasitesine dönüşebilmesi, silahlı güçlerin siyasi partilerden bağımsızlaştırılmasını gerektirir. Bu nedenle Pêşmerge reformu, aynı zamanda Kurdistan Bölgesi'nin kurumsal devletleşme sürecinin bir parçasıdır.

Bölgesel gelişmeleri yalnızca İran üzerinden okumak da yeterli değildir. Rusya'nın Ukrayna savaşı nedeniyle karşı karşıya kaldığı ekonomik, askeri ve diplomatik baskılar, Moskova'nın Orta Doğu'daki hareket alanını daraltmıştır. Rusya'nın bölgedeki geleneksel stratejik hedefleri arasında Akdeniz'e erişim ve Suriye üzerinden bölgesel nüfuzunu korumak yer alıyordu; Suriye'deki siyasi dengelerin değişmesi ve Moskova'nın askeri kapasitesini Ukrayna cephesine yoğunlaştırması, bu stratejinin geleceğini belirsizleştirmiştir. Şam'ın Ağustos 2026'da, Hmeymim ve Tartus'taki Rus üslerinin ortak eğitim ve kapasite geliştirme merkezlerine dönüştürülmesi konusunda Moskova ile uzlaşıya vardığını açıklaması da Rusya'nın Akdeniz'deki askeri varlığının yeni ve daha sınırlı bir çerçeveye çekildiğine işaret etmektedir. Rusya'nın bölgesel hareket alanının daralması, İran'ın kapasitesindeki değişim ve ABD'nin Irak-Suriye hattındaki güvenlik politikaları birlikte değerlendirildiğinde, Kurdistan Bölgesi'nin bulunduğu coğrafyanın stratejik ağırlığının arttığı görülmektedir.

Çin açısından ise enerji güvenliği belirleyici etkenlerden biridir. Çin'in ekonomik büyümesi ve enerji ihtiyacı, Orta Doğu'daki petrol ve doğal gaz kaynaklarını Pekin için stratejik hâle getirmektedir. Rusya, Çin açısından önemli bir enerji tedarikçisi olsa da iki ülke arasındaki ilişkiyi yalnızca "Batı'ya karşı ortaklık" olarak değerlendirmek, aralarındaki yapısal rekabet unsurlarını gözden kaçırır. Önemli stratejik yakınlaşmalara rağmen iki devletin çıkarları her alanda örtüşmemekte, tarihsel olarak sınır, güvenlik, ekonomik rekabet ve Orta Asya üzerindeki nüfuz gibi konularda ciddi gerilimler yaşanmıştır. Rusya'nın nüfus yoğunluğu düşük Uzak Doğu ve Sibirya toprakları ile Çin'in nüfus ve ekonomik kapasitesi arasındaki asimetri de Moskova'nın uzun vadeli stratejik hesaplarında göz ardı edilemeyecek bir etkendir. Bununla birlikte Rusya'nın Ukrayna savaşı nedeniyle Avrupa güvenlik sistemine odaklanması, ABD'nin Orta Doğu'daki stratejik hareket alanını belirli ölçüde genişletmekte ve İran'ın bölgesel nüfuzundaki değişimle birlikte değerlendirildiğinde bölgede yeni bir güç dengesinin oluşmakta olduğunu düşündürmektedir.

Enerji meselesi bu dönüşümün merkezinde yer almaktadır. Orta Doğu petrolünün dünya ekonomisindeki önemi yalnızca üretim miktarından kaynaklanmaz; petrolün hangi güzergâhlardan taşındığı, bu güzergâhları hangi ülkelerin denetlediği, deniz yollarının güvenliği ve büyük tüketici ülkelerin enerji kaynaklarına erişimi, küresel güç dengelerinin temel unsurları arasındadır. 2026 savaşı sırasında Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin ağır biçimde aksaması, bu sorunun soyut bir jeopolitik tartışma olmadığını açıkça göstermiştir. Bu nedenle Körfez ülkeleri, Irak, İran ve Venezuela gibi enerji üreticilerinin aynı küresel enerji sistemi içinde değerlendirilmesi gerekir. Ancak bu ülkelerde yaşanan gelişmelerin tamamını tek bir ABD planının parçaları olarak açıklamak, çok aktörlü uluslararası sistemi gereğinden fazla basitleştirir. Daha açıklayıcı olan, ABD'nin enerji güvenliği, Çin'in enerji bağımlılığı, Rusya'nın enerji ihracat kapasitesi ve Orta Doğu'daki petrol akışlarının birbirini etkileyen unsurlar olarak ele alınmasıdır.

Bu çerçevede Kurdistan Bölgesi'nin petrol ve doğal gaz kaynakları, bölgenin yalnızca ekonomik değil jeopolitik değerini de artırmaktadır. Pêşmerge'nin birleşmesi ile enerji kaynaklarının güvenliği arasında da dolaylı bir bağ bulunmaktadır: güvenlik kapasitesi yüksek, merkezi komuta yapısına sahip ve uluslararası ortaklarla koordinasyon sağlayabilen bir Kurdistan Bölgesi, enerji kaynaklarının işletilmesi ve dış pazarlara ulaştırılması bakımından daha öngörülebilir bir aktör hâline gelir. Aynı savaş sırasında Kurdistan petrol sahalarının İHA saldırılarıyla hasar görmesi ve bazı işletmecilerin faaliyetlerini durdurmak zorunda kalması, güvenlik kapasitesi ile enerji gelirleri arasındaki bu bağın ne denli somut olduğunu göstermiştir. Bu bakımdan güvenlik reformu ile ekonomik kapasite, birbirini besleyen iki süreç olarak görülmelidir.

Kurdistan Bölgesi'nin geleceği açısından en önemli gelişmelerden biri, KDP-KYB rekabetinin askeri boyutunun giderek kurumsal bir çerçeveye çekilmesidir. Burada KYB'nin Pêşmerge üzerindeki geleneksel denetimini neden azaltmaya başladığı sorusu önem kazanmaktadır. Bu soruya tek bir cevap vermek mümkün değildir; ancak İran'ın bölgesel kapasitesindeki değişim, 2026 savaşında Silêmanî'nin de hedef alınmasıyla görünür hâle gelen güvenlik açığı, ABD'nin güvenlik politikası, Kurdistan Bölgesi Hükümeti'nin kurumsallaşma çabaları, ekonomik baskılar ve iki parti arasındaki siyasi dengeler birlikte değerlendirildiğinde, KYB açısından eski parti merkezli güvenlik modelini sürdürmenin giderek daha maliyetli hâle geldiği görülebilir. Dolayısıyla Pêşmerge'nin birleşmesi, KYB'nin "askeri gücünü gönüllü olarak KDP'ye devretmesi" biçiminde değerlendirilmemelidir. Daha isabetli ifade, iki partinin elindeki askeri kapasitenin giderek Kurdistan Bölgesi'nin kurumsal güvenlik yapısına aktarılmasıdır.

Bu ayrım önemlidir; çünkü birleşmiş Pêşmerge'nin KDP'ye ait olması ile Kurdistan Bölgesi Hükümeti'ne ait olması birbirinden tamamen farklı iki siyasi sonuç doğurur. Birinci durumda KDP'nin askeri üstünlüğü kurumsallaşmış olur; ikinci durumda ise KDP ve KYB'nin askeri gücünün üzerinde, her iki partiden de ayrı kamusal bir güvenlik kurumu ortaya çıkar. Kurdistan Bölgesi'nin uzun vadeli geleceği açısından stratejik olan ikinci modeldir. Bu nedenle reformu değerlendirmenin ölçütü şudur:

Pêşmerge reformunun başarısı, yalnızca birliklerin birleşmesiyle değil, bu birliklerin gerçek anlamda siyasi partilerden bağımsız hâle gelip gelmemesiyle ölçülmelidir.

Birleşmiş ve profesyonel bir Pêşmerge'nin ortaya çıkması, Kurdistan Bölgesi'nin güvenlik alanındaki pazarlık gücünü artırabilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır: güçlü bir Pêşmerge, kendiliğinden bağımsız bir Kurdistan anlamına gelmez. Bağımsızlık için askeri kapasitenin yanında ekonomik sürdürülebilirlik, siyasi birlik, sınırların denetimi, uluslararası diplomatik destek ve komşu ülkelerin tutumu gibi çok sayıda etkenin aynı anda elverişli hâle gelmesi gerekir. Bununla birlikte bağımsızlık ile devlet kapasitesi arasında önemli bir ilişki vardır: bir siyasal yapı ne kadar yüksek kurumsal kapasiteye sahip olursa, gelecekteki statüsü konusunda o kadar fazla pazarlık gücü elde eder. Bu nedenle Pêşmerge'nin birleşmesi bağımsızlığın kendisi olarak değil, Kurdistan Bölgesi'nin gelecekteki statüsü konusunda kullanabileceği devlet kapasitesinin güçlenmesi olarak görülmelidir.

Kurdistan Bölgesi'nin önündeki temel seçenekler bu çerçevede üç farklı yönde gelişebilir: Irak içinde daha güçlü ve kurumsal bir federal yapı, fiili olarak daha yüksek düzeyde siyasal özerklik ya da bölgesel ve uluslararası koşulların elverişli hâle gelmesi durumunda bağımsızlık yönünde yeni bir siyasi süreç. Bu seçeneklerden hangisinin gerçekleşeceğini bugünden kesin biçimde söylemek mümkün değildir. Ancak bölgesel güç dengelerindeki değişim, 2026 savaşının ortaya koyduğu güvenlik kırılganlıkları, Pêşmerge'nin kurumsallaşması, İran'ın bölgesel kapasitesindeki dönüşüm, Rusya'nın hareket alanının daralması, Çin'in de belirleyici aktörleri arasında yer aldığı küresel enerji dengeleri ve ABD'nin Irak-Kurdistan güvenlik mimarisindeki rolü birlikte değerlendirildiğinde, Kurdistan Bölgesi'nin önümüzdeki dönemde yalnızca Irak'ın federal bir bölgesi olarak değil, bölgesel güç dengelerinde daha fazla ağırlığı bulunan bir aktör olarak hareket etme kapasitesinin arttığı söylenebilir. Pêşmerge'nin birleşmesi, bu dönüşümün en görünür göstergelerinden biridir.

Asıl tarihsel mesele ise KDP ile KYB'nin elindeki silahlı güçlerin birleşmesinden çok daha büyüktür. Sorulması gereken soru şudur:

Kürd siyasal hareketinin tarihsel olarak parti merkezli örgütlenmiş silahlı kapasitesi, kurumsal ve merkezi bir kamu gücüne dönüştürülebilecek midir?

Bu dönüşüm başarıyla tamamlanırsa Kurdistan Bölgesi yalnızca daha güçlü bir güvenlik yapısına değil, aynı zamanda daha güçlü bir bütçeye, daha merkezi bir idareye, daha etkin bir dış politikaya ve daha yüksek bir uluslararası pazarlık kapasitesine sahip olacaktır. Bu nedenle Pêşmerge'nin birleşmesi askeri bir reformdan çok daha fazlasıdır ve silahlı parti yapısından kurumsal devlet yapısına geçişin temel aşamalarından biri olarak değerlendirilmelidir; Eylül 2026'daki tam birleşme ilanı da bu bakımdan bir varış noktasından çok bir başlangıç olarak okunmalıdır. Ne var ki bu geçişin anlamını nihai olarak belirleyecek olan, birliklerin örgütlenme biçiminin ötesindedir:

Bölgesel sistemin yeniden şekillendiği bir dönemde ortaya çıkan bu dönüşümün uzun vadeli sonucu, yalnızca Pêşmerge'nin nasıl örgütleneceğiyle değil, Kurdistan Bölgesi'nin sahip olduğu bu yeni devlet kapasitesini hangi siyasal hedef doğrultusunda kullanacağıyla belirlenecektir.

Kaynakça

Al Jazeera. (2026, 9 Ağustos). Suriye, Rus Üslerinin Geleceği Konusunda Moskova ile Anlaşmaya Vardığını Açıkladı.

Frantzman, S. (2026). İran'ın Süren Saldırıları Karşısında Kurdistan Bölgesi'nin ABD Desteğine İlişkin Kaygıları.

Knights, M. (2025). İran'ın Yenilgisinden Yararlanarak ABD-Irak Güvenlik İlişkilerini Güçlendirmek.

Kurdistan Bölgesi Hükümeti. (2025). Kurdistan Bölgesi Hükümeti Dokuzuncu Kabine Programının Uygulama Durumu.

Nagraj, A. (2026). Irak Kurdistanı, İHA Saldırılarının Ardından Günlük 230.000 Varile Kadar Petrol Üretimine Yeniden Başladı.

Qadi, A. (2026). Kurdistan Bölgesi, 11 Tümenli Birleşik Pêşmerge Gücünü Eylül'e Kadar Tamamlayacak.

Rudaw. (2026, 25 Mart). Bölgesel Çatışmanın Başlangıcından Bu Yana Kurdistan'a 450'yi Aşkın İHA ve Füze Atıldı, 14 Kişi Hayatını Kaybetti.

Shafaq News. (2026, 8 Mayıs). Eski Kürd Askeri Yetkili Uyarıyor: Pêşmerge "Yalnızca Biçimde" Birleşti.

The New Region. (2026, 9 Mart). Kurdistan Bölgesi'ne Yönelik Yeni İHA Saldırıları Önlendi.

The New Region. (2026, 17 Temmuz). Hewlêr ve Silêmanî Yeni İHA Saldırılarının Hedefinde.

van Wilgenburg, W. (2026). Mutabakat Muhtırasının Ötesinde: ABD-Pêşmerge İlişkilerinin Geleceği.

Yekbûna Hêzên Pêşmerge û Guherîna Jeopolîtîka Rojhilata Navîn

Sazbûna Pêşmerge li Herêma Kurdistana Iraqê, Şerê 2026'an û Ji Nû ve Şekilbûna Hevsengiyên Hêzên Herêmî

Ragihandina Wezareta Pêşmerge di Îlona 2026'an de, ku Yekîneya 70'an a girêdayî Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê (YNK) û Yekîneya 80'ê ya girêdayî Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) bi tevahî di bin banê Wezaretê de hatine yekgirtin, mîlanek dîrokî ye ku nîşan dide reformek ku ji zêdeyî deh salan bêhtir e li Herêma Kurdistana Iraqê li ser rojevê bû, niha li asta sazûmanî hatiye temamkirin. Ev ragihandin di wê mehê de hat ku mutabaqatnameya bi Amerîkayê re, ku demeke dirêj piştgirî dida reforma Pêşmerge, dê bi dawî bibe, û di wê demê de hat ku Herêma Kurdistanê ji meh û mehan ve bûye armanca êrîşên dronan û mûşekan; ev tevlihevî demhevbûna vê pêşketinê bi wateyek din re dide xuyakirin.

Lê belê, ev pêşketin ne mijarek e ku tenê li gorî hevsengiyên siyasî yên hundirîn ên Herêma Kurdistanê were nirxandin. Ev pêvajo divê wek beşek ji çarçoveyeke jeopolîtîk a berfireh were dîtin, ku ji avahiya ewlehiya Iraqê, bandora herêmî ya Îranê, siyasetên Amerîkayê yên Rojhilata Navîn, şerê Rûsya-Ukraynayê, ewlehiya enerjiyê ya Çînê heta paşeroja rewşa siyasî ya Herêma Kurdistanê dirêj dibe.

Ji ber ku hêzên Pêşmerge bi awayekî dîrokî li ser eksa PDK û YNKê şekil girtine, avahiya ewlehiyê ya Herêma Kurdistanê demek dirêj xwedî taybetmendiyeke li dora partiyan hatiye avakirin. Ji ber vê yekê, yekbûna Pêşmerge tenê tê wateya ku yekîneyên leşkerî di bin heman banî de bên civandin nabe. Mesele ya bingehîn ew e ku hêza çekdar ji binê kontrola rasterast a partiyên siyasî derkeve û bibe avahiyeke ewlehiyê ya sazûmankirî.

Ragihandina Îlona 2026'an, berhema pêvajoyeke dirêj e. Ava kirina tugayên hevbeş, ji nû ve rêkxistina tomarên personelan û navendkirina avahiyên darayî, qonaxên cihê ên vê pêvajoyê pêk anîne. Li gorî rapora pêkanînê ya ku Hikûmeta Herêma Kurdistanê di dawiya sala 2025'an de weşandiye, 88.900 personelên di bin banê Wezareta Pêşmerge de, wekî 34 tugayên yekbûyî, 7 lîwa û 2 lîwayên mekanîze hatibûn rêxistin kirin. Di nîvê sala 2026'an de hatiye ragihandin ku yekîtiyên kevn ên 70 û 80'an bi ji-nû-ve-avakirineke kûr ketine bin du fermandariyên herêmî, û hejmara lîwayên yekbûyî yên di bin Wezaretê de gihîştiye 11'ê; pêvajo jî di meha Îlonê de bi ragihandina yekbûna temam encam bûye. Ev daneyên han nîşan didin ku pêvajo ji niyeteke sîyasî ya tenê derketiye û bûye guherîneke sazûmanî ya diyar û konkret.

Lêbelê, dîtina yekbûna Pêşmerge tenê wek encama lihevhatina siyasî ya di navbera Hewlêr û Silêmaniyê de, dê nirxandinek kêm be. Rikberiya leşkerî û siyasî ya di navbera PDK û YNK'ê de bo gelek salan yek ji astengên herî mezin ên li ber yekbûnê bûye, her du partiyan jî mekanîzmayên xwe yên ewlehiyê û îstîxbaratê parastine. Ev rikberiya ku îro dikare bikeve nav çarçoveyek sazkî de, ne tenê bi vîna her du partiyan ve girêdayî ye, herwiha bi guherîna hevsengiyên hêzê yên herêmî ve jî têkildar e.

Pirsgirêka bingehîn a li vir derdikeve holê, ev e ku hêza leşkerî xwedî kê ye. Heke yekîneke Pêşmerge ji hêla hiqûqî ve girêdayî Hikûmeta Herêma Kurdistanê xuya bike jî, lê di eslê xwe de di bin fermandarî û bandora partiyeke siyasî ya diyarkirî de bimîne, ew ji nehadeke ewlehiyê ya giştî bêtir taybetmendiya rêxistineke ewlehiyê ya partiyekê diparêze. Loma jî, wateya rastîn a reforma Pêşmerge, ji guherîna navên yan hejmarên yekîneyan bêtir, derxistina mekanîzmayên fermandarî, bûçe, personel, lojîstîk û îstixbaratê ji binê kontrola partiyên siyasî ye. Bi rastî jî, di mehên berî ragihandina yekbûna tevahî de, sekreterê giştî yê berê yê Wezareta Pêşmerge hişyarî dabû ku yekbûna heta wê demê pêkhatî tenê di asta "rêxistinî" de maye û nebûye nasnameyeke leşkerî ya hevpar; digel daxuyaniyên fermî jî, di pratîkê de hebûna yekîneyên girêdayî partiyan berdewam kiriye. Wateya stratejîk a ragihandina Îlona 2026an û pêşketinên vê dawiyê jî tenê bi vî awayî lêkolînê tê fêmkirin.

Hawîrdora herêmî ya ku Herêma Kurdistanê pê re rû bi rû ye jî ji serdemên berê pir cuda bûye. Deverên bandorê yên ku Îranê li ser Iraq, Sûriye, Libnan û aktorên din ên herêmê ava kiribûn, di van salên dawî de bi zextên girîng re rû bi rû mane, û ev guherîna di kapasîteya torên nûnerên herêmî de li ser hevsengiyên ewlehiyê yên Iraqê jî bandor kiriye. Yek ji encamên herî girîng ên vê guherînê ji bo Herêma Kurdistanê ew e ku, mekanîzmayên piştgiriya derve û qada tevgera herêmî ya ku YNKê dîrokî xwedî lê bûye, êdî pêwîstî bi nirxandinek nû heye. Li vir gotina ku bandora Îranê bi temamî ji holê rabûye ne rastir e; nêzîkatiya rasttir ew e ku were qebûlkirin ku azadiya tevgera herêmî ya ku Îranê di paşerojê de xwedî lê bû, êdî ne bi heman astê ye, û ev rewş bûye faktorek ku dikare hesabên aktorên siyasî yên Kurdistana Iraqê biguherîne.

Ev guherîn bi awayekî rasterast pêşerojê pêwendiya di navbera PDK û YNKê de jî bandor dike. Di rabirdûyê de pêwendiyên ku YNKê bi Îranê re, PDKê jî di serdemên cuda de bi Tirkiyê û welatên Rojava re danîne, aliyê derve yê dabeşbûna leşkerî ya di navbera her du partiyan de pêk anîne. Ji ber vê yekê, yekbûna Pêşmerge nayê xwendin tenê wek lihevkirinek siyasî ya hundirîn, lê wek berdana guherîna hevsengiya hêzên herêmî ya li ser Herêma Kurdistanê jî tê dîtin.

Awayê herî tûj ê vê cudahiyê di şerê herêmî de xuya bû ku di dawiya Sibata 2026an de bi êrişên Amerîka û Îsraîlê li ser Îranê dest pê kir. Tenê di çar hefteyên pêşî yên şer de, zêdetirî 450 fûze û firokeyên bêpîlot li ser Herêma Kurdistanê hatin avêtin; ji van 354 li Hewlêrê û 90 li Silêmaniyê ketin, û van êrişan li milîsên Îraqî yên nêzîkî Îranê û bi xwe Îranê hatin bar kirin. Tevî ku Hikûmeta Herêma Kurdistanê bêalîtiya xwe eşkere kir jî, ku Tehran di Gulana 2026an de di çarçoveya doktrîna xwe ya ewlehiyê de Herêma Kurdistanê wek deverek ku "bingehên dijmin" lê hene binav kir, nîşan da ku herêm bûye yek ji armancên rasterast ên vî pevçûnê. Ev rewş ji bo YNKê wateyeke cuda hilgirt: bingeha Pêşmerge ya YNKê jî ku li Silêmaniyê ye — bajarê ku bi dîrokî têkiliyên herî nêzîk bi Îranê re hebûye — bû armanca êrişan, û ji ber ku bajêr sîstema parastina hewayê tune bû, Yekîneya 70an hewl da bi çekên mîtralyoz ên li ser kamyonan siwarkirî firokeyên bêpîlot bixe xwarê. Ev bêparastina strukturek ewlehiyê ya perçebûyî û partî-navendî li hember metirsiyên hewayî, hewcedariya bo fermandarîyeke hevbeş, parastina hewayî ya hevbeş û hevrêzîkirina navneteweyî bi eşkeretiyek ku tu axaftina siyasî nikare peyda bike, nîşan da.

Di vê guherînê de rola Amerîkayê jî girîngiyeke taybet dide xuyakirin. Amerîka û welatên koalîsyona navneteweyî demeke dirêj e piştgirî didin pîşeyîkirina Pêşmerge, avakirina pergaleke fermandariyê ya hevbeş û dûrxistina wê ji bandora partiyan. Çarçoveya konkret a vê piştgiriyê, peymana têgihiştinê ye ku di sala 2016an de hatiye îmzekirin û di sala 2022an de hatiye nûkirin, û alîkariya darayî ya Amerîkayê ji bo Pêşmerge girêdayî pêvajoya yekbûnê kiriye. Sedema vê ne tenê ewlehiya Herêma Kurdistanê ye; hevkariya leşkerî ya ku di dema şerê li dijî DAIŞê de di navbera Pêşmerge û koalîsyona navneteweyî de hatiye avakirin, hewcedariya bi hevkariyeke ewlehiyê ya navendî û pêşbînbar bi awayekî eşkere derxistiye holê.

Lêbelê, li ser bingeha vê yekê îdiaya wisa ku "Amerîkayê ferman da YNK ku Pêşmerge radest bike PDK" wek rastiyeke qet'î were pêşkêşkirin, ji hêla rêbazî ve ne mimkun e; ji bo ku îdiayeke wisa were îspatkirin, hewceyî pêşandana belgeyên diplomatîk an leşkerî yên rasterast heye. Nirxandina ku dikare di çarçoveya jeopolîtîk a berfirehtir de bê kirin ev e: Ji aliyê Amerîkayê ve, li şûna avahiyeke Pêşmerge ya li ser bingeha partiyan û perçebûyî, hêzeke ewlehiyê ya girêdayî Hikûmeta Herêma Kurdistanê, xwedî zincîreke fermandariyê ya navendî, profesyonel û texmînkirî bêtir bikêrhatî xuya dike. Ji ber vê yekê, piştgirîya ku Amerîkayê daye reforma Pêşmerge, bi xurtkirina kapasîteya dewletî ya sazûmanî li Herêma Kurdistanê re li hev dike. Ji aliyekî din ve, dawîhatina peymanê di dawiya Îlona 2026'an de û ev yeka ku Amerîkayê di pêşniyara bûdceya 2027'an de fînansmanek rasterast ji bo Herêma Kurdistanê veneqetandiye, nîşan dide ku ev teşwîqa derve kêm dibe û berdewamiya reformê hêdî hêdî wê girêdayî îrada sazûmanî ya Herêma Kurdistanê bi xwe bibe.

Vê pêşketinê ji aliyê Îran û Bexdayê ve jî encamên girîng hene. Yek ji amûrên bingehîn ên bandora Îranê li Iraqê, tora siyasî û ewlehiyê ya di nav hikûmeta navendî de ye. Her çend rast nebe ku hemû hêmanên Heşdî Şabî wek yek xetê siyasî bên nirxandin jî, tê zanîn ku hin komên wê pêwendiyên nêzîk bi Îranê re hene. Ev taybetmendiya piralî ya avahiya ewlehiyê ya Iraqê, pêwendiyên di navbera Hewlêr û Bexdayê de tevlihev dike, û wê hevsengiya hêzê ya dikare di navbera Pêşmerge û Heşdî Şabî de derkeve holê jî dike yek ji hêmanên diyarker ên pêwendiyên Hewlêr-Bexda. Ji vî alî ve, derketina holê ya avahiyeke Pêşmerge ya yekbûyî dikare ne tenê ewlehiya hundirîn a Herêma Kurdistanê, lê di heman demê de kapasîteya danûstandinê ya di pêwendiyên wê yên bi Bexdayê re jî bandor bike.

Perçebûna hêzeke ewlehiyê, qelewbûna aktorên siyasî li hember destwerdanên derve zêde dike; li hember vê, fermandariya navendî, budceya hevbeş, perwerdehiya hevbeş, pergaleke standard a personelê û kapasîteya lojîstîkî ya sazûmanî, kapasîteya dewletê ya avahiya siyasî xurt dike. Girîngiya stratejîk a bingehîn a yekbûna Pêşmerge jî li vir xuya dibe. Ji bo pêşeroja Herêma Kurdistanê, kapasîteya leşkerî û kapasîteya dewletê du hêman in ku ji hev nayên veqetandin; lê belê ji bo ku kapasîteya leşkerî bibe kapasîteya dewletê, divê hêzên çekdar ji partiyên siyasî serbixwe bibin. Ji ber vê yekê, reforma Pêşmerge, di heman demê de beşek ji pêvajoya dewletbûna sazûmanî ya Herêma Kurdistanê ye.

Pêşketinên herêmî bi tenê li ser bingeha Îranê xwendin jî têrê nake. Zext û tengaviyên aborî, leşkerî û dîplomatîk ku Rusya ji ber şerê Ukraynayê pê re rû bi rû maye, qada tevgera Moskowayê li Rojhilata Navîn teng kiriye. Di nav armancên stratejîk ên kevneşopî yên Rusyayê de li herêmê, gihîştina Deryaya Sipî ya Navîn û parastina bandora herêmî ya bi rêya Sûriyeyê hebûn; guherîna hevsengiyên siyasî li Sûriyeyê û tevlêbûna Moskowayê hêza xwe ya leşkerî li ser eniya Ukraynayê kom bike, pêşeroja vê stratejiyê nediyar kiriye. Ragihandina Şamê di Tebaxa 2026an de ku bi Moskowayê re li ser veguherîna pêgehên Rusyayê yên li Hmeymîm û Tartûsê bo navendên perwerdehî û pêşxistina kapasîteya hevpar li hev kirine, jî nîşan dide ku hebûna leşkerî ya Rusyayê li Deryaya Sipî ya Navîn berbi çarçoveyeke nû û asê ve hatiye kişandin. Gava tengbûna qada tevgera herêmî ya Rusyayê, guherîna di kapasîteya Îranê de û siyasetên ewlehiyê yên Amerîkayê li ser xeta Iraq-Sûriye bi hev re bêne nirxandin, tê dîtin ku giraniya stratejîk a herêma ku Herêma Kurdistanê lê ye zêde bûye.

Ji aliyê Çînê ve ewlehiya enerjiyê yek ji faktorên diyarker e. Mezinbûna aborî ya Çînê û pêwîstiya wê ya enerjiyê, çavkaniyên neft û gaza xwezayî yên Rojhilata Navîn ji bo Pekînê stratejîk dikin. Her çend Rûsya ji bo Çînê peydakerekî girîng ê enerjiyê be jî, nirxandina têkiliya di navbera van herdu welatan de tenê wek "hevkariya li dijî Rojava" hêmanên pêşbaziya avayî ya di navbera wan de ji ber çav vediguherîne. Tevî nêzîkbûnên stratejîk ên girîng, berjewendiyên van herdu dewletan di her waran de li hev nakin, û bi dîrokî li ser mijarên wek sînor, ewlehî, pêşbaziya aborî û bandora li ser Asyaya Navîn, tengasiyên cidî çêbûne. Nehevsengiya di navbera axên Dûrahiya Rojhilat û Sîbîrya yên Rûsyayê yên bi nifûseke kêm û qewata nifûs û aborî ya Çînê de jî faktorek e ku Moskow nikare di hesabên xwe yên stratejîk ên demdirêj de bi çavên kêm binêre. Digel vê yekê, ji ber şerê Ukrayna, giringiya Rûsya berê xwe daye sîstema ewlehiyê ya Ewropayê, û ev jî heta radeyekê qada tevgera stratejîk a Amerîka li Rojhilata Navîn berfireh dike; dema ku ev pêvajo bi guherîna bandora herêmî ya Îranê re bê nirxandin, tê texmînkirin ku hevsengiyeke hêzê ya nû li herêmê ava dibe.

Mesela enerjiyê di navenda vê guherînê de cih digire. Girîngiya petrolê ya Rojhilata Navîn di aboriya cîhanê de tenê ji mîqdara hilberînê nayê; ku petrol ji kîjan riyan tê veguhastin, kîjan welatan van riyan kontrol dike, ewlehiya riyên deryayê û gihîştina welatên mezin ên bikaranîner li ser çavkaniyên enerjiyê, di nav hêmanên bingehîn ên hevsengiya hêza cîhanê de ne. Di dema şerê 2026an de, tevlihevbûna giran a trafîka deryayê li Tengava Hurmuzê bi zelalî nîşan da ku ev pirsgirêk ne mijareke jeopolîtîk a razber e. Ji ber vê yekê, divê pêşketinên li welatên hilberînerên enerjiyê yên wek welatên Kendavê, Iraq, Îran û Venezûela di nav heman pergala enerjiyê ya cîhanî de bên nirxandin. Lêbelê, ravekirina hemû pêşketinên van welatan wek perçeyên planeke tenê ya Amerîkî, pergala navneteweyî ya pirrî-aktor bêtir ji ya rastî hêsan dike. Rasttir ew e ku ewlehiya enerjiyê ya Amerîkayê, girêdayîbûna enerjiyê ya Çînê, kapasîteya derxistina enerjiyê ya Rûsyayê û herikîna petrolê ya Rojhilata Navîn wek hêmanên ku bandorê li hev dikin bên nirxandin.

Di vê çarçoveyê de, çavkaniyên neft û gaza xwezayî yên Herêma Kurdistanê ne tenê nirxa aborî ya herêmê, lê nirxa wê ya jeopolîtîk jî zêde dikin. Di navbera yekbûna Pêşmerge û ewlehiya çavkaniyên enerjiyê de jî girêdaneke nerasterast heye: Herêmeke Kurdistanê ku xwedî kapasîteyeke ewlehiyê ya bilind be, xwedî pergaleke fermandariyê ya navendî be û bikaribe bi hevpariyên navneteweyî re hevrêziyê pêk bîne, di warê xebitandina çavkaniyên enerjiyê û gihandina wan bo bazarên derve de dibe aliyekî ku pêşbîniyeke wê ya baştir heye. Di heman şer de, hin qadên neft ên Kurdistanê bi êrişên dronan zirar dîtin û hin pargîdaniyên xebitandinê neçar man ku çalakiyên xwe rawestînin; ev jî nîşan da ku ev girêdana di navbera kapasîteya ewlehiyê û dahatên enerjiyê de çiqas berbiçav e. Ji vê hêve, divê reforma ewlehiyê û kapasîteya aborî wek du pêvajoyên ku hev xurt dikin bên dîtin.

Ji bo pêşeroja Herêma Kurdistanê yek ji pêşketinên herî girîng ev e ku aliyê leşkerî yê pêşbaziya PDK-YNK, hêdî hêdî ber bi çarçoveyeke sazûmanî ve tê kişandin. Li vir pirsa çima YNK dest bi kêmkirina kontrola xwe ya kevneşop a li ser Pêşmerge kiriye, girîngiyekê digire. Ne mimkun e ku bersivek bi tenê ji vê pirsê were dan; lê dema ku guherîna di kapasîteya herêmî ya Îranê de, kêmasiya ewlehiyê ya ku di şerê 2026an de bi hedefgirtina Silêmaniyê jî xuya bûye, siyaseta ewlehiyê ya Emerîkayê, hewldanên sazûmankirinê yên Hikûmeta Herêma Kurdistanê, zextên aborî û hevsengiyên siyasî yên di navbera her du partiyan de bi hev re werin nirxandin, tê dîtin ku ji aliyê YNKê ve domandina modela ewlehiyê ya kevneşop a li ser bingeha partiyê, ber bi rojekê ve giranbihatir dibe. Ji ber vê yekê, nabe ku yekbûna Pêşmerge wek "YNK bi dilxwazî hêza xwe ya leşkerî radestî PDKê dike" were şirovekirin. Gotina rasttir ev e ku kapasîteya leşkerî ya di destê her du partiyan de, hêdî hêdî tê veguhastin bo avahiya ewlehiyê ya sazûmanî ya Herêma Kurdistanê.

Ev cudakirin girîng e; çimkî ku Pêşmergeya yekbûyî milkê PDK be an jî milkê Hikûmeta Herêma Kurdistanê be, du encamên siyasî yên cuda derdikevin holê. Di rewşa yekem de, serdestiya leşkerî ya PDK'yê saziyî dibe; di rewşa duyem de jî li ser hêza leşkerî ya PDK û YNK'yê, saziyeke ewlehiyê ya gelemperî ku ji her du aliyan cuda ye derdikeve holê. Ji bo pêşerojeke dûr a Herêma Kurdistanê, modela duyem a stratejîk e. Ji ber vê yekê pîvana nirxandina reformê ev e:

Serkeftina reforma Pêşmerge, divê ne tenê bi yekbûna hêzan, lê bi vê yekê were pîvandin ka ev hêz bi rastî ji partiyên siyasî serbixwe bûne yan na.

Derketina Pêşmergeyeke yekbûyî û pîşeyî dikare hêza pazarlîkê ya Herêma Kurdistanê di warê ewlehiyê de zêde bike. Lê li vir xalek girîng heye ku divê were payîn: Pêşmergeyeke bihêz bi serê xwe wateya Kurdistaneke serbixwe nade. Ji bo serxwebûnê, li gel kapasîteya leşkerî, divê gelek faktor bi hev re li gorî bibin: sabitiya aborî, yekîtiya siyasî, kontrolkirina sînoran, piştgiriya dîplomatîk a navneteweyî û helwesta welatên cîran. Digel vê yekê, di navbera serxwebûnê û kapasîteya dewletê de têkiliyeke girîng heye: her çiqas avahiyeke siyasî xwediyê kapasîteyeke saziyî ya bilind be, ewqas hêza pazarlîkê ya li ser statûya xwe ya pêşerojê zêdetir dibe. Ji ber vê yekê divê yekbûna Pêşmerge ne wek serxwebûna bi xwe, lê wek xurtbûna kapasîteya dewletê ya ku Herêma Kurdistanê dikare li ser statûya xwe ya pêşerojê bi kar bîne, were dîtin.

Vebijarkên bingehîn ên li pêşiya Herêma Kurdistanê dikarin di vê çarçoveyê de li ser sê rêyên cuda pêş bikevin: avakirineke federal a li Iraqê zêdetir xurt û sazûmanî, an jî di rastiya rojane de asteke bilindtir a xweseriya siyasî, an jî heke şert û mercên herêmî û navneteweyî guncan bibin, pêvajoyeke siyasî ya nû ya berbi serxwebûnê ve. Ne mimkun e ku em îro bi awayekî qet'î bêjin kîjan ji van vebijarkan wê bi rastî pêk bê. Lê belê, dema ku guherîna hevsengiyên hêzê yên herêmî, qeyranên ewlehiyê yên ku şerê 2026an derxist holê, sazûmanîbûna Pêşmergeyê, guherîna kapasîteya herêmî ya Îranê, teng bûna qada tevgerê ya Rûsyayê, hevsengiyên enerjiya cîhanî yên ku Çîn jî di nav lîstikvanên wan ên bicihkar de ye, û roleke Amerîkayê ya di mîmariya ewlehiyê ya Iraq-Kurdistanê de bi hev re bêne nirxandin, dikare bête gotin ku Herêma Kurdistanê di serdema pêş de ne tenê wek herêmeke federal a Iraqê, lê wek lîstikvanek ku giraniya wê di hevsengiyên hêzê yên herêmî de zêdetir bûye, kapasîteya wê ya tevgerê zêde bûye. Yekbûna Pêşmergeyê, yek ji nîşanên herî diyar ên vê guherînê ye.

Meseleya dîrokî ya bingehîn ji yekbûna hêzên çekdar ên di destê PDK û YNK de pir mezintir e. Pirsa divê bê pirsîn ev e:

Gelo kapasîteya çekdar a tevgera siyasî ya Kurdî, ya ku bi awayekî dîrokî li dora partiyan hatiye rêxistinkirin, dê bikaribe bibe hêzeke giştî ya sazûmanî û navendî?

Heke ev guherîn bi serkeftî pêk were, dê Herêma Kurdistanê ne tenê xwedan avahiyeke ewlehiyê ya bihêztir be, lê wê hem xwedî budceyeke bihêztir, hem îdareyeke navendîtir, hem polîtîkayeke derve ya bibandortir û hem jî kapasîteyeke danûstandinê ya navdewletî ya bilindtir be. Ji ber vê yekê, yekbûna Pêşmerge ji reforma leşkerî pir zêdetir e û divê wek yek ji qonaxên bingehîn ên derbasbûna ji avahiya partiya çekdar berbi avahiya dewleta sazûmanî were dîtin; ragihandina yekbûna tam a Îlona 2026'an jî ji vî alî ve ne wek xala digihîje dawiyê, lê wek destpêkê were xwendin. Lêbelê, tişta wateya vê derbasbûnê bi awayekî dawîn wê diyar bike, ji rêxistinkirina hêzan wêdetir e:

Encama vê veguherînê ya demdirêj, ku di serdemek ku pergala herêmî ji nû ve tê şekilkirin de derdikeve holê, ne tenê bi awayê rêxistinkirina Pêşmerge ve, lê herwiha bi armanca siyasî ya ku Herêma Kurdistanê wê vê kapasîteya nû ya dewletê ji bo çi karbîne ve jî tê diyarkirin.

Çavkanî

Al Jazeera. (2026, 9'ê Tebaxê). Sûriyê Ragihand ku Li Ser Siberoja Bingehên Rûsî Bi Moskovayê re Gihîştine Lihevkirinê.

Frantzman, S. (2026). Nîgeraniyên Herêma Kurdistanê Derheqê Piştgiriya Amerîkayê de Li Hemberî Êrîşên Berdewam ên Îranê.

Knights, M. (2025). Sûdwergirtin ji Têkçûna Îranê re Ji Bo Xurtkirina Peywendiyên Ewlehiyê yên Amerîka-Iraqê.

Hukûmeta Herêma Kurdistanê. (2025). Rewşa Cîbicîkirina Bernameya Kabîneya Nehemîn a Hukûmeta Herêma Kurdistanê.

Nagraj, A. (2026). Kurdistana Iraqê Piştî Êrîşên Dronan Dîsa Dest bi Hilberîna Neftê Kir Heta 230,000 Firaq Rojane.

Qadi, A. (2026). Herêma Kurdistanê Heta Îlonê Hêza Pêşmerge ya Yekbûyî ya 11 Lîwa Temam Dike.

Rudaw. (2026, 25'ê Adarê). Ji Destpêka Pevçûna Herêmî ve Zêdetirî 450 Dron û Mûşek li Kurdistanê Hatin Avêtin, 14 Kes Jiyana Xwe ji Dest Da.

Shafaq News. (2026, 8'ê Gulanê). Berpirsyarê Berê yê Leşkerî yê Kurd Hişyar Dike: Pêşmerge "Tenê bi Awayê Xwe" Yekbûye.

The New Region. (2026, 9'ê Adarê). Êrîşên Nû yên Dronan li Ser Herêma Kurdistanê Hatin Pêşîgirtin.

The New Region. (2026, 17'ê Tîrmehê). Hewlêr û Silêmanî Bûne Armanca Êrîşên Nû yên Dronan.

van Wilgenburg, W. (2026). Wêdetir ji Peymana Fêhma Hevbeş: Siberoja Peywendiyên Amerîka-Pêşmerge.

یەکگرتنی هێزەکانی پێشمەرگە و گۆڕانی جیۆپۆلیتیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

دامەزراوەیی بوونی پێشمەرگە لە هەرێمی کوردستانی عێراق، شەڕی ٢٠٢٦ و ڕێکخستنەوەی هاوسەنگی هێزە ناوچەییەکان

ئەوەی وەزارەتی پێشمەرگە لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٦دا ڕایگەیاند، کە یەکەکانی ٧٠ی پەیوەندیدار بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (یەکێتی) و یەکەکانی ٨٠ی پەیوەندیدار بە پارتی دیموکراتی کوردستان (پارتی) بە تەواوی لەژێر سایەی وەزارەتدا یەکگرتوون، مەرجێکی مێژووییە کە نیشان دەدات ڕیفۆرمێک کە زیاتر لە دە ساڵە لەسەر مێزی گفتوگۆی هەرێمی کوردستانی عێراق بووە، لە ئاستی دامەزراوەیی تەواو بووە. ئەوەی ئەم ڕاگەیاندنە لە مانگێکدا هاتووە کە پێشبینی دەکرێت ئاماژەنامەی ڕێککەوتن لەگەڵ ئەمریکا کە بۆ ماوەیەکی درێژ پشتیوانی ڕیفۆرمی پێشمەرگەی کردووە کۆتایی پێبێت، و هاوکات لەگەڵ ماوەیەکدا هاتووە کە هەرێمی کوردستان بۆ چەند مانگێک ئامانجی هێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک بووە، کاتەکەی ئەم گەشەپێدانە بە شێوەیەکی تایبەت بەمانا دەکات.

بەڵام ئەم گەشەپێدانە بابەتێک نییە کە تەنها بتوانرێت لە چوارچێوەی هاوسەنگییە سیاسییە ناوخۆییەکانی هەرێمی کوردستانەوە هەڵسەنگێنرێت. ئەم پرۆسەیە دەبێت وەک بەشێک لە چوارچێوەیەکی فراوانی جیۆپۆلیتیکی وەربگیرێت کە لە پێکهاتەی ئاسایشی عێراقەوە بۆ کاریگەری ناوچەیی ئێران، لە سیاسەتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی ئەمریکاوە بۆ شەڕی ڕووسیا-ئۆکرانیا، و لە ئاسایشی وزەی چیناوە بۆ داهاتووی دۆخی سیاسیی هەرێمی کوردستان درێژ دەبێتەوە.

لەبەر ئەوەی هێزەکانی پێشمەرگە بە شێوەیەکی مێژوویی لەسەر بنەمای پارتی و یەکێتی پێکهاتوون، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی کە پێکهاتەی ئاسایشی هەرێمی کوردستان بۆ ماوەیەکی درێژ سیمایەکی پارتایەتی بگرێت. لەبەر ئەم هۆیەوە، یەکگرتنی پێشمەرگە تەنها بە واتای کۆکردنەوەی یەکەی سەربازی لەژێر یەک بنکەدا نییە. کێشەی سەرەکی، دەرهێنانی هێزی چەکداریە لە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی حزبە سیاسییەکان و گۆڕینی بۆ پێکهاتەیەکی ئاسایشیی دامەزراوەیی.

ڕاگەیاندنی مانگی ئەیلولی ٢٠٢٦ بەرهەمی پرۆسەیەکی درێژخایەنە. دروستکردنی تیپە هاوبەشەکان، ڕێکخستنەوەی تۆمارەکانی کارمەندان و ناوەندگەری پێکهاتە داراییەکان قۆناغە جیاوازەکانی ئەم پرۆسەیەیان پێکهێناوە. بەگوێرەی ڕاپۆرتی جێبەجێکردن کە حکومەتی هەرێمی کوردستان لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥دا بڵاوی کردەوە، ٨٨,٩٠٠ کارمەند لەناو وەزارەتی پێشمەرگەدا، لە ٣٤ تیپی یەکگرتوو، ٧ لیوا و ٢ لیوای مۆتۆرلیدا ڕێکخراو بوون. لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەنرا کە یەکەکانی پێشووی ٧٠ و ٨٠ بە ڕێکخستنەوەیەکی بنەڕەتی خراونەتە ژێر دوو فەرماندەیی هەرێمییەوە، و ژمارەی لیواکانی یەکگرتوو لەناو وەزارەتدا گەیشتووەتە ١١، و پرۆسەکە لە مانگی ئەیلولدا بە ڕاگەیاندنی یەکگرتنی تەواو کۆتایی هاتووە. ئەم زانیارییانە دەریاندەخات کە پرۆسەکە تەنها نیازێکی سیاسی نەبووە، بەڵکو بووەتە گۆڕانکارییەکی دامەزراوەیی و کۆنکرێت.

لەگەڵ ئەوەشدا، یەکگرتنی پێشمەرگە تەنها وەک ئەنجامی ڕێککەوتنی سیاسی نێوان هەولێر و سلێمانی سەیرکردنی، هەڵسەنگاندنێکی ناتەواو دەبێت. ڕکابەری سەربازی و سیاسی نێوان پارتی و یەکێتی بۆ ساڵانێکی زۆر یەکێک لە گەورەترین کۆسپەکانی بەردەم یەکگرتن بووە، هەردوو لایەن میکانیزمی ئاسایش و ئیستخباراتی تایبەت بە خۆیان پاراستووە. ئەوەی ئێستا ئەم ڕکابەرییە دەتوانرێت لە چوارچێوەیەکی دامەزراوەیی دابنرێت، سەرەڕای ویستی هەردوو پارتییەکە، پەیوەندی بە گۆڕانکارییەکانی هاوسەنگی هێز لە ناوچەکەشەوە هەیە.

کێشەی سەرەکی کە لێرەدا دەردەکەوێت، ئەم پرسیارەیە: هێزی سەربازی هی کێیە؟ ئەگەر یەکەیەکی پێشمەرگە لە ڕووی یاساییەوە پەیوەندی بە حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە هەبێت، بەڵام لە ڕاستیدا لەژێر فەرمانەوایی و کاریگەری حیزبێکی سیاسی دیاریکراودا بمێنێتەوە، ئەوا زیاتر لەوەی دام و دەزگایەکی ئاسایشی گشتی بێت، تایبەتمەندی ڕێکخراوێکی ئاسایشی حیزبی دەپارێزێت. لەبەر ئەوە مانای ڕاستەقینەی چاکسازیی پێشمەرگە، زیاتر لەوەی گۆڕینی ناو یان ژمارەی یەکەکان بێت، ئەوەیە کە میکانیزمەکانی فەرماندەیی، بودجە، ستاف، لۆجستیک و ئاگاداری لەژێر چاودێریی حیزبە سیاسییەکان دەربێت. بەڕاستیش، لە مانگانی پێش ڕاگەیاندنی یەکگرتنی تەواو، سکرتێری گشتیی پێشووی وەزارەتی پێشمەرگە ئاگاداری دابوو کە یەکگرتنی بەدەستهاتوو تا ئەو کاتە تەنها لە ئاستێکی "ڕێکخراوەیی" ماوەتەوە و نەبووەتە ناسنامەیەکی سەربازیی هاوبەش؛ هەروەها ئاماژەی بەوەشدا کردبوو کە سەرباری ڕاگەیاندنە فەرمییەکان، لە پراکتیکدا بوونی یەکەکانی پابەند بە حیزبەکان بەردەوامە. مانا ستراتیژیی ڕاگەیاندنی مانگی سێپتەمبەری ٢٠٢٦ و پەرەسەندنەکانی ماوەی دوایی، تەنها لەم ڕووانگەوە دەگاتە تێگەیشتن.

ژینگەی هەرێمیی کە هەرێمی کوردستان تووشی دەبێتەوە، بە شێوەیەکی بەرچاو لەگەڵ قۆناغەکانی پێشتردا جیاواز بووە. ئەو ڕۆشنایی و کاریگەرییەی ئێران لە عێراق و سووریا و لوبنان و لایەنە دیکەکانی ناوچەکەدا دروستی کردبوو، لە ساڵانی دواییدا تووشی گوشارێکی جددی بووە، و ئەم گۆڕانکارییە لە توانای تۆڕە نوێنەرایەتییە هەرێمییەکاندا کاریگەری لەسەر باڵانسەکانی ئاسایش لە عێراق داناوە. یەکێک لە گرنگترین ئەنجامەکانی ئەم گۆڕانە بۆ هەرێمی کوردستان ئەوەیە کە پێویستی بەوە دەکات ئەو میکانیزمە پشتیوانییە دەرەکییانەی کە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە مێژوویی خاوەنیان بوو، هەروەها بۆشایی جوڵانەوەی هەرێمیی، دووبارە هەڵسەنگێنرێنەوە. لێرەدا دروست نییە بوترێت کاریگەری ئێران بە تەواوی نەماوە؛ نزیکترین هەڵوێست بۆ ڕاستی ئەوەیە کە بڵێین ئازادییە جوڵانەوە هەرێمییەکەی ئێران کە پێشتر هەیبوو، ئێستا لەو ئاستەدا نەماوە، و ئەم بارودۆخە بووەتە هۆکارێک کە دەتوانێت حیسابەکانی لایەنە سیاسییەکانی کوردستانی عێراق بگۆڕێت.

ئەم گۆڕانە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر داهاتووی پەیوەندی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانیش دادەنێت. لە ڕابردوودا، پەیوەندییەکانی یەکێتی لەگەڵ ئێران، هەروەها پەیوەندییەکانی پارتی لەگەڵ تورکیا و وڵاتانی ڕۆژئاوا لە قۆناغە جیاجیاکاندا، بووەتە هۆکاری دەرەکیی جیاوازیی سەربازیی نێوان دوو حزبەکە. لەبەر ئەوە، یەکگرتنەوەی پێشمەرگە تەنها وەک ڕێکەوتنێکی ناوخۆیی سیاسی نابینرێت، بەڵکو دەتوانرێت وەک وەبەرچاوکردنەوەی گۆڕانی هاوسەنگیی هێزەکانی ناوچە لە هەرێمی کوردستاندا لێک بدرێتەوە.

توندترین شێوازی ئەم جیاوازیبوونە لە جەنگی ناوچەیی دیاربووە کە لە کۆتایی مانگی شوباتی ٢٠٢٦ بە هێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران دەستی پێکرد. تەنها لە یەکەم چوار هەفتەی جەنگدا، زیاتر لە ٤٥٠ فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک ڕووی لە هەرێمی کوردستان کراوە، کە ٣٥٤ دانەیان ئامانجیان هەولێر و ٩٠یان سلێمانی بووە، و ئەم هێرشانە بۆ ئێران و گروپە چەکدارە عێراقییە نزیکەکانی ئێران هەڵگیراون. سەرباری ڕایگەیاندنی بێلایەنی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ناساندنی هەرێمی کوردستان لەلایەن تاران لە مانگی مایسی ٢٠٢٦دا وەک ناوچەیەک کە لە چوارچێوەی دکترینی ئاسایشی خۆیدا "بنکەی دوژمن" لەخۆدەگرێت، دەریخست کە هەرێمەکە بووەتە یەکێک لە ئامانجە ڕاستەوخۆکانی ئەم ململانێیە. ئەم دیمەنە بۆ یەکێتی نیشتمانی کوردستان مانایەکی جیاوازی هەیە: بنکەی پێشمەرگەی سەر بە یەکێتی، لە سلێمانی کە لە ڕووی مێژووییەوە نزیکترین پەیوەندی لەگەڵ ئێراندا هەیە، یەکێک بووە لە ئامانجەکانی هێرشەکان، لە شارێک کە سیستەمی بەرگری ئاسمانی تێدا نییە، یەگانی ٧٠ی پێشمەرگە بە چەکی مەکینەیی داکراو بەسەر ماشێنی بارهەڵگردا هەوڵیان داوە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان بخنکێننەوە. ئەم بێدەرمانییەی پێکهاتەیەکی ئاسایشی پارچەپارچە و حزبگەرا لە بەرامبەر هەڕەشەی ئاسمانیدا، بە ڕوونییەکی کە هیچ وتار و قسەیەکی سیاسی ناتوانێت دابینی بکات، پێویستی فەرماندەیی هاوبەش، بەرگری ئاسمانی هاوبەش و هاوئاهەنگی نێودەوڵەتی نیشان دا.

ڕۆڵی ئەمریکا لەم گۆڕانکارییەدا بایەخێکی تایبەتی هەیە. ئەمریکا و وڵاتانی هاوپەیمانیێتی نێودەوڵەتی ماوەیەکی درێژە پاڵپشتی پیشەیی کردنی پێشمەرگە، دروستکردنی پێکهاتەیەکی فەرماندەیی هاوبەش و دووربوونەوەی لە کاریگەری حیزبەکان دەکەن. چوارچێوەی دیاریکراوی ئەم پاڵپشتییە ئەو ڕێککەوتننامەیەیە کە لە ساڵی ٢٠١٦دا واژۆ کراوە و لە ساڵی ٢٠٢٢دا نوێکراوەتەوە، کە یارمەتی داراییی ئەمریکا بۆ پێشمەرگە بە پرۆسەی یەکگرتنەوە گرێدراوە. هۆکاری ئەمە تەنها پاراستنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان نییە؛ بەڵکو هاوکاریی سەربازیی نێوان پێشمەرگە و هاوپەیمانیێتی نێودەوڵەتی لە کاتی شەڕی دژی داعشدا، بە ڕوونی پێویستی بە هاوبەشێکی ئاسایشیی ناوەندی و پێشبینیکراو دەرخستووە.

بەڵام لەم ڕووەوە دانانی پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی هۆکار و ئەنجام بەم شێوەیە "ئەمریکا فەرمانی دا کە یەکێتی نیشتمانی کوردستان (ی.ن.ک) پێشمەرگە بسپێرێت بە پارتی دیموکراتی کوردستان (پ.د.ک)" وەک ڕاستییەکی سەلمێنراو لە ڕووی ڕێبازی توێژینەوەوە شتێکی نەگونجاوە؛ سەلماندنی بابەتێکی وا پێویستی بە دەرخستنی بەڵگەنامەی ڕاستەوخۆی دیپلۆماسی یان سەربازی هەیە. لە چوارچێوەیەکی فراوانتری جیۆپۆلیتیکیدا، دەکرێت ئەم هەڵسەنگاندنە بکرێت: لە ڕووی ئەمریکاوە، بەرەو ئارادا هاتنی هێزێکی ئاسایشی پیشەیی و پێشبینیکراو کە پەیوەندی بە حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە هەبێت و زنجیرەیەکی فەرماندەیی ناوەندی هەبێت، لە دامەزراوەیەکی پێشمەرگەی پارتانە و پارچەپارچە بەسوودترە. بۆیە پشتیوانی ئەمریکا لە پرۆسەی چاکسازیکردنی پێشمەرگە، هاوتایە لەگەڵ بەهێزکردنی توانای دەسەڵاتی دامەزراوەیی لە هەرێمی کوردستان. کۆتایی هاتنی یاداشتی ڕێککەوتن لە کۆتایی ئەیلولی ٢٠٢٦ و نەبوونی بودجەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ هەرێمی کوردستان لە پێشنیاری بودجەی ٢٠٢٧ی ئەمریکا، نیشان دەدات کە ئەم هاندانە دەرەکییە خەریکە لاواز دەبێت و بەردەوامبوونی پرۆسەی چاکسازی زیاتر پابەند بە بڕیار و ویستی دامەزراوەیی خودی هەرێمی کوردستان دەبێت.

ئەم گەشەپێدانە لەلایەن ئێران و بەغدادیشەوە ئەنجامی گرنگی هەیە. یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی کاریگەری ئێران لە عێراق، تۆڕە سیاسی و ئەمنییەکانن کە لەناو حکومەتی ناوەندیدا هەن. هەرچەندە ڕاست نییە هەموو لایەنەکانی حەشدی شەعبی بە یەک ڕیزبەندی سیاسی هەڵسەنگێنرێن، بەڵام هەندێک لە گروپەکانی پەیوەندییان لەگەڵ ئێران زۆر نزیکە و ئەمە شتێکی زانراوە. ئەم تایبەتمەندییە فرە ناوەندییەی پێکهاتەی ئەمنی عێراق، پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و بەغداد ئاڵۆزتر دەکات، هەروەها هەر جۆرە هاوسەنگییەکی هێز کە لەنێوان پێشمەرگە و حەشدی شەعبیدا پەیدا بێت، دەبێتە یەکێک لە فاکتەرە دیاریکەرەکانی پەیوەندی هەولێر-بەغداد. لەبەر ئەمە، دەرکەوتنی پێکهاتەیەکی یەکگرتووی پێشمەرگە تەنها کاریگەری لەسەر ئاسایشی ناوخۆیی هەرێمی کوردستان دانانێت، بەڵکو لەسەر توانای هەرێمی کوردستان لە دانوستان لەگەڵ بەغدادیش کاریگەری دەبێت.

پارچەپارچەبوونی هێزێکی ئاسایشی، لاوازی ئەکتەرە سیاسییەکان لەبەردەم دەستێوەردانی دەرەکی زیاد دەکات؛ بەپێچەوانەوە، فەرماندەیی ناوەندی، بودجەی هاوبەش، ڕاهێنانی هاوبەش، سیستەمی یەکسانی کارمەندان و توانای لۆجستیکی دامەزراوەیی، توانای دەوڵەتی پێکهاتەی سیاسی بەهێز دەکات. گرنگی ستراتیژیی ڕاستەقینەی یەکگرتنی پێشمەرگە هەر لێرەدا دەردەکەوێت. لە ڕووی داهاتووی هەرێمی کوردستانەوە، توانای سەربازی و توانای دەوڵەت دوو توخمی لێکنابڕاون؛ بەڵام گۆڕینی توانای سەربازی بۆ توانای دەوڵەت، پێویستی بە سەربەخۆکردنی هێزە چەکدارەکان لە حزبە سیاسییەکان هەیە. لەبەر ئەم هۆیەوە، ڕیفۆرمی پێشمەرگە هەروەها بەشێکە لە پرۆسەی دەوڵەتبوونی دامەزراوەیی هەرێمی کوردستان.

هەروەها بەسنووری ئێران بۆچوونکردنی گەشەکردنە ناوچەیییەکان بەس نییە. ئەو گوشارە ئابووری، سەربازی و دیپلۆماسییانەی کە ڕووسیا لەبەر جەنگی ئۆکرانیا تووشیان بووە، بواری جووڵەی مۆسکۆ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا تەسکتر کردووە. لەنێو ئامانجە ستراتیژییە کۆنەکانی ڕووسیا لە ناوچەکەدا، گەیشتن بە دەریای سپی ناوەڕاست و پاراستنی کاریگەرییەکەی لە ڕێگەی سووریاوە هەبوو؛ بەڵام گۆڕانی هاوکێشە سیاسییەکانی سووریا و کۆکردنەوەی توانای سەربازی مۆسکۆ بۆ سەر پەرەی ئۆکرانیا، داهاتووی ئەو ستراتیژییەیان تێکدا. ڕاگەیاندنی دیمەشق لە ئابی ٢٠٢٦ کە لەگەڵ مۆسکۆ لەسەر گۆڕینی بنکەکانی ڕووسیا لە حمیمیم و تارتووس بۆ ناوەندی هاوبەشی ڕاهێنان و پەرەپێدانی توانا ڕێککەوتوون، ئاماژەیە بۆ ئەوەی بوونی سەربازی ڕووسیا لە دەریای سپی ناوەڕاست بۆ چوارچێوەیەکی نوێ و سنووردارتر گەڕاوەتەوە. کاتێک تەسکبوونەوەی بواری جووڵەی ناوچەیی ڕووسیا، گۆڕانکاری لە تواناکانی ئێران و سیاسەتەکانی ئاسایشی ئەمریکا لە هێڵی عێراق-سووریا پێکەوە هەڵدەسەنگێنرێن، بۆ ئێمە دەردەکەوێت کە کێش و کاریگەری ستراتیژی ناوچەی هەرێمی کوردستان بەرزتر بووەتەوە.

لەلایەن چین، ئاسایشی وزە یەکێکە لە هۆکارە دیاریکەرەکان. گەشەی ئابووری چین و پێویستی بە وزە، سەرچاوەکانی نەوت و گازی سروشتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ پەکین دەکاتە بابەتێکی ستراتیژی. هەرچەندە ڕووسیا لەلایەن چینەوە دابینکەرێکی گرنگی وزەیە، بەڵام سنووردارکردنی پەیوەندی نێوان ئەم دوو وڵاتە تەنها بە "هاوبەشی دژی ڕۆژئاوا" چاوپۆشی لە توخمە پێکهاتەییەکانی ڕکابەری نێوانیان دەکات. سەرەڕای نزیکبوونەوەی ستراتیژی گرنگ، بەرژەوەندییەکانی هەردوو دەوڵەت لە هەموو بوارەکاندا یەک ناگرنەوە، و مێژووییانە لە بابەتەکانی وەک سنوور، ئاسایش، ڕکابەری ئابووری و کاریگەری لەسەر ئاسیای ناوەڕاست کێشەی جددی ڕوویداوە. لادانی نێوان زۆنە کەم دانیشتووەکانی ڕۆژهەڵاتی دوور و سیبیریای ڕووسیا لەگەڵ توانای دانیشتوان و ئابووری چین، هۆکارێکە کە ناتوانرێت لە حیسابە درێژخایەن ستراتیژییەکانی مۆسکۆدا پشتگوێ بخرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، تیژبوونی سەرنجی ڕووسیا بەرەو سیستەمی ئاسایشی ئەورووپا بەهۆی جەنگی ئۆکرانیاوە، بۆشاییەکی هەرەشەیی بۆ بزوتنی ستراتیژی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا تا ڕادەیەک فراوان دەکات، و کاتێک لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی کاریگەری ناوچەیی ئێران هەڵسەنگێنرێت، وا دەردەکەوێت کە هاوسەنگییەکی هێزی نوێ لە ناوچەکەدا لە پێکهاتەدایە.

بابەتی وزە لە ناوەندی ئەم گۆڕانکارییەدا جێگیر بووە. گرنگی نەوتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ ئابووریی جیهان تەنها لە بڕی بەرهەمهێنانەوە سەرچاوە ناگرێت؛ ئەوەی لە کام ڕێگاوە نەوت گوازرێتەوە، کام وڵات چاودێری ئەم ڕێگایانە دەکات، پاراستنی ڕێگا دەریاییەکان و گەیشتنی وڵاتە بەکارهێنەرە گەورەکان بۆ سەرچاوەکانی وزە، لە بنەڕەتیترین توخمەکانی هاوسەنگی هێزی جیهانیدان. لە کاتی جەنگی ٢٠٢٦دا، کێشەیەکی گەورە کە لە ترافیکی دەریاییی تەنگاوی هورمزدا ڕوویدا، بە ڕوونی سەلماندی ئەم کێشەیە کێشەیەکی جیۆپۆلیتیکیی بێ ڕەگەز نییە. لەبەر ئەوە، پێویستە پێشکەوتنەکانی وڵاتانی کەنداو، عێراق، ئێران و ڤەنیزوێلا وەک بەرهەمهێنەرانی وزە، لە چوارچێوەی هەمان سیستەمی وزەی جیهانیدا هەڵسەنگێنرێن. بەڵام لێکدانەوەی هەموو ئەم ڕووداوانە وەک بەشێک لە پلانێکی تاکی ئەمریکی زۆر بە سادەیی سیستەمی نێودەوڵەتیی فرە لایەن دەخاتەڕوو. ئەوەی ڕوونتر و لۆژیکیترە، ئەوەیە کە ئاسایشی وزەی ئەمریکا، پابەندیی چین بە وزە، توانای هەناردەکردنی وزەی ڕووسیا و لافاوی نەوت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وەک توخمی کاریگەر لەسەر یەکتری هەڵسەنگێنرێن.

لەم چوارچێوەیەدا، سەرچاوەکانی نەوت و گازی سروشتی هەرێمی کوردستان نەک تەنها بەهای ئابووری، بەڵکو بەهای جیۆپۆلیتیکی هەرێمەکەشیان زیاد دەکەن. لەنێوان یەکگرتنی پێشمەرگە و ئاسایشی سەرچاوە وزەییەکاندا پەیوەندییەکی ناڕاستەوخۆش هەیە: هەرێمێکی کوردستان کە توانای ئاسایشی بەرزی هەبێت، خاوەن پێکهاتەیەکی فەرماندەیی ناوەندی بێت و بتوانێت لەگەڵ هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان هاوئاهەنگی بکات، دەبێتە لایەنێکی زیاتر پێشبینیکراو لە ڕووی بەکارخستنی سەرچاوە وزەییەکان و گەیاندنیان بۆ بازاڕە دەرەکییەکان. لە هەمان شەڕدا، بەربووەوەی مەیدانەکانی نەوتی کوردستان بە هێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و ناچاربوونی هەندێک کۆمپانیای کارگێڕ بۆ ڕاگرتنی چالاکییەکانیان، نیشانی دا کە ئەم پەیوەندییە لەنێوان توانای ئاسایش و داهاتی وزەیی چەند دیارە و بەرچاوە. لەم ڕوانگەیەوە، پێویستە چاکسازی ئاسایش و توانای ئابووری وەک دوو پرۆسەی یەکتریبەخشین سەیر بکرێن.

یەکێک لە گرنگترین ڕووداوەکان لە پێناو داهاتووی هەرێمی کوردستاندا، ئەوەیە کە لایەنی سەربازیی ڕکابەری نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانیی کوردستان، بەرەبەرە بەرەو چوارچێوەیەکی دامەزراوەیی دەچێت. لێرەدا ئەم پرسیارە گرنگ دەبێت: بۆچی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان دەستی بەسەرداگرتنی نەریتیی خۆی لەسەر پێشمەرگە کەم دەکاتەوە؟ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە بە یەک هۆکار ناکرێت؛ بەڵام کاتێک گۆڕانکاری لە توانای هەرێمیی ئێران، ئەو کەلێنە ئەمنییەی کە لە جەنگی ٢٠٢٦دا بە ئامانجگرتنی سلێمانی دەرکەوت، سیاسەتی ئەمنیی ئەمریکا، هەوڵەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ دامەزراوەیی‌کردن، فشارە ئابوورییەکان و هاوسەنگییە سیاسییەکانی نێوان دوو پارتەکە پێکەوە هەڵبسەنگێنرێن، دەردەکەوێت کە بۆ یەکێتی نیشتمانیی کوردستان بەردەوامبوون لەسەر مۆدێلی کۆنی ئەمنیی پارتایەتی، ڕۆژ لە دوای ڕۆژ تێچووی زیاتری هەیە. لەبەر ئەوە، یەکگرتنی پێشمەرگە نابێت وەک "بەخۆشیی واژۆکردنی هێزی سەربازیی یەکێتی بۆ پارتی دیموکرات" لێک بدرێتەوە. وتەی ڕاستتر ئەوەیە کە توانای سەربازیی ئەم دوو پارتە بەرەبەرە دەگوازرێتەوە بۆ پێکهاتەی ئەمنیی دامەزراوەیی هەرێمی کوردستان.

ئەم جیاوازییە گرنگە، چونکە یەکگرتنی پێشمەرگە ئەگەر سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستان بێت، یاخود سەر بە حکومەتی هەرێمی کوردستان بێت، دوو ئەنجامی سیاسیی جیاواز لەخۆدەگرێت. لە حاڵەتی یەکەمدا، زاڵبوونی سەربازیی پارتی دیموکراتی کوردستان دەبێتە دامەزراوەیەکی فەرمی؛ لە حاڵەتی دووەمدا، دامەزراوەیەکی ئاسایشی گشتی سەربەخۆ لە هەردوو پارت، بەسەر هێزی سەربازیی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانەوە دروست دەبێت. لە ڕووی داهاتووی درێژخایەنی هەرێمی کوردستانەوە، مۆدێلی دووەم ئەوەیە کە ستراتیژییە. لەبەر ئەوە پێوەری هەڵسەنگاندنی ئەم چاکسازییە ئەمەیە:

سەرکەوتنی چاکسازیی پێشمەرگە نابێت تەنها بە یەکخستنی یەکەکانەوە بپێورێت، بەڵکو دەبێت بپێورێت بەوەی ئایا ئەم یەکانە بەڕاستی لە پارتە سیاسییەکان سەربەخۆ دەبن یان نا.

دەرکەوتنی پێشمەرگەیەکی یەکگرتوو و پیشەیی، دەتوانێت هێزی مامەڵەکردنی هەرێمی کوردستان لە بواری ئاسایش زیاتر بکات. بەڵام لێرەدا خاڵێکی گرنگ هەیە کە پێویستە سەرنجی بۆ بدرێت: پێشمەرگەیەکی بەهێز، خۆی بەخۆی مانای کوردستانێکی سەربەخۆ ناگرێتەوە. بۆ سەربەخۆیی، جگە لە توانای سەربازی، پێویستە چەندین هۆکاری تر وەک بەردەوامی ئابووری، یەکگرتوویی سیاسی، کۆنترۆڵی سنوورەکان، پشتگیری دیپلۆماسی نێودەوڵەتی و هەڵوێستی وڵاتانی دراوسێ لە هەمان کاتدا گونجاو بن. لەگەڵ ئەوەشدا، پەیوەندییەکی گرنگ لەنێوان سەربەخۆیی و توانای دەوڵەت هەیە: هەرچەندە پێکهاتەیەکی سیاسی توانای دامەزراوەیی بەرزتری هەبێت، ئەوەندە زیاتر هێزی مامەڵەکردنی سەبارەت بە داهاتووی دۆخی خۆی بەدەست دەهێنێت. لەبەر ئەوە، یەکگرتنی پێشمەرگە دەبێت وەک خۆی سەربەخۆیی نەبینرێت، بەڵکو وەک بەهێزبوونی توانای دەوڵەت بۆ هەرێمی کوردستان بێت کە دەتوانێت لە داهاتوودا سەبارەت بە دۆخی خۆی بەکاری بهێنێت.

هەڵبژاردنە سەرەکییەکانی بەردەم هەرێمی کوردستان لەم چوارچێوەیەدا دەتوانن بەرەو سێ ئاراستەی جیاواز پەرەبگرن: پێکهاتەیەکی فیدرالی هێزمەندتر و دامەزراوەییتر لەناو عێراقدا، یان بەشێوەی کردەیی ئاستێکی بەرزتری خۆسەپاندنی سیاسی، یان ئەگەر بارودۆخی هەرێمی و نێودەوڵەتی گونجاو بوو، پرۆسەیەکی سیاسی نوێ بەرەو سەربەخۆیی. لە ئێستادا بە دڵنیاییەوە ناتوانرێت بگوترێت کام لەم هەڵبژاردانانە دێتە دی. بەڵام کاتێک گۆڕانی هاوسەنگی هێزەکانی هەرێمی، لاوازییە ئەمنییەکانی دەرکەوتوو لە جەنگی ٢٠٢٦، دامەزراوەیی بوونی پێشمەرگە، گۆڕانکاری تواناکانی هەرێمی ئێران، تەسکبوونەوەی مەیدانی جوڵانی ڕووسیا، هاوسەنگییە جیهانییەکانی وزە کە چین یەکێکە لە کارەکتەرە دیاریکەرەکانیدا، و ڕۆڵی ئەمریکا لە پێکهاتەی ئەمنی عێراق-کوردستان بە یەکەوە هەڵبسەنگێنرێن، دەتوانرێت بگوترێت کە هەرێمی کوردستان لە ماوەی داهاتوودا نەک تەنها وەک هەرێمێکی فیدرالی عێراق، بەڵکو وەک لایەنێک بە کاریگەرییەکی زیاتر لە هاوسەنگی هێزەکانی هەرێمیدا، توانای جوڵانەوەی زیادی بۆ دروست بووە. یەکگرتنی پێشمەرگە یەکێکە لە ئاشکراترین نیشانەکانی ئەم گۆڕانکارییە.

بابەتە مێژووییەکە زۆر گەورەترە لەوەی تەنها یەکگرتنی هێزە چەکدارەکانی پارتی و یەکێتی. پرسیارەکە ئەمەیە:

ئایا توانای چەکداری مێژووییی بزوتنەوەی سیاسی کورد، کە بە شێوەیەکی حیزبی ڕێکخراوە، دەتوانرێت بگۆڕدرێت بۆ دەسەڵاتێکی گشتی ڕێکخراو و ناوەندی؟

ئەگەر ئەم گۆڕانکارییە بە سەرکەوتوویی تەواو بێت، هەرێمی کوردستان تەنها خاوەنی پێکهاتەیەکی ئاسایشی بەهێزتر نابێت، بەڵکو هەروەها خاوەنی بودجەیەکی بەهێزتر، بەڕێوەبردنێکی ناوەندیتر، سیاسەتێکی دەرەوەی کاراتر و توانایەکی گەورەتری لێدوان و مامەڵەکردنی نێودەوڵەتی دەبێت. لەبەر ئەوە، یەکگرتنی پێشمەرگە زۆر لە گۆڕانکارییەکی سەربازی زیاترە، و دەبێت وەک یەکێک لە قۆناغە بنەڕەتییەکانی گواستنەوە لە پێکهاتەی چەکداری حیزبی بۆ پێکهاتەی دەوڵەتی ڕێکخراو لێی ورد بێتەوە؛ ڕاگەیاندنی یەکگرتنی تەواو لە ئەیلولی ٢٠٢٦دا، لەم ڕوانگەوە، زیاتر دەبێت وەک دەستپێکێک بخوێنرێتەوە نەک وەک کۆتاییەک. بەڵام ئەوەی لە کۆتاییدا واتای ئەم گواستنەوەیە دیاری دەکات، لە شێوازی ڕێکخستنی یەکەکان زیاترە:

لە کاتێکدا کە سیستەمی ناوچەیی لە بواری نوێدا شێوە دەگرێتەوە، دەرئەنجامی درێژخایەنی ئەم گۆڕانکارییە، نەک تەنها بە چۆنیەتی ڕێکخستنی پێشمەرگە دیاری دەکرێت، بەڵکو بەوەش دیاری دەکرێت کە هەرێمی کوردستان ئەم توانا نوێیەی دەوڵەتبوونی لە پێناو چ ئامانجێکی سیاسیدا بەکاردەهێنێت.

سەرچاوەکان

ئەلجەزیرە. (٢٠٢٦، ٩ی ئاب). سووریا ڕایگەیاند لەگەڵ مۆسکۆ لەسەر داهاتووی بنکە ڕووسییەکان ڕێککەوتنیان بەدەستهێناوە.

فرانتزمان، س. (٢٠٢٦). نیگەرانییەکانی هەرێمی کوردستان دەربارەی پشتیوانی ئەمریکا لە بەرامبەر هێرشەکانی بەردەوامی ئێران.

نایتس، م. (٢٠٢٥). سوودوەرگرتن لە شکستی ئێران بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە ئەمنییەکانی نێوان ئەمریکا و عێراق.

حکومەتی هەرێمی کوردستان. (٢٠٢٥). بارودۆخی جێبەجێکردنی بەرنامەی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان.

ناگراج، ئا. (٢٠٢٦). کوردستانی عێراق، دوای هێرشەکانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان، بەرهەمهێنانی نەوت گەڕاندەوە بۆ ڕۆژانە ٢٣٠ هەزار بەرمیل.

قازی، ئا. (٢٠٢٦). هەرێمی کوردستان تا مانگی ئەیلوول هێزی یەکگرتووی پێشمەرگە بە ١١ لیوا تەواو دەکات.

ڕووداو. (٢٠٢٦، ٢٥ی ئازار). لە سەرەتای ململانێی هەرێمییەوە زیاتر لە ٤٥٠ فڕۆکە بێفڕۆکەوان و مووشەک لە کوردستان دراوە، ١٤ کەس گیانیان لەدەستداوە.

شەفەق نیوز. (٢٠٢٦، ٨ی ئایار). بەرپرسی نیزامی کوردی پێشوو ئاگاداری دەدات: پێشمەرگە "تەنها لە شێوەدا" یەکگرتووە.

د نیو ڕیجن. (٢٠٢٦، ٩ی ئازار). هێرشی نوێی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان بەرامبەر هەرێمی کوردستان ڕێگری لێکراوە.

د نیو ڕیجن. (٢٠٢٦، ١٧ی تەمموز). هەولێر و سلێمانی ئامانجی هێرشی نوێی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانن.

ڤان ڤیلگەنبۆرگ، و. (٢٠٢٦). ئەوسای مۆرکراوی تێگەیشتن: داهاتووی پەیوەندییەکانی ئەمریکا-پێشمەرگە.

The Unification of Peshmerga Forces and the Changing Geopolitics of the Middle East

The Institutionalization of the Peshmerga in the Iraqi Kurdistan Region, the 2026 War and the Reshaping of Regional Balances of Power

The announcement by the Ministry of Peshmerga Affairs in September 2026 that Unit 70, affiliated with the Patriotic Union of Kurdistan (PUK), and Unit 80, affiliated with the Kurdistan Democratic Party (KDP), had been fully unified under the Ministry's umbrella constitutes a historic threshold, indicating that a reform on the agenda in the Iraqi Kurdistan Region for more than a decade has been completed at the institutional level. The fact that this announcement came in the very month in which the memorandum of understanding signed with the United States, a long-standing supporter of Peshmerga reform, is due to expire, and that it coincided with a period in which the Kurdistan Region has for months been the target of drone and missile attacks, lends the timing of the development additional significance.

However, this development is not a matter that can be assessed solely in terms of the Kurdistan Region's internal political balances. The process should be addressed as part of a broad geopolitical framework extending from Iraq's security architecture to Iran's regional influence, from US policies in the Middle East to the Russia-Ukraine war, and from China's energy security to the future political status of the Kurdistan Region.

The fact that the Peshmerga forces were historically shaped along the KDP-PUK axis has meant that the Kurdistan Region's security structure long retained a party-centered character. For this reason, the unification of the Peshmerga does not simply mean bringing military units under the same roof. The real issue is removing armed force from the direct control of political parties and transforming it into an institutional security structure.

The September 2026 announcement is the product of a long process. The formation of joint brigades, the reorganization of personnel records and the centralization of financial structures constituted different stages of this process. According to the implementation report published by the Kurdistan Regional Government at the end of 2025, the 88,900 personnel within the Ministry of Peshmerga Affairs had been organized into 34 unified brigades, 7 divisions and 2 mechanized divisions. In mid-2026 it was announced that the former Units 70 and 80 had been incorporated into two regional commands through a thorough restructuring and that the number of unified divisions within the Ministry had reached 11; the process culminated in the announcement of full unification in September. These data indicate that the process has moved beyond a mere political intention and acquired the character of a concrete institutional transformation.

Nevertheless, viewing the unification of the Peshmerga solely as the outcome of a political settlement between Hewlêr and Silêmanî would be an incomplete assessment. For many years the military and political rivalry between the KDP and the PUK was one of the most important obstacles to unification, and both parties preserved their own security and intelligence mechanisms. That this rivalry can today be drawn into an institutional framework is related not only to the will of the two parties but also to the shift in regional balances of power.

The fundamental problem that emerges here is the question of to whom military power belongs. Even if a Peshmerga unit appears legally subordinate to the Kurdistan Regional Government, if in practice it remains within the command and sphere of influence of a particular political party, it retains the character of a party security organization rather than that of a public security institution. Accordingly, the real meaning of Peshmerga reform lies not so much in changing the names or numbers of units as in removing the command, budget, personnel, logistics and intelligence mechanisms from political party control. Indeed, in the months preceding the announcement of full unification, a former secretary general of the Ministry of Peshmerga Affairs warned that the unification achieved up to that point had remained "only organizational" and had not evolved into a common military identity; it was also pointed out that, despite official statements, party-affiliated units continued to exist in practice. The strategic significance of the September 2026 announcement and of recent developments can only be understood from this perspective.

The regional environment facing the Kurdistan Region has also changed considerably compared with earlier periods. The spheres of influence that Iran built through Iraq, Syria, Lebanon and other actors in the region have come under serious pressure in recent years, and this change in the capacity of regional proxy networks has also affected the security balances in Iraq. One of the most important consequences of this change for the Kurdistan Region is that it has made it necessary to reassess the external support mechanisms and the regional room for maneuver that the PUK has historically enjoyed. It would not be realistic to claim that Iran's influence has disappeared entirely; the more accurate approach is to acknowledge that the regional freedom of action Iran possessed in the past is no longer at the same level, and that this situation has become a factor capable of altering the calculations of political actors in Iraqi Kurdistan.

This change also directly affects the future of the relationship between the KDP and the PUK. In the past, the relations that the PUK established with Iran, and those that the KDP established at various times with Turkey and Western countries, formed the external dimension of the military divide between the two parties. For this reason, the unification of the Peshmerga can be read not only as an internal political settlement but also as the reflection, in the Kurdistan Region, of the shift in regional balances of power.

The harshest manifestation of this change was seen in the regional war that began at the end of February 2026 with US and Israeli strikes on Iran. In the first four weeks of the war alone, more than 450 drones and missiles were directed at the Kurdistan Region, 354 of them targeting Hewlêr and 90 targeting Silêmanî, and the attacks were attributed to Iran and to Iraqi militia groups close to it. Tehran's characterization of the Kurdistan Region in May 2026, within the framework of its security doctrine, as an area hosting "enemy bases", despite the Kurdistan Regional Government's declaration of neutrality, showed that the region had become one of the direct targets of the conflict. This picture carries a particular meaning for the PUK: in Silêmanî, the headquarters of the party that has historically maintained the closest relationship with Iran, a PUK-affiliated Peshmerga base was also among the targets of the attacks, and in a city lacking an air defense system, Unit 70 tried to shoot down drones with machine guns mounted on pickup trucks. This vulnerability of a fragmented and party-centered security structure in the face of aerial threats exposed the need for joint command, joint air defense and international coordination with a clarity that no political rhetoric could provide.

The role of the United States in this transformation is also of particular importance. The United States and the countries of the international coalition have long supported the professionalization of the Peshmerga, the creation of a unified command structure and the removal of party influence. The concrete framework for this support was the memorandum of understanding signed in 2016 and renewed in 2022, which tied US financial assistance to the Peshmerga to the unification process. The reason for this is not solely the security of the Kurdistan Region; the military cooperation established between the Peshmerga and the international coalition during the fight against ISIS clearly demonstrated the need for a centralized and predictable security partner.

However, it is not methodologically possible to establish from this, as a definite fact, a direct causal relationship of the kind "the US ordered the PUK to hand the Peshmerga over to the KDP"; proving such a claim would require the production of direct diplomatic or military documents. The assessment that can be made within the broader geopolitical framework is rather the following: from the US perspective, a professional and predictable security force subordinate to the Kurdistan Regional Government and possessing a centralized chain of command appears to be more functional than a party-centered and fragmented Peshmerga structure. Accordingly, US support for Peshmerga reform coincides with the strengthening of institutional state capacity in the Kurdistan Region. The expiration of the memorandum at the end of September 2026 and the absence of any direct funding for the Kurdistan Region in the US 2027 budget request, however, indicate that this external incentive is weakening and that the durability of the reform will increasingly depend on the Kurdistan Region's own institutional will.

This development also has important consequences for Iran and Baghdad. One of the principal instruments of Iran's influence in Iraq is its political and security networks within the central government. Although it would be inaccurate to place all components of Hashd al-Shaabi within the same political line, the close ties of some of its groups with Iran are well known. This polycentric character of Iraq's security structure complicates relations between Hewlêr and Baghdad, and also makes the balance of power that may emerge between the Peshmerga and Hashd al-Shaabi one of the determining elements of Hewlêr-Baghdad relations. In this respect, the emergence of a unified Peshmerga structure may affect not only the internal security of the Kurdistan Region but also its bargaining capacity in its relations with Baghdad.

The fragmentation of a security force increases the vulnerability of political actors to external interference; by contrast, centralized command, a common budget, common training, a standardized personnel system and institutional logistical capacity strengthen the state capacity of a political entity. It is here that the real strategic importance of Peshmerga unification emerges. For the future of the Kurdistan Region, military capacity and state capacity are two inseparable elements; however, for military capacity to be converted into state capacity, the armed forces must be made independent of political parties. For this reason, Peshmerga reform is also part of the Kurdistan Region's process of institutional state-building.

Nor is it sufficient to read regional developments solely through the lens of Iran. The economic, military and diplomatic pressures Russia has faced because of the war in Ukraine have narrowed Moscow's room for maneuver in the Middle East. Russia's traditional strategic objectives in the region included access to the Mediterranean and the preservation of its regional influence through Syria; the shift in Syria's political balances and Moscow's concentration of its military capacity on the Ukrainian front have rendered the future of this strategy uncertain. Damascus's announcement in August 2026 that it had reached an understanding with Moscow on converting the Russian bases at Hmeimim and Tartus into joint training and capacity-building centers also indicates that Russia's military presence in the Mediterranean has been drawn into a new and more limited framework. When the narrowing of Russia's regional room for maneuver, the change in Iran's capacity and US security policies along the Iraq-Syria line are assessed together, it can be seen that the strategic weight of the geography in which the Kurdistan Region is located has increased.

For China, energy security is one of the decisive factors. China's economic growth and energy needs make the oil and natural gas resources of the Middle East strategic for Beijing. Although Russia is an important energy supplier for China, assessing the relationship between the two countries solely as a "partnership against the West" overlooks the structural elements of rivalry between them. Despite significant strategic rapprochement, the interests of the two states do not converge in every area, and historically serious tensions have arisen over issues such as borders, security, economic competition and influence over Central Asia. The asymmetry between Russia's sparsely populated Far Eastern and Siberian territories and China's demographic and economic capacity is also a factor that cannot be ignored in Moscow's long-term strategic calculations. Nevertheless, Russia's focus on the European security system because of the war in Ukraine is widening the United States' strategic room for maneuver in the Middle East to a certain extent and, when assessed together with the change in Iran's regional influence, suggests that a new balance of power is taking shape in the region.

The energy question lies at the center of this transformation. The importance of Middle Eastern oil to the world economy does not stem solely from production volumes; the routes along which oil is transported, which countries control those routes, the security of sea lanes and the access of major consumer countries to energy resources are among the fundamental elements of the global balance of power. The severe disruption of maritime traffic in the Strait of Hormuz during the 2026 war clearly demonstrated that this issue is not an abstract geopolitical debate. For this reason, energy producers such as the Gulf states, Iraq, Iran and Venezuela need to be assessed within the same global energy system. However, explaining all the developments in these countries as parts of a single US plan oversimplifies a multi-actor international system. It is more illuminating to treat US energy security, China's energy dependence, Russia's energy export capacity and oil flows in the Middle East as mutually influencing elements.

In this context, the Kurdistan Region's oil and natural gas resources increase not only the economic but also the geopolitical value of the region. There is also an indirect link between Peshmerga unification and the security of energy resources: a Kurdistan Region with high security capacity, a centralized command structure and the ability to coordinate with international partners becomes a more predictable actor in terms of operating its energy resources and delivering them to foreign markets. The damage inflicted on Kurdistan's oil fields by drone attacks during the same war, and the fact that some operators were forced to suspend their activities, showed how concrete this link between security capacity and energy revenues is. In this respect, security reform and economic capacity should be seen as two mutually reinforcing processes.

One of the most important developments for the future of the Kurdistan Region is the gradual drawing of the military dimension of the KDP-PUK rivalry into an institutional framework. Here the question of why the PUK has begun to reduce its traditional control over the Peshmerga gains importance. It is not possible to give a single answer to this question; however, when the change in Iran's regional capacity, the security gap made visible when Silêmanî too was targeted in the 2026 war, US security policy, the Kurdistan Regional Government's institutionalization efforts, economic pressures and the political balances between the two parties are assessed together, it can be seen that maintaining the old party-centered security model has become increasingly costly for the PUK. Accordingly, Peshmerga unification should not be interpreted as the PUK "voluntarily handing over its military power to the KDP". A more accurate formulation is that the military capacity held by the two parties is gradually being transferred to the institutional security structure of the Kurdistan Region.

This distinction is important, because a unified Peshmerga belonging to the KDP and one belonging to the Kurdistan Regional Government produce two entirely different political outcomes. In the first case, the KDP's military superiority becomes institutionalized; in the second, a public security institution separate from both parties emerges above the military power of the KDP and the PUK. It is the second model that is strategic for the long-term future of the Kurdistan Region. For this reason, the criterion for assessing the reform is as follows:

The success of Peshmerga reform should be measured not merely by the unification of units, but by whether these units genuinely become independent of political parties.

The emergence of a unified and professional Peshmerga may increase the Kurdistan Region's bargaining power in the security sphere. However, there is an important point that must be borne in mind here: a strong Peshmerga does not in itself mean an independent Kurdistan. Independence requires that, in addition to military capacity, numerous factors such as economic sustainability, political unity, control of borders, international diplomatic support and the stance of neighboring countries become favorable at the same time. Nevertheless, there is an important relationship between independence and state capacity: the greater the institutional capacity a political entity possesses, the greater the bargaining power it gains regarding its future status. For this reason, Peshmerga unification should be seen not as independence itself, but as the strengthening of the state capacity that the Kurdistan Region can draw upon with regard to its future status.

In this framework, the basic options before the Kurdistan Region may develop in three different directions: a stronger and more institutionalized federal structure within Iraq; a higher degree of de facto political autonomy; or, should regional and international conditions become favorable, a new political process toward independence. It is not possible to say with certainty today which of these options will materialize. However, when the shift in regional balances of power, the security vulnerabilities exposed by the 2026 war, the institutionalization of the Peshmerga, the transformation of Iran's regional capacity, the narrowing of Russia's room for maneuver, the global energy balances in which China is also among the decisive actors, and the role of the United States in the Iraq-Kurdistan security architecture are assessed together, it can be argued that the Kurdistan Region's capacity to act in the coming period not merely as a federal region of Iraq but as an actor carrying greater weight in the regional balance of power has increased. Peshmerga unification is one of the most visible indicators of this transformation.

The real historical issue, however, is far greater than the unification of the armed forces held by the KDP and the PUK. The question that must be asked is this:

Can the armed capacity of the Kurdish political movement, historically organized along party lines, be transformed into an institutional and centralized public force?

If this transformation is successfully completed, the Kurdistan Region will possess not only a stronger security structure but also a stronger budget, a more centralized administration, a more effective foreign policy and a greater international bargaining capacity. For this reason, Peshmerga unification is far more than a military reform and should be regarded as one of the fundamental stages of the transition from an armed party structure to an institutional state structure; in this respect, the announcement of full unification in September 2026 should also be read as a beginning rather than a point of arrival. Yet what will ultimately determine the meaning of this transition lies beyond the way the units are organized:

The long-term outcome of this transformation, which is emerging at a time when the regional system is being reshaped, will be determined not only by how the Peshmerga is organized, but by the political goal toward which the Kurdistan Region directs this new state capacity.

References

Al Jazeera. (2026, August 9). Syria says it reached deal with Moscow on future of Russian bases.

Frantzman, S. (2026). Kurdistan Region concerned over US support amid Iran's continued attacks.

Knights, M. (2025). Leveraging Iran's Defeat to Strengthen U.S.-Iraq Security Relations.

Kurdistan Regional Government. (2025). Implementation Status of the Kurdistan Regional Government Ninth Cabinet's Agenda.

Nagraj, A. (2026). Iraqi Kurdistan resumes oil production of up to 230,000 bpd after drone attacks.

Qadi, A. (2026). Kurdistan Region To Complete Unified 11-Division Peshmerga Force by September.

Rudaw. (2026, March 25). Kurdistan hit by over 450 drones, missiles since start of regional conflict, 14 killed.

Shafaq News. (2026, May 8). Peshmerga unified 'only in form,' former Kurdish military official warns.

The New Region. (2026, March 9). Renewed drone attacks on the Kurdistan Region thwarted.

The New Region. (2026, July 17). Erbil, Sulaimani targeted in renewed drone attacks.

van Wilgenburg, W. (2026). Beyond the MoU: The Future of U.S.-Peshmerga Relations.

ادغام نیروهای پیشمرگه و ژئوپلیتیک دگرگون‌شونده خاورمیانه

نهادینه‌شدن پیشمرگه در اقلیم کردستان عراق، جنگ ۲۰۲۶ و بازشکل‌گیری موازنه‌های قدرت منطقه‌ای

اعلام وزارت امور پیشمرگه در سپتامبر ۲۰۲۶ مبنی بر ادغام کامل یگان ۷۰ وابسته به اتحادیه میهنی کردستان و یگان ۸۰ وابسته به حزب دموکرات کردستان زیر چتر این وزارتخانه، آستانه‌ای تاریخی به شمار می‌رود که نشان می‌دهد اصلاحاتی که بیش از یک دهه در اقلیم کردستان عراق در دستور کار بوده، در سطح نهادی به سرانجام رسیده است. این‌که این اعلام در همان ماهی صورت گرفته که یادداشت تفاهم امضاشده با ایالات متحده، حامی دیرینه اصلاحات پیشمرگه، به پایان می‌رسد، و نیز هم‌زمانی آن با دوره‌ای که اقلیم کردستان ماه‌هاست هدف حملات پهپادی و موشکی قرار دارد، به زمان‌بندی این تحول نیز معنایی ویژه می‌بخشد.

با این حال، این تحول موضوعی نیست که تنها از منظر توازن‌های سیاسی داخلی اقلیم کردستان قابل ارزیابی باشد. این فرایند را باید بخشی از چارچوب ژئوپلیتیکی گسترده‌ای دانست که از معماری امنیتی عراق تا نفوذ منطقه‌ای ایران، از سیاست‌های ایالات متحده در خاورمیانه تا جنگ روسیه و اوکراین، و از امنیت انرژی چین تا وضعیت سیاسی آینده اقلیم کردستان امتداد می‌یابد.

شکل‌گیری تاریخی نیروهای پیشمرگه بر محور پارتی و اتحادیه میهنی سبب شده است که ساختار امنیتی اقلیم کردستان برای مدتی طولانی خصلتی حزب‌محور داشته باشد. از همین رو، ادغام پیشمرگه صرفاً به معنای گردآمدن یگان‌های نظامی زیر یک چتر نیست. مسئله اصلی، خارج‌کردن نیروی مسلح از کنترل مستقیم احزاب سیاسی و تبدیل آن به یک ساختار امنیتی نهادی است.

اعلام سپتامبر ۲۰۲۶ محصول فرایندی طولانی است. تشکیل تیپ‌های مشترک، بازتنظیم پرونده‌های پرسنلی و متمرکزسازی ساختارهای مالی، مراحل مختلف این فرایند را تشکیل داده‌اند. بر پایه گزارش اجرایی‌ای که حکومت اقلیم کردستان در پایان سال ۲۰۲۵ منتشر کرد، ۸۸٬۹۰۰ نفر از کارکنان وزارت امور پیشمرگه در قالب ۳۴ تیپ یکپارچه، ۷ لشکر و ۲ لشکر مکانیزه سازمان‌دهی شده بودند. در میانه سال ۲۰۲۶ اعلام شد که یگان‌های پیشین ۷۰ و ۸۰ طی بازسازمان‌دهی‌ای بنیادین در دو فرماندهی منطقه‌ای ادغام شده‌اند و شمار لشکرهای یکپارچه وزارتخانه به ۱۱ رسیده است، و این فرایند در ماه سپتامبر با اعلام ادغام کامل به نتیجه رسید. این داده‌ها نشان می‌دهد که این فرایند از حد یک نیت صرفاً سیاسی فراتر رفته و خصلت یک دگرگونی نهادی ملموس یافته است.

با این همه، تلقی ادغام پیشمرگه صرفاً به‌عنوان پیامد توافق سیاسی میان هولیر و سلیمانی، ارزیابی‌ای ناقص خواهد بود. رقابت نظامی و سیاسی میان پارتی و اتحادیه میهنی سال‌های طولانی یکی از مهم‌ترین موانع پیش روی ادغام بوده و هر دو حزب سازوکارهای امنیتی و اطلاعاتی خود را حفظ کرده‌اند. این‌که این رقابت امروز به چارچوبی نهادی کشانده می‌شود، افزون بر اراده دو حزب، با دگرگونی در موازنه‌های قدرت منطقه‌ای نیز پیوند دارد.

مسئله بنیادینی که در اینجا پدید می‌آید، این پرسش است که نیروی نظامی به چه کسی تعلق دارد. اگر یک یگان پیشمرگه، هرچند از نظر حقوقی تابع حکومت اقلیم کردستان به نظر برسد، در عمل در حوزه فرماندهی و نفوذ حزب سیاسی معینی باقی بماند، بیش از آن‌که یک نهاد امنیتی عمومی باشد، خصلت یک سازمان امنیتی حزبی را حفظ می‌کند. بنابراین معنای واقعی اصلاحات پیشمرگه، بیش از تغییر نام یا شماره یگان‌ها، خارج‌کردن سازوکارهای فرماندهی، بودجه، پرسنل، لجستیک و اطلاعات از کنترل احزاب سیاسی است. در واقع، در ماه‌های پیش از اعلام ادغام کامل، دبیرکل پیشین وزارت امور پیشمرگه هشدار داده بود که ادغامی که تا آن زمان حاصل شده بود «صرفاً سازمانی» باقی مانده و به هویت نظامی مشترکی تبدیل نشده است؛ همچنین گفته شده بود که به‌رغم اظهارات رسمی، یگان‌های وابسته به احزاب در عمل همچنان به حیات خود ادامه می‌دهند. معنای راهبردی اعلام سپتامبر ۲۰۲۶ و تحولات اخیر نیز تنها از این زاویه قابل درک است.

محیط منطقه‌ای که اقلیم کردستان با آن روبه‌روست نیز به میزان قابل‌توجهی با دوره‌های پیشین متفاوت شده است. حوزه‌های نفوذی که ایران از طریق عراق، سوریه، لبنان و دیگر بازیگران منطقه ایجاد کرده بود، در سال‌های اخیر با فشارهای جدی روبه‌رو شده و این تغییر در ظرفیت شبکه‌های نیابتی منطقه‌ای بر موازنه‌های امنیتی عراق نیز اثر گذاشته است. یکی از مهم‌ترین پیامدهای این تغییر برای اقلیم کردستان آن است که بازنگری در سازوکارهای پشتیبانی خارجی و فضای مانور منطقه‌ای را که اتحادیه میهنی از نظر تاریخی در اختیار داشت، ناگزیر ساخته است. در اینجا ادعای این‌که نفوذ ایران به‌کلی از میان رفته است واقع‌بینانه نخواهد بود؛ رویکرد دقیق‌تر آن است که بپذیریم آن آزادی عمل منطقه‌ای که ایران در گذشته از آن برخوردار بود دیگر در همان سطح نیست و این وضعیت به عاملی تبدیل شده است که می‌تواند محاسبات بازیگران سیاسی در کردستان عراق را تغییر دهد.

این تغییر بر آینده رابطه میان پارتی و اتحادیه میهنی نیز مستقیماً اثر می‌گذارد. در گذشته، روابطی که اتحادیه میهنی با ایران، و پارتی در دوره‌های مختلف با ترکیه و کشورهای غربی برقرار کرده بودند، بُعد خارجی جدایی نظامی میان دو حزب را شکل می‌داد. از این رو، ادغام پیشمرگه را می‌توان نه تنها به‌عنوان یک توافق سیاسی داخلی، بلکه به‌عنوان بازتاب دگرگونی موازنه‌های قدرت منطقه‌ای در اقلیم کردستان نیز خوانش کرد.

شدیدترین شکل این دگرگونی در جنگی منطقه‌ای دیده شد که در اواخر فوریه ۲۰۲۶ با حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران آغاز شد. تنها در چهار هفته نخست جنگ، بیش از ۴۵۰ پهپاد و موشک به سوی اقلیم کردستان شلیک شد که ۳۵۴ مورد از آن‌ها هولیر و ۹۰ مورد سلیمانی را هدف گرفت و این حملات به ایران و گروه‌های شبه‌نظامی عراقی نزدیک به آن نسبت داده شد. این‌که تهران به‌رغم اعلام بی‌طرفی از سوی حکومت اقلیم کردستان، در مه ۲۰۲۶ اقلیم کردستان را در چارچوب دکترین امنیتی خود منطقه‌ای توصیف کرد که «پایگاه‌های دشمن» را در خود جای داده است، نشان داد که این منطقه به یکی از اهداف مستقیم درگیری تبدیل شده است. این تصویر برای اتحادیه میهنی معنای ویژه‌ای دارد: در سلیمانی، مقر حزبی که از نظر تاریخی نزدیک‌ترین رابطه را با ایران حفظ کرده است، پایگاه پیشمرگه وابسته به اتحادیه میهنی نیز در شمار اهداف حملات قرار گرفت و در این شهرِ فاقد سامانه پدافند هوایی، یگان ۷۰ کوشید پهپادها را با مسلسل‌های نصب‌شده بر وانت‌ها سرنگون کند. این آسیب‌پذیری ساختار امنیتی پراکنده و حزب‌محور در برابر تهدیدهای هوایی، نیاز به فرماندهی مشترک، پدافند هوایی مشترک و هماهنگی بین‌المللی را با چنان وضوحی آشکار ساخت که هیچ گفتمان سیاسی‌ای قادر به آن نبود.

نقش ایالات متحده در این دگرگونی نیز اهمیتی ویژه دارد. ایالات متحده و کشورهای ائتلاف بین‌المللی مدت‌هاست از حرفه‌ای‌سازی پیشمرگه، ایجاد یک ساختار فرماندهی مشترک و پیراستن آن از نفوذ حزبی پشتیبانی می‌کنند. چارچوب ملموس این پشتیبانی را یادداشت تفاهمی شکل داده است که در سال ۲۰۱۶ امضا و در سال ۲۰۲۲ تمدید شد و کمک مالی ایالات متحده به پیشمرگه را به فرایند ادغام گره زد. دلیل این امر تنها امنیت اقلیم کردستان نیست؛ همکاری نظامی‌ای که در جریان مبارزه با داعش میان پیشمرگه و ائتلاف بین‌المللی شکل گرفت، نیاز به یک شریک امنیتی متمرکز و پیش‌بینی‌پذیر را به‌روشنی آشکار ساخت.

با این حال، برقراری یک رابطه علّی مستقیم بر این مبنا، به این صورت که «ایالات متحده به اتحادیه میهنی دستور داد پیشمرگه را به پارتی تحویل دهد»، به‌عنوان واقعیتی قطعی، از نظر روش‌شناختی ممکن نیست؛ اثبات چنین ادعایی مستلزم ارائه اسناد مستقیم دیپلماتیک یا نظامی است. اما ارزیابی‌ای که در چارچوب ژئوپلیتیکی گسترده‌تر می‌توان ارائه داد این است: به نظر می‌رسد از دید ایالات متحده، به‌جای ساختار پیشمرگه‌ای حزب‌محور و پراکنده، یک نیروی امنیتی حرفه‌ای و پیش‌بینی‌پذیر، تابع حکومت اقلیم کردستان و برخوردار از زنجیره فرماندهی متمرکز، کارآمدتر است. بنابراین پشتیبانی ایالات متحده از اصلاحات پیشمرگه با تقویت ظرفیت نهادی دولت در اقلیم کردستان همسوست. پایان یافتن یادداشت تفاهم در پایان سپتامبر ۲۰۲۶ و اختصاص نیافتن بودجه مستقیم به اقلیم کردستان در لایحه بودجه ۲۰۲۷ ایالات متحده نیز نشان می‌دهد که این انگیزه بیرونی رو به ضعف است و ماندگاری اصلاحات به‌تدریج به اراده نهادی خودِ اقلیم کردستان وابسته خواهد شد.

این تحول برای ایران و بغداد نیز پیامدهای مهمی دارد. یکی از ابزارهای اصلی نفوذ ایران در عراق، شبکه‌های سیاسی و امنیتی درون حکومت مرکزی است. هرچند درست نیست که همه اجزای حشد الشعبی در یک خط سیاسی واحد ارزیابی شوند، روابط نزدیک برخی از گروه‌های آن با ایران آشکار است. این خصلت چندمرکزی ساختار امنیتی عراق روابط میان هولیر و بغداد را پیچیده می‌سازد و موازنه قدرتی را که ممکن است میان پیشمرگه و حشد الشعبی شکل گیرد، به یکی از عناصر تعیین‌کننده روابط هولیر و بغداد تبدیل می‌کند. از این حیث، پدید آمدن یک ساختار یکپارچه پیشمرگه می‌تواند نه تنها بر امنیت داخلی اقلیم کردستان، بلکه بر ظرفیت چانه‌زنی آن در روابط با بغداد نیز اثر بگذارد.

پراکندگی یک نیروی امنیتی، آسیب‌پذیری بازیگران سیاسی را در برابر مداخلات خارجی افزایش می‌دهد؛ در مقابل، فرماندهی متمرکز، بودجه مشترک، آموزش مشترک، نظام استاندارد پرسنلی و ظرفیت لجستیکی نهادی، ظرفیت دولتیِ ساختار سیاسی را تقویت می‌کند. اهمیت راهبردی اصلی ادغام پیشمرگه نیز در همین جا نمایان می‌شود. از منظر آینده اقلیم کردستان، ظرفیت نظامی و ظرفیت دولتی دو عنصر جدایی‌ناپذیرند؛ اما تبدیل ظرفیت نظامی به ظرفیت دولتی مستلزم مستقل‌سازی نیروهای مسلح از احزاب سیاسی است. از این رو، اصلاحات پیشمرگه در عین حال بخشی از فرایند دولت‌شدن نهادی اقلیم کردستان است.

خوانش تحولات منطقه‌ای صرفاً از دریچه ایران نیز کافی نیست. فشارهای اقتصادی، نظامی و دیپلماتیکی که روسیه به سبب جنگ اوکراین با آن روبه‌رو شده، دامنه عمل مسکو را در خاورمیانه محدود کرده است. دسترسی به دریای مدیترانه و حفظ نفوذ منطقه‌ای از طریق سوریه در شمار اهداف راهبردی سنتی روسیه در منطقه بود؛ دگرگونی موازنه‌های سیاسی در سوریه و متمرکز شدن ظرفیت نظامی مسکو بر جبهه اوکراین، آینده این راهبرد را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است. اعلام دمشق در اوت ۲۰۲۶ مبنی بر دستیابی به توافق با مسکو درباره تبدیل پایگاه‌های روسیه در حمیمیم و طرطوس به مراکز آموزش مشترک و ظرفیت‌سازی نیز نشان می‌دهد که حضور نظامی روسیه در مدیترانه به چارچوبی تازه و محدودتر کشانده شده است. هنگامی که محدود شدن دامنه عمل منطقه‌ای روسیه، تغییر در ظرفیت ایران و سیاست‌های امنیتی ایالات متحده در محور عراق و سوریه با هم در نظر گرفته شوند، آشکار می‌شود که وزن راهبردی جغرافیایی که اقلیم کردستان در آن قرار دارد افزایش یافته است.

از منظر چین نیز امنیت انرژی یکی از عوامل تعیین‌کننده است. رشد اقتصادی و نیاز انرژی چین، منابع نفت و گاز طبیعی خاورمیانه را برای پکن راهبردی ساخته است. هرچند روسیه برای چین تأمین‌کننده مهمی در حوزه انرژی است، ارزیابی رابطه دو کشور صرفاً به‌عنوان «شراکت در برابر غرب» عناصر رقابت ساختاری میان آن‌ها را از نظر پنهان می‌کند. به‌رغم نزدیکی‌های راهبردی مهم، منافع دو دولت در همه عرصه‌ها بر هم منطبق نیست و از نظر تاریخی در موضوعاتی چون مرز، امنیت، رقابت اقتصادی و نفوذ در آسیای مرکزی تنش‌های جدی میان آن‌ها وجود داشته است. عدم تقارن میان سرزمین‌های کم‌جمعیت خاور دور و سیبری روسیه و ظرفیت جمعیتی و اقتصادی چین نیز عاملی است که در محاسبات راهبردی بلندمدت مسکو نمی‌توان آن را نادیده گرفت. با این همه، تمرکز روسیه بر نظام امنیتی اروپا به سبب جنگ اوکراین، دامنه عمل راهبردی ایالات متحده را در خاورمیانه تا اندازه‌ای گسترش می‌دهد و هنگامی که همراه با تغییر در نفوذ منطقه‌ای ایران در نظر گرفته شود، این گمان را پدید می‌آورد که موازنه قدرت تازه‌ای در منطقه در حال شکل‌گیری است.

مسئله انرژی در کانون این دگرگونی قرار دارد. اهمیت نفت خاورمیانه در اقتصاد جهانی تنها از میزان تولید ناشی نمی‌شود؛ این‌که نفت از چه مسیرهایی حمل می‌شود، کدام کشورها این مسیرها را کنترل می‌کنند، امنیت راه‌های دریایی و دسترسی کشورهای بزرگ مصرف‌کننده به منابع انرژی، در شمار عناصر اساسی موازنه‌های قدرت جهانی‌اند. اختلال شدید در تردد دریایی تنگه هرمز در جریان جنگ ۲۰۲۶ به‌روشنی نشان داد که این مسئله یک بحث ژئوپلیتیکی انتزاعی نیست. از این رو، تولیدکنندگان انرژی مانند کشورهای حوزه خلیج فارس، عراق، ایران و ونزوئلا باید درون یک نظام جهانی انرژی واحد ارزیابی شوند. اما تبیین همه تحولات این کشورها به‌عنوان اجزای یک طرح واحد آمریکایی، نظام بین‌المللی چندبازیگری را بیش از حد لازم ساده می‌کند. تبیین‌کننده‌تر آن است که امنیت انرژی ایالات متحده، وابستگی انرژی چین، ظرفیت صادرات انرژی روسیه و جریان‌های نفتی خاورمیانه به‌عنوان عناصری در نظر گرفته شوند که بر یکدیگر اثر می‌گذارند.

در این چارچوب، منابع نفت و گاز طبیعی اقلیم کردستان ارزش این منطقه را نه تنها از نظر اقتصادی بلکه از نظر ژئوپلیتیکی نیز افزایش می‌دهد. میان ادغام پیشمرگه و امنیت منابع انرژی نیز پیوندی غیرمستقیم وجود دارد: اقلیم کردستانی که از ظرفیت امنیتی بالا و ساختار فرماندهی متمرکز برخوردار باشد و بتواند با شرکای بین‌المللی هماهنگی برقرار کند، از حیث بهره‌برداری از منابع انرژی و رساندن آن‌ها به بازارهای خارجی به بازیگری پیش‌بینی‌پذیرتر تبدیل می‌شود. آسیب دیدن میدان‌های نفتی کردستان در اثر حملات پهپادی در جریان همان جنگ و ناگزیر شدن برخی شرکت‌های بهره‌بردار به توقف فعالیت‌هایشان، نشان داد که این پیوند میان ظرفیت امنیتی و درآمدهای انرژی تا چه اندازه ملموس است. از این حیث، اصلاحات امنیتی و ظرفیت اقتصادی را باید دو فرایند تقویت‌کننده یکدیگر دانست.

یکی از مهم‌ترین تحولات از منظر آینده اقلیم کردستان، کشانده شدن تدریجی بُعد نظامی رقابت پارتی و اتحادیه میهنی به چارچوبی نهادی است. در اینجا این پرسش اهمیت می‌یابد که چرا اتحادیه میهنی کاهش کنترل سنتی خود بر پیشمرگه را آغاز کرده است. پاسخ واحدی برای این پرسش نمی‌توان داد؛ اما هنگامی که تغییر در ظرفیت منطقه‌ای ایران، شکاف امنیتی‌ای که با هدف قرار گرفتن سلیمانی در جنگ ۲۰۲۶ آشکار شد، سیاست امنیتی ایالات متحده، تلاش‌های نهادسازی حکومت اقلیم کردستان، فشارهای اقتصادی و موازنه‌های سیاسی میان دو حزب با هم در نظر گرفته شوند، می‌توان دید که ادامه الگوی امنیتی حزب‌محور پیشین برای اتحادیه میهنی روزبه‌روز پرهزینه‌تر شده است. بنابراین ادغام پیشمرگه نباید به صورت «واگذاری داوطلبانه نیروی نظامی اتحادیه میهنی به پارتی» ارزیابی شود. تعبیر دقیق‌تر، انتقال تدریجی ظرفیت نظامی در اختیار دو حزب به ساختار امنیتی نهادی اقلیم کردستان است.

این تمایز اهمیت دارد؛ زیرا تعلق پیشمرگه یکپارچه به پارتی و تعلق آن به حکومت اقلیم کردستان، دو پیامد سیاسی کاملاً متفاوت به بار می‌آورد. در حالت نخست، برتری نظامی پارتی نهادینه می‌شود؛ در حالت دوم، فراتر از نیروی نظامی پارتی و اتحادیه میهنی، یک نهاد امنیتی عمومی جدا از هر دو حزب پدید می‌آید. آنچه از منظر آینده بلندمدت اقلیم کردستان راهبردی است، الگوی دوم است. از این رو، معیار ارزیابی اصلاحات این است:

موفقیت اصلاحات پیشمرگه را نباید تنها با ادغام یگان‌ها، بلکه باید با این معیار سنجید که آیا این یگان‌ها به معنای واقعی از احزاب سیاسی مستقل شده‌اند یا نه.

پدید آمدن پیشمرگه‌ای یکپارچه و حرفه‌ای می‌تواند توان چانه‌زنی اقلیم کردستان را در عرصه امنیت افزایش دهد. اما در اینجا نکته مهمی هست که باید به آن توجه کرد: پیشمرگه نیرومند به‌خودی‌خود به معنای کردستان مستقل نیست. استقلال، افزون بر ظرفیت نظامی، نیازمند آن است که شمار زیادی از عوامل، از جمله پایداری اقتصادی، وحدت سیاسی، کنترل مرزها، پشتیبانی دیپلماتیک بین‌المللی و موضع کشورهای همسایه، هم‌زمان مساعد شوند. با این حال، میان استقلال و ظرفیت دولتی رابطه‌ای مهم وجود دارد: هر اندازه یک ساختار سیاسی از ظرفیت نهادی بالاتری برخوردار باشد، درباره وضعیت آینده‌اش توان چانه‌زنی بیشتری به دست می‌آورد. از این رو، ادغام پیشمرگه را نباید خودِ استقلال، بلکه باید تقویت ظرفیت دولتی‌ای دانست که اقلیم کردستان می‌تواند درباره وضعیت آینده خود به کار گیرد.

گزینه‌های اساسی پیش روی اقلیم کردستان در این چارچوب می‌تواند در سه جهت متفاوت تحول یابد: ساختار فدرال نیرومندتر و نهادی‌تر در درون عراق، خودمختاری سیاسی بالفعل در سطحی بالاتر، یا در صورت مساعد شدن شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی، فرایند سیاسی تازه‌ای در جهت استقلال. امروز نمی‌توان با قطعیت گفت کدام‌یک از این گزینه‌ها تحقق خواهد یافت. اما هنگامی که دگرگونی در موازنه‌های قدرت منطقه‌ای، شکنندگی‌های امنیتی که جنگ ۲۰۲۶ آشکار ساخت، نهادینه شدن پیشمرگه، دگرگونی در ظرفیت منطقه‌ای ایران، محدود شدن دامنه عمل روسیه، موازنه‌های جهانی انرژی که چین نیز از بازیگران تعیین‌کننده آن است، و نقش ایالات متحده در معماری امنیتی عراق و کردستان با هم در نظر گرفته شوند، می‌توان گفت که ظرفیت اقلیم کردستان برای ایفای نقش در دوره پیش رو، نه تنها به‌عنوان یک منطقه فدرال عراق، بلکه به‌عنوان بازیگری با وزن بیشتر در موازنه‌های قدرت منطقه‌ای، افزایش یافته است. ادغام پیشمرگه یکی از آشکارترین نشانه‌های این دگرگونی است.

اما مسئله تاریخی اصلی بسیار بزرگ‌تر از ادغام نیروهای مسلح در اختیار پارتی و اتحادیه میهنی است. پرسشی که باید طرح شود این است:

آیا ظرفیت مسلحانه جنبش سیاسی کُرد، که از نظر تاریخی به شکل حزب‌محور سازمان یافته است، می‌تواند به یک نیروی عمومی نهادی و متمرکز تبدیل شود؟

اگر این دگرگونی با موفقیت به انجام برسد، اقلیم کردستان نه تنها از ساختار امنیتی نیرومندتری، بلکه در عین حال از بودجه‌ای قوی‌تر، اداره‌ای متمرکزتر، سیاست خارجی کارآمدتر و ظرفیت چانه‌زنی بین‌المللی بالاتری برخوردار خواهد شد. از این رو، ادغام پیشمرگه بسیار فراتر از یک اصلاح نظامی است و باید آن را یکی از مراحل اساسی گذار از ساختار حزبی مسلح به ساختار دولتی نهادی دانست؛ اعلام ادغام کامل در سپتامبر ۲۰۲۶ نیز از این حیث باید بیش از آن‌که نقطه پایان تلقی شود، به‌عنوان یک آغاز خوانده شود. با این حال، آنچه معنای این گذار را در نهایت تعیین خواهد کرد، فراتر از شیوه سازمان‌دهی یگان‌هاست:

پیامد بلندمدت این دگرگونی، که در دوره بازشکل‌گیری نظام منطقه‌ای پدید آمده است، نه تنها با چگونگی سازمان‌دهی پیشمرگه، بلکه با این تعیین خواهد شد که اقلیم کردستان این ظرفیت دولتی تازه را در راستای کدام هدف سیاسی به کار خواهد گرفت.

منابع

الجزیره. (۲۰۲۶، ۹ اوت). سوریه اعلام کرد درباره آینده پایگاه‌های روسیه با مسکو به توافق رسیده است.

فرانتزمن، س. (۲۰۲۶). نگرانی‌های اقلیم کردستان درباره پشتیبانی ایالات متحده در برابر حملات مستمر ایران.

نایتس، م. (۲۰۲۵). بهره‌گیری از شکست ایران برای تقویت روابط امنیتی آمریکا و عراق.

حکومت اقلیم کردستان. (۲۰۲۵). وضعیت اجرای برنامه کابینه نهم حکومت اقلیم کردستان.

ناگراج، ا. (۲۰۲۶). کردستان عراق پس از حملات پهپادی تولید نفت را تا ۲۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز از سر گرفت.

قاضی، ا. (۲۰۲۶). اقلیم کردستان نیروی یکپارچه پیشمرگه با ۱۱ لشکر را تا سپتامبر تکمیل می‌کند.

رووداو. (۲۰۲۶، ۲۵ مارس). از آغاز درگیری منطقه‌ای تاکنون بیش از ۴۵۰ پهپاد و موشک به سوی کردستان شلیک شده و ۱۴ نفر جان باخته‌اند.

شفق نیوز. (۲۰۲۶، ۸ مه). هشدار یک مقام نظامی پیشین کُرد: پیشمرگه «تنها در ظاهر» یکپارچه شده است.

د نیو ریجن. (۲۰۲۶، ۹ مارس). حملات پهپادی تازه علیه اقلیم کردستان دفع شد.

د نیو ریجن. (۲۰۲۶، ۱۷ ژوئیه). هولیر و سلیمانی هدف حملات پهپادی تازه.

ون ویلگنبورگ، و. (۲۰۲۶). فراتر از یادداشت تفاهم: آینده روابط ایالات متحده و پیشمرگه.

توحيد قوات البيشمركة وتغيّر الجغرافيا السياسية في الشرق الأوسط

مأسسة البيشمركة في إقليم كردستان العراق، وحرب 2026، وإعادة تشكّل موازين القوى الإقليمية

يمثل إعلان وزارة البيشمركة في أيلول/سبتمبر 2026 عن الدمج الكامل لـ"اللواء 70" المرتبط بـالاتحاد الوطني الكردستاني و"اللواء 80" المرتبط بـالحزب الديمقراطي الكردستاني تحت مظلة الوزارة، عتبة تاريخية تُظهر أن إصلاحاً ظل مطروحاً على الأجندة في إقليم كردستان العراق لأكثر من عقد قد اكتمل على المستوى المؤسسي. ويكتسب توقيت هذا الإعلان دلالة إضافية، إذ جاء في الشهر الذي من المقرر أن تنتهي فيه مذكرة التفاهم الموقعة مع الولايات المتحدة التي دعمت إصلاح البيشمركة لفترة طويلة، كما تزامن مع فترة ظل فيها إقليم كردستان لأشهر هدفاً لهجمات بالطائرات المسيّرة والصواريخ.

غير أن هذا التطور ليس مسألة يمكن تقييمها فقط من زاوية التوازنات السياسية الداخلية في إقليم كردستان. فهذه العملية يجب أن تُفهم في إطار جغرافي سياسي أوسع، يمتد من البنية الأمنية في العراق إلى النفوذ الإقليمي الإيراني، ومن سياسات الولايات المتحدة في الشرق الأوسط إلى الحرب الروسية الأوكرانية، ومن أمن الطاقة الصيني إلى المكانة السياسية المستقبلية لإقليم كردستان.

كون قوات البيشمركة قد تشكّلت تاريخياً على أساس محوري الحزب الديمقراطي الكردستاني والاتحاد الوطني الكردستاني، جعل البنية الأمنية في إقليم كردستان تحمل لفترة طويلة طابعاً حزبياً في جوهرها. لذلك فإن توحيد البيشمركة لا يعني مجرد جمع الوحدات العسكرية تحت سقف واحد. فالمسألة الأساسية هي إخراج القوة المسلحة من السيطرة المباشرة للأحزاب السياسية وتحويلها إلى بنية أمنية مؤسساتية.

يأتي الإعلان الصادر في أيلول 2026 نتيجة لعملية طويلة الأمد. وقد شكّل تأسيس ألوية مشتركة، وإعادة تنظيم سجلات الأفراد، ومركزة الهياكل المالية، مراحل مختلفة من هذه العملية. ووفقاً لتقرير التنفيذ الذي أصدرته حكومة إقليم كوردستان في نهاية عام 2025، كان وزارة البيشمركة تضم في صفوفها 88900 فرد، منظّمين ضمن 34 لواءً موحداً، و7 فرق، وفرقتين مدرعتين. وفي منتصف عام 2026 أُعلن أن الفوجين السابقين 70 و80 قد أُدمجا ضمن قيادتين إقليميتين عبر إعادة هيكلة جذرية، وأن عدد الفرق الموحدة داخل الوزارة بلغ 11 فرقة، وانتهت هذه العملية في شهر أيلول بإعلان الاتحاد الكامل. تُظهر هذه المعطيات أن العملية لم تعد مجرد نية سياسية، بل اكتسبت طابع تحوّل مؤسسي ملموس.

ومع ذلك، فإن النظر إلى توحيد قوات البيشمركة باعتباره نتيجة للتوافق السياسي بين هەولێر والسليمانية وحدها سيكون تقييماً ناقصاً. فقد شكلت المنافسة العسكرية والسياسية بين الحزب الديمقراطي الكردستاني والاتحاد الوطني الكردستاني لسنوات طويلة أحد أهم العقبات أمام التوحيد، حيث حافظ كلا الحزبين على أجهزته الأمنية والاستخباراتية الخاصة به. وإمكانية احتواء هذه المنافسة اليوم ضمن إطار مؤسسي لا ترتبط فقط بإرادة الحزبين، بل ترتبط أيضاً بالتغيرات في موازين القوى الإقليمية.

المشكلة الجوهرية التي تطرح نفسها هنا هي سؤال: لمن تنتمي القوة العسكرية؟ فإذا كانت وحدة من وحدات البيشمركة تابعة قانونياً لحكومة إقليم كردستان، لكنها في الواقع العملي تبقى ضمن نطاق قيادة ونفوذ حزب سياسي معين، فإنها تحافظ على طابعها كجهاز أمني حزبي أكثر من كونها مؤسسة أمنية عامة. وعليه، فإن المعنى الحقيقي لإصلاح البيشمركة لا يكمن في تغيير أسماء الوحدات أو أرقامها، بقدر ما يكمن في إخراج آليات القيادة والميزانية والأفراد واللوجستيات والاستخبارات من دائرة الرقابة الحزبية. وبالفعل، ففي الأشهر التي سبقت إعلان الاندماج الكامل، حذّر الأمين العام السابق لوزارة البيشمركة من أن الاندماج المتحقق حتى ذلك الحين ظل "على المستوى التنظيمي فقط" ولم يتحول إلى هوية عسكرية موحدة، مشيراً إلى أنه رغم التصريحات الرسمية، لا تزال الوحدات التابعة للأحزاب قائمة على أرض الواقع. ولا يمكن فهم المعنى الاستراتيجي لإعلان أيلول/سبتمبر 2026 والتطورات الأخيرة إلا من هذه الزاوية.

لقد تغيّرت البيئة الإقليمية التي تواجهها كردستان العراق بشكل كبير مقارنة بالمراحل السابقة. فمناطق النفوذ التي بنتها إيران عبر العراق وسوريا ولبنان وجهات أخرى في المنطقة تعرّضت في السنوات الأخيرة لضغوط جدّية، وهذا التبدّل في قدرة شبكات إيران الوكيلة في المنطقة أثّر أيضاً على موازين الأمن في العراق. ومن أهمّ نتائج هذا التبدّل بالنسبة لكردستان العراق أنه فرض إعادة تقييم آليات الدعم الخارجي التي كان يتمتّع بها حزب الاتحاد الوطني الكردستاني تاريخياً، وكذلك مساحة الحركة الإقليمية التي كان يمتلكها. ولا يكون واقعياً القول بأن تأثير إيران قد انتهى بالكامل هنا؛ بل الأصوب أن نُقرّ بأن حرية الحركة الإقليمية التي كانت تملكها إيران في السابق ليست على نفس المستوى الآن، وأن هذا الوضع تحوّل إلى عامل يمكن أن يغيّر حسابات الفاعلين السياسيين في كردستان العراق.

هذا التغيير يؤثر أيضاً بشكل مباشر على مستقبل العلاقة بين الحزب الديمقراطي الكردستاني والاتحاد الوطني الكردستاني. فالعلاقات التي أقامها الاتحاد الوطني في الماضي مع إيران، والحزب الديمقراطي في فترات مختلفة مع تركيا والدول الغربية، شكّلت البعد الخارجي للانقسام العسكري بين الحزبين. لذلك يمكن قراءة توحيد قوات البيشمركة ليس فقط بوصفه توافقاً سياسياً داخلياً، بل أيضاً كانعكاس للتغير في موازين القوى الإقليمية داخل إقليم كردستان.

تجلّى هذا التباين بأوضح صوره في الحرب الإقليمية التي اندلعت مع الهجمات الأمريكية والإسرائيلية على إيران في نهاية شباط/فبراير 2026. ففي الأسابيع الأربعة الأولى من الحرب وحدها، وُجّه أكثر من 450 طائرة مسيّرة وصاروخاً نحو إقليم كوردستان، استهدف 354 منها مدينة هەولێر و90 مدينة سلێمانی، ونُسبت هذه الهجمات إلى إيران وفصائل مسلحة عراقية موالية لها. ورغم إعلان حكومة إقليم كوردستان حيادها، فإن وصف طهران في أيار/مايو 2026، ضمن عقيدتها الأمنية، لإقليم كوردستان بأنه منطقة تحتضن "قواعد معادية"، كشف أن الإقليم بات هدفاً مباشراً من أهداف النزاع. ولهذا المشهد دلالة خاصة بالنسبة للاتحاد الوطني الكوردستاني: فقاعدة البيشمركة التابعة له في سلێمانی، معقل الحزب الذي حافظ تاريخياً على أوثق العلاقات مع إيران، كانت من بين الأهداف التي طالتها الهجمات، وفي مدينة تفتقر إلى منظومة دفاع جوي، حاولت "الفرقة 70" إسقاط الطائرات المسيّرة بواسطة رشاشات مثبّتة على شاحنات صغيرة. وقد أظهر هذا العجز الذي كشفته البنية الأمنية المجزأة والقائمة على الأحزاب أمام التهديدات الجوية، بوضوح لا يمكن لأي خطاب سياسي أن يوفره، مدى الحاجة إلى قيادة موحدة ومنظومة دفاع جوي مشتركة وتنسيق دولي.

في هذا التحول، يحمل دور الولايات المتحدة أهمية إضافية أيضاً. فمنذ فترة طويلة تدعم الولايات المتحدة ودول التحالف الدولي مسار تحويل البيشمركة إلى قوة مهنية، وبناء هيكل قيادة موحد لها، وإبعادها عن تأثير الأحزاب. وقد تجسد هذا الدعم في إطار عملي تمثل في مذكرة التفاهم التي وُقّعت عام 2016 وجُددت عام 2022، والتي تربط المساعدة المالية الأمريكية المقدمة للبيشمركة بعملية التوحيد. والسبب في ذلك لا يقتصر على أمن إقليم كوردستان فحسب؛ فالتعاون العسكري الذي تأسس بين البيشمركة والتحالف الدولي خلال الحرب ضد تنظيم داعش، أظهر بوضوح الحاجة إلى شريك أمني موحّد وقابل للتنبؤ به.

لكن انطلاقاً من هذا، لا يمكن من الناحية المنهجية تأسيس علاقة سببية مباشرة على شكل "أمرت الولايات المتحدة الاتحاد الوطني الكردستاني بتسليم البيشمركة إلى الحزب الديمقراطي الكردستاني" كحقيقة قاطعة؛ فإثبات مثل هذا الادعاء يتطلب تقديم وثائق دبلوماسية أو عسكرية مباشرة. أما التقييم الذي يمكن تقديمه في الإطار الجيوسياسي الأوسع فهو كالتالي: يبدو أن قوة أمنية مهنية وقابلة للتنبؤ، تابعة لحكومة إقليم كوردستان وذات سلسلة قيادة مركزية، أكثر فاعلية من منظور الولايات المتحدة مقارنة ببنية بيشمركة مجزأة ومحورها الأحزاب. وبالتالي، فإن الدعم الذي تقدمه الولايات المتحدة لإصلاح البيشمركة يتوافق مع تعزيز القدرة المؤسسية للدولة في إقليم كوردستان. أما انتهاء مذكرة التفاهم في نهاية أيلول/سبتمبر 2026، وعدم تخصيص الولايات المتحدة تمويلاً مباشراً لإقليم كوردستان في مقترح ميزانيتها لعام 2027، فيُظهر أن هذا الحافز الخارجي بدأ يضعف، وأن استمرارية الإصلاح ستصبح تدريجياً مرهونة بالإرادة المؤسسية الذاتية لإقليم كوردستان.

هذا التطور له أيضاً نتائج مهمة بالنسبة لإيران وبغداد. إحدى الأدوات الرئيسية لنفوذ إيران في العراق هي الشبكات السياسية والأمنية داخل الحكومة المركزية. ورغم أنه من غير الصحيح النظر إلى كل عناصر الحشد الشعبي على أنها تنتمي إلى نفس الخط السياسي، إلا أن العلاقات الوثيقة لبعض فصائله مع إيران معروفة. هذا الطابع متعدد المراكز للبنية الأمنية العراقية يعقّد العلاقات بين هەولێر وبغداد، ويجعل من ميزان القوى المحتمل نشوؤه بين البيشمركة والحشد الشعبي أحد العناصر الحاسمة في علاقات هەولێر ببغداد. من هذه الناحية، فإن ظهور بنية موحدة للبيشمركة قد لا يؤثر فقط على الأمن الداخلي لإقليم كردستان، بل أيضاً على قدرته التفاوضية في علاقاته مع بغداد.

إن تجزؤ أي قوة أمنية يزيد من هشاشة الفاعلين السياسيين أمام التدخلات الخارجية، في المقابل فإن القيادة المركزية والميزانية المشتركة والتدريب الموحد ونظام الموظفين القياسي والقدرة اللوجستية المؤسسية تعزز قدرة البنية السياسية على بناء الدولة. وهنا تتجلى الأهمية الاستراتيجية الحقيقية لتوحيد قوات البيشمركة. فبالنسبة لمستقبل إقليم كردستان، تُعد القدرة العسكرية والقدرة على بناء الدولة عنصرين لا يمكن فصلهما عن بعضهما البعض؛ إلا أن تحول القدرة العسكرية إلى قدرة لبناء الدولة يتطلب استقلال القوات المسلحة عن الأحزاب السياسية. لهذا السبب فإن إصلاح البيشمركة يُعد في الوقت ذاته جزءاً من عملية بناء المؤسسات الحكومية في إقليم كردستان.

لا يكفي قراءة التطورات الإقليمية من خلال إيران وحدها. فالضغوط الاقتصادية والعسكرية والدبلوماسية التي تواجهها روسيا بسبب حرب أوكرانيا ضيّقت من مساحة حركة موسكو في الشرق الأوسط. وكانت من بين الأهداف الاستراتيجية التقليدية لروسيا في المنطقة الوصول إلى البحر الأبيض المتوسط والحفاظ على نفوذها الإقليمي عبر سوريا؛ إلا أن تغيّر التوازنات السياسية في سوريا وتركيز موسكو قدرتها العسكرية على جبهة أوكرانيا جعل مستقبل هذه الاستراتيجية غامضاً. كما أن إعلان دمشق في أغسطس 2026 عن توصلها إلى اتفاق مع موسكو بشأن تحويل القاعدتين الروسيتين في حميميم وطرطوس إلى مراكز مشتركة للتدريب وبناء القدرات، يشير إلى أن الوجود العسكري الروسي في البحر المتوسط بات محصوراً في إطار جديد وأكثر محدودية. وعند النظر إلى تراجع مساحة الحركة الإقليمية لروسيا، والتغيّر في قدرات إيران، وسياسات الأمن الأمريكية على خط العراق-سوريا مجتمعةً، يتضح أن الثقل الاستراتيجي للجغرافيا التي يقع فيها إقليم كوردستان قد ازداد.

أما بالنسبة للصين، فإن أمن الطاقة يُعد من العوامل الحاسمة. فالنمو الاقتصادي الصيني وحاجتها المتزايدة للطاقة يجعلان من مصادر النفط والغاز الطبيعي في الشرق الأوسط أمراً استراتيجياً بالنسبة لبكين. وعلى الرغم من أن روسيا تُعد مورّداً مهماً للطاقة بالنسبة للصين، فإن اعتبار العلاقة بين البلدين مجرد "شراكة ضد الغرب" فقط يتجاهل عناصر التنافس البنيوي القائمة بينهما. فبالرغم من التقارب الاستراتيجي الملحوظ، لا تتطابق مصالح الدولتين في جميع المجالات، وقد شهدت العلاقات التاريخية بينهما توترات جدية في قضايا مثل الحدود والأمن والتنافس الاقتصادي والنفوذ في آسيا الوسطى. كما أن التفاوت بين أراضي الشرق الأقصى وسيبيريا الروسية قليلة السكان من جهة، وحجم السكان والقدرة الاقتصادية للصين من جهة أخرى، يمثل عاملاً لا يمكن لموسكو تجاهله في حساباتها الاستراتيجية طويلة الأمد. ومع ذلك، فإن تركيز روسيا على منظومة الأمن الأوروبي بسبب الحرب في أوكرانيا يوسّع بشكل نسبي من مساحة الحركة الاستراتيجية لواشنطن في الشرق الأوسط، وإذا ما قُرئ ذلك إلى جانب التغيّر في النفوذ الإقليمي لإيران، فإنه يشير إلى أن توازناً جديداً للقوى بدأ يتشكل في المنطقة.

تحتل قضية الطاقة مركز هذا التحول. لا تنبع أهمية نفط الشرق الأوسط في الاقتصاد العالمي من حجم الإنتاج فقط؛ فالمسارات التي يُنقل النفط من خلالها، والدول التي تسيطر على هذه المسارات، وأمن الطرق البحرية، وإمكانية وصول الدول المستهلكة الكبرى إلى مصادر الطاقة، تُعد من العناصر الأساسية لموازين القوى العالمية. وقد أظهر التعطل الشديد في حركة الملاحة البحرية عبر مضيق هرمز خلال حرب عام 2026 بوضوح أن هذه القضية ليست جدلاً جيوسياسياً مجرداً. لذلك يجب النظر إلى دول الخليج والعراق وإيران وفنزويلا، بصفتها دولاً منتجة للطاقة، في إطار نظام الطاقة العالمي الواحد. لكن تفسير كل التطورات الحاصلة في هذه الدول على أنها أجزاء من خطة أمريكية واحدة يُبسّط النظام الدولي متعدد الأطراف أكثر من اللازم. الأكثر منطقية هو التعامل مع أمن الطاقة الأمريكي، واعتماد الصين على الطاقة، وقدرة روسيا على تصدير الطاقة، وتدفقات النفط في الشرق الأوسط، كعناصر متشابكة تؤثر في بعضها البعض.

في هذا الإطار، تزيد موارد النفط والغاز الطبيعي في إقليم كوردستان من قيمة الإقليم ليس فقط من الناحية الاقتصادية بل من الناحية الجيوسياسية أيضاً. وهناك أيضاً رابط غير مباشر بين توحيد قوات البيشمركة وأمن موارد الطاقة: فإقليم كوردستان الذي يمتلك قدرة أمنية عالية، وبنية قيادة مركزية، وقادر على التنسيق مع الشركاء الدوليين، يصبح فاعلاً أكثر قابلية للتنبؤ من حيث تشغيل موارد الطاقة وإيصالها إلى الأسواق الخارجية. وقد أظهرت الأضرار التي لحقت بحقول النفط في كوردستان جراء هجمات الطائرات المسيّرة خلال الحرب نفسها، واضطرار بعض الشركات المشغّلة لوقف أنشطتها، مدى واقعية هذه الرابطة بين القدرة الأمنية وعائدات الطاقة. ومن هذه الناحية، ينبغي النظر إلى الإصلاح الأمني والقدرة الاقتصادية باعتبارهما عمليتين تغذي كل منهما الأخرى.

من أهم التطورات المتعلقة بمستقبل إقليم كوردستان هو أن البعد العسكري للتنافس بين الحزب الديمقراطي الكوردستاني والاتحاد الوطني الكوردستاني يتجه شيئاً فشيئاً نحو إطار مؤسساتي. وهنا يكتسب أهمية السؤال عن سبب بدء الاتحاد الوطني الكوردستاني بتقليص سيطرته التقليدية على قوات البيشمركة. لا يمكن تقديم إجابة واحدة على هذا السؤال؛ لكن عند النظر مجتمعة إلى التغير في القدرة الإقليمية لإيران، والثغرة الأمنية التي ظهرت جلياً باستهداف السليمانية أيضاً في حرب 2026، وسياسة الولايات المتحدة الأمنية، وجهود حكومة إقليم كوردستان في بناء المؤسسات، والضغوط الاقتصادية، والتوازنات السياسية بين الحزبين، يتضح أن استمرار نموذج الأمن القائم على الحزب بات مكلفاً بشكل متزايد بالنسبة للاتحاد الوطني الكوردستاني. لذلك لا ينبغي النظر إلى اتحاد قوات البيشمركة على أنه "تنازل الاتحاد الوطني الكوردستاني طوعاً عن قوته العسكرية للحزب الديمقراطي الكوردستاني". والتعبير الأدق هو أن القدرة العسكرية التي يملكها الحزبان تنتقل تدريجياً إلى البنية الأمنية المؤسساتية لإقليم كوردستان.

هذا التمييز مهم؛ لأن انتماء البيشمركة الموحدة إلى الحزب الديمقراطي الكردستاني يختلف تمامًا، من حيث النتائج السياسية، عن انتمائها إلى حكومة إقليم كردستان. ففي الحالة الأولى، تترسخ الهيمنة العسكرية للحزب الديمقراطي الكردستاني بشكل مؤسسي؛ أما في الحالة الثانية، فتنشأ فوق القوة العسكرية لكل من الحزب الديمقراطي الكردستاني والاتحاد الوطني الكردستاني مؤسسة أمنية عامة مستقلة عن الحزبين معًا. وبالنظر إلى المستقبل البعيد المدى لإقليم كردستان، فإن النموذج الثاني هو النموذج الاستراتيجي. لذلك فإن معيار تقييم هذا الإصلاح هو التالي:

يجب قياس نجاح إصلاح البيشمركة ليس فقط من خلال توحيد الوحدات العسكرية، بل من خلال مدى استقلال هذه الوحدات فعليًا عن الأحزاب السياسية.

إن ظهور بيشمركة موحدة ومحترفة قد يعزز قدرة إقليم كردستان على المساومة في مجال الأمن. لكن هناك نقطة مهمة ينبغي الانتباه إليها هنا: البيشمركة القوية لا تعني من تلقاء نفسها كردستان مستقلة. فالاستقلال يتطلب، إلى جانب القدرة العسكرية، توافر عوامل عديدة في آن واحد، مثل الاستدامة الاقتصادية والوحدة السياسية والسيطرة على الحدود والدعم الدبلوماسي الدولي وموقف الدول المجاورة. ومع ذلك، هناك علاقة مهمة بين الاستقلال وقدرة الدولة: فكلما ارتفعت القدرة المؤسسية لبنية سياسية ما، ازدادت قدرتها على المساومة بشأن وضعها المستقبلي. لذلك ينبغي النظر إلى توحيد البيشمركة ليس بوصفه استقلالاً بحد ذاته، بل بوصفه تعزيزاً لقدرة الدولة التي يمكن لإقليم كردستان الاستفادة منها بشأن وضعه المستقبلي.

يمكن أن تتطور الخيارات الأساسية أمام إقليم كوردستان في هذا الإطار باتجاهات ثلاثة مختلفة: بنية فدرالية أقوى وأكثر مؤسسية داخل العراق، أو مستوى أعلى من الحكم الذاتي السياسي الفعلي، أو مسار سياسي جديد نحو الاستقلال في حال أصبحت الظروف الإقليمية والدولية مواتية. وليس بالإمكان الجزم اليوم بأي من هذه الخيارات سيتحقق فعلاً. غير أنه عند النظر مجتمعةً إلى التحول في موازين القوى الإقليمية، والثغرات الأمنية التي كشفتها حرب عام 2026، ومأسسة البيشمركة، والتحول في القدرة الإقليمية لإيران، وتراجع مساحة حركة روسيا، والموازين العالمية للطاقة التي تُعد الصين أحد أطرافها الفاعلة، ودور الولايات المتحدة في البنية الأمنية العراقية-الكوردستانية، يمكن القول إن قدرة إقليم كوردستان على التحرك في المرحلة المقبلة، ليس فقط بصفته إقليماً فدرالياً في العراق، بل كفاعل ذي ثقل أكبر في موازين القوى الإقليمية، آخذة في الازدياد. ويُعد توحيد قوات البيشمركة أحد أبرز مؤشرات هذا التحول.

إن المسألة التاريخية الحقيقية أكبر بكثير من مجرد اندماج القوات المسلحة التابعة للحزب الديمقراطي الكردستاني والاتحاد الوطني الكردستاني. فالسؤال الذي ينبغي طرحه هو:

هل يمكن تحويل القدرة المسلحة التي نظمتها الحركة السياسية الكردية تاريخياً على أساس حزبي، إلى قوة عامة مؤسسية ومركزية؟

فإذا اكتمل هذا التحول بنجاح، فلن يكون لإقليم كردستان بنية أمنية أقوى فحسب، بل سيمتلك أيضاً موازنة أقوى، وإدارة أكثر مركزية، وسياسة خارجية أكثر فاعلية، وقدرة تفاوضية دولية أعلى. لهذا السبب فإن اندماج البيشمركة أكثر بكثير من مجرد إصلاح عسكري، وينبغي النظر إليه باعتباره إحدى المراحل الأساسية للانتقال من البنية الحزبية المسلحة إلى البنية الحكومية المؤسسية؛ كما ينبغي قراءة إعلان الاندماج الكامل في أيلول 2026 من هذا المنظور بوصفه بداية أكثر منه محطة وصول. غير أن ما سيحدد المعنى النهائي لهذا الانتقال يتجاوز مجرد شكل تنظيم الوحدات:

في مرحلة يُعاد فيها تشكيل النظام الإقليمي، لن تتحدد النتيجة طويلة المدى لهذا التحول بكيفية تنظيم قوات البيشمركة فحسب، بل أيضاً بالهدف السياسي الذي ستوظّف إقليم كردستان من أجله هذه القدرة الجديدة الشبيهة بقدرات الدولة.

المصادر

الجزيرة. (9 آب/أغسطس 2026). سوريا تعلن التوصل إلى اتفاق مع موسكو بشأن مستقبل القواعد الروسية.

فرانتزمان، س. (2026). مخاوف إقليم كردستان بشأن الدعم الأمريكي في مواجهة الهجمات الإيرانية المستمرة.

نايتس، م. (2025). استثمار هزيمة إيران لتعزيز العلاقات الأمنية بين الولايات المتحدة والعراق.

حكومة إقليم كردستان. (2025). وضع تنفيذ برنامج الكابينة التاسعة لحكومة إقليم كردستان.

ناغراج، أ. (2026). كردستان العراق تستأنف إنتاج النفط بمعدل يصل إلى 230 ألف برميل يومياً بعد هجمات الطائرات المسيّرة.

قاضي، أ. (2026). إقليم كردستان سينجز تشكيل قوة البيشمركة الموحدة المكونة من 11 فرقة بحلول أيلول/سبتمبر.

رووداو. (25 آذار/مارس 2026). أكثر من 450 طائرة مسيّرة وصاروخاً أُطلقت على كوردستان منذ بداية النزاع الإقليمي، ومقتل 14 شخصاً.

شفق نيوز. (8 أيار/مايو 2026). مسؤول عسكري كوردي سابق يحذّر: البيشمركة توحّدت "شكلياً فقط".

ذا نيو ريجن. (9 آذار/مارس 2026). إحباط هجمات جديدة بطائرات مسيّرة استهدفت إقليم كوردستان.

ذا نيو ريجن. (17 تموز/يوليو 2026). أربيل والسليمانية هدف لهجمات جديدة بطائرات مسيّرة.

فان ويلغنبورغ، و. (2026). ما بعد مذكرة التفاهم: مستقبل العلاقات بين الولايات المتحدة والبيشمركة.

İlgili haberler