PEZKUWICHAINDIJITAL KURDISTAN NEWS 15 HEZÎRAN 2026 · DUŞEM
Gündem Görüş
Görüş

RUSYA'NIN BAĞIMSIZ KÜRDİSTAN'I JEOPOLİTİK TEHDİT OLARAK GÖRMESİ.
Rusya’nın Güney Politikası ve Kürd Direnişi.

RUSYA'NIN BAĞIMSIZ KÜRDİSTAN'I JEOPOLİTİK TEHDİT OLARAK GÖRMESİ.

Rusya’nın Güney Politikası ve Kürd Direnişi.

Moskova’nın Bağımsız Kürdistanı Jeopolitik Tehdit olarak görmesi.

Rusya’nın Güney Politikası ve Kürd Direnişi: Stratejik Dengenin Görünmeyen Aktörü

Kürdlerin Devletleşmesi Neden Rusya’yı Korkutuyor?

Kürdler ve Rusya’nın Güney Politikası: 17.–20. Yüzyıllar Arasında Stratejik Direniş ve Jeopolitik Denge.

Rusya’nın tarihsel jeopolitiğinde “sıcak denizlere inme” ideali, dört yüzyılı aşkın bir süredir dış politikanın temel yönünü oluşturmuştur. Karadeniz, Hazar ve Akdeniz’e ulaşma arzusunun ardında hem ticari hem askeri sebepler yatmaktadır. Ancak bu hedef doğrultusunda ilerlerken Rusya, yalnızca Osmanlı ve İran devletleriyle değil, bu iki imparatorluk arasında kalan güçlü ve bağımsız Kürt topluluklarıyla da karşı karşıya gelmiştir.

Kürdlerin coğrafi konumu — Kafkasya’dan Mezopotamya’ya uzanan stratejik dağ zincirleri — Rusların güney yönlü genişleme planlarını yüzyıllar boyunca engelleyen doğal bir set oluşturmuştur.

I. 17. Yüzyıl: Mukri Direnişleri

17. yüzyılda Rus Çarlığı, Safevî toprakları üzerinden güneye inmeye çalışırken, bugünkü Urmiye, Mahabad ve Sine hattında yaşayan Kürt emirlikleri güçlü bir direniş gösterdi.

Özellikle Mukri ve Ardalan Emirlikleri Rusların Hazar kıyısından iç bölgelere ilerlemesini engelleyen fiili bir savunma hattı kurdular.

Kürd beylerinin amacı yalnızca bölgesel egemenliği korumak değil, aynı zamanda Kafkasya üzerinden gelen Slav akınlarına karşı Kürd ve Kürdistan topraklarını savunmaktı. Bu dönem, Kürdlerin ilk defa Rus genişlemesini doğrudan durdurduğu dönem olarak kabul edilir.

II. 18. Yüzyıl: Büyük Petro’nun Hazar Seferi ve Kürdlerin Rolü

Büyük Petro (I. Petro), 1722’de Hazar Denizi kıyılarını ele geçirerek güneye inmeyi hedefledi.

Rus birlikleri Derbent ve Bakü’yü aldıktan sonra Erdebil, Urmiye ve Tebriz yönüne ilerledi.

Ancak bu bölgelerde yaşayan Mukri, Hewraman ve Soran Kürtleri, yerel milis güçleriyle Rus ilerleyişini durdurdular.

Petro’nun ordusu, hem Kürd direnişi hem de bölgenin zorlu coğrafyası nedeniyle geri çekilmek zorunda kaldı.

Bu olay, Rusların “Hazar üzerinden Bağdat’a inme” planının ilk büyük başarısızlığı olarak tarihe geçti.

III. 19. Yüzyıl: Kızıl Kürdistan ve Kafkasya Savaşları

19. yüzyıl, Rusya’nın Kafkasya’yı işgal ettiği ve Osmanlı-İran sınırlarına yaklaştığı kritik bir dönemdir.

Ancak Rusya’nın güneye inme hamlesi, Kızıl Kürdistanda ciddi direnişlerle karşılaştı.

Bu direnişin merkezinde Laçin, Kelbecer, Kubatlı ve Zengilan hattında yaşayan Kürtler vardı.

Bu dönemde ön plana çıkan iki lider:

Seyid Teymur Şemsedinov,

Hüseyin Ağa Şemsedinov

Bu liderler, Rus ordusuna karşı yerel milisleri organize ederek hem Kızıl Kürdistan ve İran geçitlerini korudular.

Rus ordusu birkaç kez bu bölgeden geçmeye çalıştı ancak her seferinde Kürd direnişiyle karşılaştı.

Bu nedenle Rusya, güneye inmek yerine Kafkasya’da kalıcı bir “tampon bölge” stratejisi geliştirmek zorunda kaldı.

IV. Bedirxan Bey ve Kürdlerin Osmanlı-Rus Savaşlarındaki Konumu

19. yüzyılın ortalarında Botan Emirliği’nin lideri Bedirxan Bey, Osmanlı ile Rusya arasındaki savaşlarda doğrudan etkili oldu.

Bedirxan Bey’in 1840’larda kurduğu askeri düzen, Osmanlı ordusunun zayıf olduğu doğu sınırında Rus ilerleyişini geciktirdi.

Her ne kadar Bedirxan isyanı sonrasında Osmanlı tarafından bastırılsa da, Kürd direnişi Rusların bölgeye sızmasını uzun süre engelledi.

Bu, Rusya’nın doğrudan Mezopotamya’ya ulaşamamasının bir diğer nedenidir.

V. 20. Yüzyıl Başları: Sovyetler ve Kızıl Kürdistan Cumhuriyeti (1923–1929)

Bolşevik Devrimi sonrası Sovyetler, Transkafkasya’da yeni sınırlar çizdi.

Kürdlerin yaşadığı Laçin, Kubatlı ve Kelbecer bölgelerinde Kızıl Kürdistan Cumhuriyeti kuruldu.

Resmen Sovyet kontrolünde görünse de, yerel Kürd yöneticiler Moskova’ya tam itaat etmedi.

Şemsedinov ailesine bağlı komutanlar ve yerel aydınlar, Rusya’nın “Kürd bölgesini askeri üs” olarak kullanmasına karşı çıktı. Böylece Kürdler, bir kez daha Rusya’nın güneye inme planlarını sekteye uğrattı.

Bu nedenle Sovyet yönetimi Mustafa Kemal ile olan dostluğu nedeniylen onun talebini de dikkate alarak 1929’da Kızıl Kürdistan’ı feshetti.

TC devleti Mustafa Kemal" Kızıl Kürdistan'da kurulan bir Kürd devletine şiddetle karşı çıkıyorlardı.

Sonuç

Kürdler, 17. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar Rusya’nın sıcak denizlere inme politikasını en az altı kez durduran stratejik bir güç olmuştur.

Bu direnişler yalnızca askeri değil, aynı zamanda jeopolitik bir karakter taşımaktadır.

Rusya, Kürdlerin yaşadığı dağlık bölgelerde hiçbir zaman kalıcı bir hakimiyet kuramamış; her defasında Kürdlerin yerel örgütlenmeleri, aşiret sistemleri ve coğrafi savunma avantajları nedeniyle geri çekilmiştir.

Bu nedenle Kürdler, dört yüzyıllık Rus güney politikalarının görünmeyen ama en etkili aktörlerinden biri olmuştu.

Rusya’nın Kürd Devletine Karşı Tutumunun Jeopolitik Arka Planı

Rusya’nın tarih boyunca Kürdlerin bağımsız bir devlet kurmasına karşı olumsuz tavır almasının ardında, yalnızca ideolojik değil, jeopolitik nedenler yatmaktadır.

Kürdlerin yaşadığı bölgeler — Kafkasya, Mezopotamya ve İran platosu — tarih boyunca Rusya’nın “sıcak denizlere inme” stratejisinin merkezinde yer almıştır.

Bu bölgelerde kurulacak güçlü ve bağımsız bir Kürd devleti, Rusya’nın hem Güney Kafkasya hem de Ortadoğu üzerindeki nüfuz hattını zayıflatacaktı.

20. yüzyılda Sovyetler Birliği döneminde dahi bu tutum değişmemiştir.

1923’te kurulan Kızıl Kürdistan Cumhuriyeti, kısa süre sonra Moskova tarafından feshedilmiştir.

Çünkü bağımsız veya yarı bağımsız bir Kürd devleti, Sovyetlerin Transkafkasya’daki kontrolünü zayıflatacak, ayrıca İran ve Türkiye üzerindeki denge siyasetini bozacaktı.

Bu nedenle Kürd kimliği Sovyet sisteminde kültürel düzeyde tanınsa da, siyasi özerklik sürekli engellenmiştir.

Sonuç olarak, Rusya’nın Kürd devletine mesafeli yaklaşımının temelinde tarihsel hafıza ve stratejik endişe vardır.

Rus politik aklı, Kürdleri tarih boyunca “bölgesel dengeyi bozabilecek jeopolitik aktör” olarak görmüş, bu nedenle Kürd devlet fikrini kendi nüfuz alanına tehdit saymıştır.

Bugün dahi Moskova’nın Kürd meselesine temkinli yaklaşmasının ardında, yüzyıllardır süregelen bu jeopolitik korku yatmaktadır.

Shamîl Teymurov

18.10.2026

NÊRÎNA RÛSYAYÊ YA LI SER KURDISTANA SERBIXWE WÊK TEHDÎDEKE JEOPOLÎTÎK.

Polîtîkaya Başûr a Rûsyayê û Berxwedana Kurdan.

Nêrîna Moskowê ya li ser Kurdistana Serbixwe wêk tehdîdeke jeopolîtîk.

Polîtîkaya Başûr a Rûsyayê û Berxwedana Kurdan: Lîstikvanê Nediyar ê Balansa Stratejîk.

Çima Dewletbûna Kurdan Rûsyayê Ditirsîne?

Kurdan û Polîtîkaya Başûr a Rûsyayê: Di Navbera Sedsalên 17. û 20. de Berxwedana Stratejîk û Balansa Jeopolîtîk.

Di jeopolîtîka dîrokî ya Rûsyayê de, îdeala "daketina bo deryayên germ", zêdetirî çar sedsalan e bûye rêgeza bingehîn a polîtîkaya derve. Li pişt daxwaza gihîştina Deryaya Reş, Deryaya Qezwîn û Deryaya Spî, hem sedemên bazirganî û hem jî yên leşkerî hene. Lêbelê, di vê rêyê de Rûsya ne tenê bi dewletên Osmanî û Îranê re, her wiha bi civakên Kurd ên xurt û serbixwe yên ku di navbera her du împaratoriyan de mane re jî rû bi rû maye.

Cihê erdnîgarî yê Kurdan — zincîreyên çiyayên stratejîk ên ku ji Qefqasyayê heta Mezopotamyayê dirêj dibin — bi sedsalan bûye astengeke xwezayî ku planên berfirehbûna Rûsyayê ya ber bi başûr ve asteng kiriye.

I. Sedsala 17.: Berxwedanên Mukriyan

Di sedsala 17an de, dema ku Çariya Rûsyayê hewl dida bi ser axa Sefewiyan de ber bi başûr ve biçe, mîrnişînên Kurd ên ku li xeta Urmiye, Mehabad û Sine ya îro dijiyan, berxwedaneke xurt nîşan dan.

Bi taybetî Mîrnişînên Mukrî û Erdelanê, xetekeke parastinê ya fîîlî ava kirin ku rê li ber pêşveçûna Rûsan a ji peravên Deryaya Qezwînê ber bi herêmên hundir ve girt.

Armanca begên Kurd ne tenê parastina serweriya herêmî bû, di heman demê de parastina axa Kurd û Kurdistanê ya li hemberî êrîşên Slavên ku ji Kafkasyayê dihatin bû. Ev serdem wekî dema ku Kurdan cara yekem rasterast pêşveçûna Rûsan rawestand, tê qebûlkirin.

II. Sedsala 18an: Sefera Qezwînê ya Petrûsê Mezin û Rola Kurdan

Petrûsê Mezin (Petrûsê I), di sala 1722an de bi destxistina peravên Deryaya Qezwînê armanc kir ku ber bi başûr ve biçe.

Artêşên Rûs piştî ku Derbend û Bakû girtin, ber bi aliyê Erdebîl, Urmiye û Tebrîzê ve pêşve çûn.

Lê belê Kurdên Mukrî, Hewraman û Soran ên ku li van herêman dijiyan, bi hêzên milîsên xwe yên herêmî pêşveçûna Rûsan rawestand.

Artêşa Petrûs, hem ji ber berxwedana Kurdan û hem jî ji ber erdnîgariya dijwar a herêmê, neçar ma ku paşve vekişe.

Ev bûyer, di dîrokê de wekî yekem têkçûna mezin a plana Rûsan a "bi ser Deryaya Qezwînê re daketina Bexdayê" cih girt.

III. Sedsala 19an: Kurdistana Sor û Şerên Qefqasyayê

Sedsala 19an, demeke krîtîk e ku Rûsyayê Qefqasya dagir kir û nêzîkî sînorên Osmanî-Îranê bû.

Lê belê hewldana Rûsyayê ya ji bo daketina başûr, li Kurdistana Sor bi berxwedanên cidî re rû bi rû ma.

Di navenda vê berxwedanê de Kurdên ku li xeta Laçîn, Kelbecer, Qubadlî û Zengîlanê dijiyan hebûn.

Du rêberên ku di vê heyamê de derketin pêş:

Seyîd Teymûr Şemsedînov,

Huseyîn Axa Şemsedînov

Van rêberan, bi rêxistinkirina milîsên xwecihî yên li dijî artêşa Rûsyayê, hem Kurdistana Sor û hem jî dergehên Îranê parastin.

Artêşa Rûsyayê çend caran hewl da ku ji vê herêmê derbas bibe lê her carê bi berxwedana Kurdan re rû bi rû ma.

Ji ber vê yekê, Rûsyayê neçar ma ku li şûna daketina başûr, stratejiyeke "herêma tampon" a mayînde li Qefqasyayê pêş bixe.

IV. Bedirxan Beg û Helwesta Kurdan di Şerên Osmanî-Rûs de

Di nîveka sedsala 19an de, rêberê Mîrektiya Botanê Bedirxan Beg, di şerên di navbera Osmanî û Rûsyayê de bi awayekî rasterast bandordar bû.

Rêxistina leşkerî ya ku Bedirxan Beg di salên 1840’an de ava kiribû, pêşveçûna Rûsyayê ya li ser sînorê rojhilatê ku artêşa Osmanî lê lawaz bû, dereng xist.

  • Her çiqas piştî serhildana Bedirxan ji aliyê Osmaniyan ve hatibe tepisandin jî, berxwedana Kurdan demek dirêj rê li ber ketina Rûsan a herêmê girt.
  • Ev yek, sedemek din e ku Rûsya nikaribû rasterast bigihîje Mezopotamyayê.

V. Destpêka Sedsala 20’an: Sovyet û Komara Kurdistana Sor (1923–1929)

  • Piştî Şoreşa Bolşevîkan, Sovyetan li Transkafkasya sînorên nû xêz kirin.
  • Li herêmên Laçîn, Qubadlî û Kelbecerê ku Kurd lê dijiyan, Komara Kurdistana Sor hat avakirin.
  • Her çiqas bi fermî di bin kontrola Sovyetan de xuya dikir jî, rêveberên Kurd ên herêmî bi temamî guh nedidan Moskowayê.
  • Fermandarên girêdayî malbata Şemsedînov û rewşenbîrên herêmî, li dijî bikaranîna "herêma Kurd wekî baregeha leşkerî" ya Rûsyayê derketin. Bi vî awayî, Kurdan careke din planên Rûsyayê yên ji bo daxistina ber bi başûr ve asteng kirin.
  • Ji ber vê yekê, rêveberiya Sovyetê ji ber dostaniya xwe ya bi Mustafa Kemal re û li ser daxwaza wî, di sala 1929’an de Kurdistana Sor betal kir.

Dewleta Tirk û Mustafa Kemal bi tundî li dijî dewleteke Kurdî ya ku li "Kurdistana Sor" hatibû avakirin derketin.

Encam

Kurd, ji sedsala 17an heta sedsala 20an, herî kêm şeş caran bûne hêzeke stratejîk ku polîtîkaya Rûsyayê ya gihîştina deryayên germ rawestandine.

Ev berxwedan ne tenê leşkerî, di heman demê de xwedî taybetmendiyeke jeopolîtîk in.

Rûsyayê tu carî nikaribû li herêmên çiyayî yên ku Kurd lê dijîn serweriyeke mayînde ava bike; her carê ji ber rêxistinbûna xwecihî ya Kurdan, sîstemên eşîran û avantajên parastina erdnîgarî, neçar ma ku paşve vekişe.

Ji ber vê yekê, Kurd bûne yek ji aktorên nedîtî lê herî bi bandor ên polîtîkayên başûr ên Rûsyayê yên çar sedsalan.

Paşxaneya Jeopolîtîk a Helwesta Rûsyayê ya li Dijî Dewleta Kurdî

Di pişt helwesta neyînî ya Rûsyayê ya li hemberî avakirina dewleteke serbixwe ya Kurdan de, ne tenê sedemên îdeolojîk, di heman demê de sedemên jeopolîtîk jî hene.

Herêmên ku Kurd lê dijîn — Qefqasya, Mezopotamya û deşta Îranê — di dirêjahiya dîrokê de di navenda stratejiya Rûsyayê ya "gihîştina deryayên germ" de cih girtine.

Dewleteke Kurdî ya bihêz û serbixwe ku li van herêman bê avakirin, dê xeta bandora Rûsyayê ya hem li ser Kafkasyaya Başûr û hem jî li ser Rojhilata Navîn lawaz bikira.

Di sedsala 20an de, heta di dema Yekîtiya Sovyetê de jî ev helwest nehatiye guhertin.

Komara Kurdistana Sor ku di sala 1923an de hatibû avakirin, piştî demekê kurt ji aliyê Moskowê ve hat feshkirin.

Ji ber ku dewleteke Kurdî ya serbixwe an nîv-serbixwe, dê kontrola Sovyetan a li ser Transkafkasyayê lawaz bikira û herwiha dê polîtîkaya hevsengiyê ya li ser Îran û Tirkiyeyê jî têk bibira.

Ji ber vê yekê, her çend nasnameya Kurdî di nava sîstema Sovyetê de di asta çandî de hatibe naskirin jî, xweseriya siyasî her tim hatiye astengkirin.

Di encamê de, di bin nêzîkatiya dûr a Rûsyayê ya li hember dewleta Kurdî de, bîra dîrokî û nîgeraniyên stratejîk hene.

Aqilmendiya siyasî ya Rûs, Kurdan di dirêjahiya dîrokê de wekî "aktorekî jeopolîtîk ku dikare hevsengiya herêmî têk bibe" dîtiye, lewma fikra dewleta Kurdî wekî gefekê li ser qada bandora xwe hesibandiye.

Îro jî di bin nêzîkatiya Moskowê ya bi baldarî ya li ser pirsa Kurd de, ev tirsa jeopolîtîk a ku sedsalan e berdewam dike, heye.

Shamîl Teymurov

18.10.2026

ڕوانگەی ڕووسیا بۆ کوردستانێکی سەربەخۆ وەک هەڕەشەیەکی جیۆپۆلیتیکی.

سیاسەتی باشووری ڕووسیا و بەرخۆدانی کورد.

ڕوانگەی مۆسکۆ بۆ کوردستانێکی سەربەخۆ وەک هەڕەشەیەکی جیۆپۆلیتیکی.

سیاسەتی باشووری ڕووسیا و بەرخۆدانی کورد: ئەکتەری نەبینراوی هاوسەنگی ستراتیژی.

بۆچی دەوڵەتبوونی کورد ڕووسیا دەترسێنێت؟

کورد و سیاسەتی باشووری ڕووسیا: بەرخۆدانی ستراتیژی و هاوسەنگی جیۆپۆلیتیکی لە نێوان سەدەی ١٧ بۆ ٢٠.

لە جیۆپۆلیتیکی مێژوویی ڕووسیادا، ئایدیالی "گەیشتن بە دەریا گەرمەکان" زیاتر لە چوار سەدەیە ئاراستەی سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی ئەو وڵاتەیە. لە پشت ئارەزووی گەیشتن بە دەریای ڕەش، دەریای قەزوین و دەریای ناوەڕاست، هۆکاری بازرگانی و سەربازیش هەن. بەڵام لە کاتی پێشڕەوی بەرەو ئەم ئامانجە، ڕووسیا نەک تەنها ڕووبەڕووی دەوڵەتانی عوسمانی و ئێران بووەتەوە، بەڵکو ڕووبەڕووی کۆمەڵگە بەهێز و سەربەخۆکانی کوردیش بووەتەوە کە لە نێوان ئەو دوو ئیمپراتۆریەتەدا بوون.

پێگەی جوگرافیای کورد - زنجیرە چیا ستراتیژییەکانی نێوان قەوقاز بۆ میزۆپۆتامیا - بۆ ماوەی سەدەکان وەک بەربەستێکی سروشتی کاری کردووە کە ڕێگری لە پلانی فراوانخوازی ڕووسیا بەرەو باشوور کردووە.

١. سەدەی ١٧: بەرخۆدانەکانی موکری

لە سەدەی حەڤدەهەمدا، کاتێک ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا هەوڵی دەدا لە ڕێگەی خاکی سەفەوییەکانەوە بەرەو باشوور پێشڕەوی بکات، میرنشینە کوردییەکانی ناوچەی ورمێ، مەهاباد و سنەی ئەمڕۆ، بەرگرییەکی بەهێزیان نیشان دا.

بە تایبەتی میرنشینەکانی موکری و ئەردەڵان، هێڵێکی بەرگریی کردەییان دروست کرد کە ڕێگری لە پێشڕەویی ڕووسەکان لە کەناراوەکانی دەریای قەزوینەوە بەرەو ناوچەکانی ناوخۆ دەکرد.

ئامانجی میرە کوردەکان تەنها پاراستنی سەروەریی ناوچەیی نەبوو، بەڵکو بەرگریکردن بوو لە خاکی کورد و کوردستان لە بەرامبەر پەلامارە سلاڤییەکان کە لە ڕێگەی قەوقازەوە دەهاتن. ئەم سەردەمە وەک یەکەم قۆناغ دادەنرێت کە تێیدا کوردەکان ڕاستەوخۆ ڕێگرییان لە فراوانخوازیی ڕووسیا کرد.

II. سەدەی هەژدەهەم: هەڵمەتی قەزوین لەلایەن پیتەری گەورە و ڕۆڵی کوردەکان

پیتەری گەورە (پیتەری یەکەم) لە ساڵی ١٧٢٢دا ئامانجی ئەوە بوو بە دەستبەسەرداگرتنی کەناراوەکانی دەریای قەزوین، بەرەو باشوور پێشڕەوی بکات.

دوای ئەوەی هێزەکانی ڕووسیا دەربەند و باکۆیان گرت، بەرەو ئەردەبیل، ورمێ و تەورێز پێشڕەوییان کرد.

بەڵام کوردەکانی موکری، هەورامان و سۆران کە لەو ناوچانە دەژیان، بە هێزە میلیشیا خۆجێییەکانیانەوە ڕێگرییان لە پێشڕەویی ڕووسەکان کرد.

سوپاکەی پیتەر، هەم بەهۆی بەرگریی کوردەکان و هەم بەهۆی جوگرافیای سەختی ناوچەکەوە، ناچار بوو پاشەکشە بکات.

ئەم ڕووداوە وەک یەکەم شکستی گەورەی پلانی ڕووسەکان بۆ "دابەزین بۆ بەغدا لە ڕێگەی دەریای قەزوینەوە" لە مێژوودا تۆمار کرا.

١٩. سەدەی نۆزدەیەم: کوردستانی سوور و جەنگەکانی قەوقاز

سەدەی نۆزدەیەم قۆناغێکی هەستیار بوو کە تێیدا ڕووسیا قەوقازی داگیر کرد و نزیک بووەوە لە سنوورەکانی عوسمانی و ئێران.

بەڵام هەوڵی ڕووسیا بۆ دابەزین بەرەو باشوور، لە کوردستانی سووردا ڕووبەڕووی بەرگرییەکی توند بووەوە.

لە چەقی ئەم بەرگرییەدا ئەو کوردانە بوون کە لە هێڵی لاچین، کەلبەجەر، قوبادلی و زەنگیلاندا دەژیان.

لەو سەردەمەدا دوو سەرکردە دەرکەوتن:

سەید تەیموور شەمسەدینۆڤ،

حوسێن ئاغا شەمسەدینۆڤ

ئەم سەرکردانە بە ڕێکخستنی میلیشیا خۆجێییەکان دژی سوپای ڕووسیا، هەم کوردستانی سوور و هەم ڕێڕەوەکانی ئێرانیان پاراست.

سوپای ڕووسیا چەند جارێک هەوڵی دا لەم ناوچەیە تێپەڕێت، بەڵام هەموو جارێک ڕووبەڕووی بەرگریی کوردی دەبووەوە.

بۆیە ڕووسیا ناچار بوو لەبری دابەزین بۆ باشوور، ستراتیژییەکی "ناوچەی پەرژین"ی هەمیشەیی لە قەوقازدا پەرە پێ بدات.

IV. بەدرخان بەگ و پێگەی کورد لە جەنگەکانی عوسمانی و ڕووسیادا

لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەیەمدا، بەدرخان بەگ کە میری میرنشینی بۆتان بوو، کاریگەری ڕاستەوخۆی لە جەنگەکانی نێوان عوسمانی و ڕووسیادا هەبوو.

ئەو ڕێکخستنە سەربازییەی کە بەدرخان بەگ لە ساڵانی ١٨٤٠دا دایمەزراند، پێشڕەویی ڕووسەکانی لە سنووری ڕۆژهەڵاتدا دواخست، ئەو شوێنەی کە سوپای عوسمانی تێیدا لاواز بوو.

هەرچەندە دوای ڕاپەڕینەکەی بەدرخان لەلایەن عوسمانییەکانەوە سەرکوت کرا، بەڵام بەرگریی کورد بۆ ماوەیەکی درێژ ڕێگری لە دزەکردنی ڕووسەکان بۆ ناوچەکە کرد.

ئەمە هۆکارێکی دیکەیە بۆ ئەوەی ڕووسیا نەیتوانی بە ڕاستەوخۆ بگاتە میزۆپۆتامیا.

V. سەرەتای سەدەی بیستەم: سۆڤیەت و کۆماری کوردستانی سوور (١٩٢٣–١٩٢٩)

دوای شۆڕشی بۆلشەڤیکەکان، سۆڤیەت سنووری نوێی لە ترانسقەوقاز کێشا.

لە ناوچەکانی لاچین، قوبادلی و کەلبەجەر کە کوردنشین بوون، کۆماری کوردستانی سوور دامەزرا.

هەرچەندە بە فەرمی لەژێر کۆنترۆڵی سۆڤیەتدا دەردەکەوت، بەڵام بەرپرسە کوردە خۆجێییەکان بە تەواوی گوێڕایەڵی مۆسکۆ نەبوون.

فەرماندەکانی سەر بە بنەماڵەی شەمسەدینۆڤ و ڕۆشنبیرانی ناوچەکە دژی ئەوە بوون کە ڕووسیا "ناوچەی کوردنشین" وەک بنکەی سەربازی بەکاربهێنێت. بەم شێوەیە کورد جارێکی دیکە پلانی ڕووسیای بۆ دابەزین بەرەو باشوور تێکدا.

لەبەر ئەم هۆکارە، حکوومەتی سۆڤیەت بەهۆی دۆستایەتی لەگەڵ مستەفا کەمال و لەبەرچاوگرتنی داواکارییەکەی، لە ساڵی ١٩٢٩دا کۆماری کوردستانی سووری هەڵوەشاندەوە.

دەوڵەتی تورکیا و مستەفا کەمال بە توندی دژی دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی لە «کوردستانی سوور» بوون.

ئەنجام

کوردەکان لە سەدەی حەڤدەیەمەوە تا سەدەی بیستەم، شەش جار بوونەتە هێزێکی ستراتیژی کە سیاسەتی ڕووسیایان بۆ گەیشتن بە دەریا گەرمەکان ڕاگرتووە.

ئەم بەرگرییانە تەنیا سەربازی نەبوون، بەڵکو ڕەهەندێکی جیۆپۆلیتیکییان هەبووە.

ڕووسیا هەرگیز نەیتوانیوە دەسەڵاتێکی هەمیشەیی لە ناوچە شاخاوییەکانی نیشتەجێبوونی کورداندا دابمەزرێنێت؛ هەر جارێک بەهۆی ڕێکخستنە خۆجێییەکانی کورد، سیستەمی عەشایەری و سوودوەرگرتن لە جوگرافیای بەرگری، ناچار بە کشانەوە بووە.

بۆیە کوردەکان یەکێک بوون لە ئەکتەرە نەبینراو بەڵام کاریگەرەکانی سیاسەتی چوار سەدەی ڕابردووی ڕووسیا لە باشووردا.

پاشخانی جیۆپۆلیتیکی هەڵوێستی ڕووسیا بەرامبەر بە دەوڵەتی کوردی

لە پشت هەڵوێستی نەرێنیی ڕووسیا بەدرێژایی مێژوو بەرامبەر بە دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی، تەنیا هۆکاری ئایدیۆلۆژی نییە، بەڵکو هۆکاری جیۆپۆلیتیکی هەن.

ئەو ناوچانەی کورد تێیدا دەژین — قەوقاز، میزۆپۆتامیا و دەشتی ئێران — بەدرێژایی مێژوو لە چەقی ستراتیژیی «گەیشتن بە دەریا گەرمەکان»ی ڕووسیادا بوون.

دامەزراندنی دەوڵەتێکی بەهێز و سەربەخۆی کوردی لەم ناوچانەدا، هێڵی کاریگەریی ڕووسیا لە هەردوو ناوچەی باشووری قەوقاز و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لاواز دەکات.

تەنانەت لە سەدەی بیستەم و لە سەردەمی یەکێتیی سۆڤیەتدا، ئەم هەڵوێستە گۆڕانی بەسەردا نەهاتووە.

کۆماری کوردستانی سوور کە لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزرا، دوای ماوەیەکی کەم لەلایەن مۆسکۆوە هەڵوەشێنرایەوە.

چونکە دەوڵەتێکی سەربەخۆ یان نیوەسەربەخۆی کوردی، کۆنترۆڵی سۆڤیەت لە ترانسقەوقاز لاواز دەکرد و هەروەها سیاسەتی هاوسەنگیی لەسەر ئێران و تورکیا تێکدەدا.

لەبەر ئەم هۆکارە، هەرچەندە ناسنامەی کوردی لە سیستەمی سۆڤیەتدا لە ئاستی کولتووریدا بە فەرمی ناسرابوو، بەڵام خۆبەڕێوەبەریی سیاسی بەردەوام ڕێگری لێ کراوە.

لە ئەنجامدا، بنەمای نزیک نەبوونەوەی ڕووسیا لە دەوڵەتی کوردی، دەگەڕێتەوە بۆ بیرەوەریی مێژوویی و نیگەرانییە ستراتیژییەکان.

عەقڵی سیاسیی ڕووسیا بەدرێژایی مێژوو کوردەکانی وەک "ئەکتەرێکی جیۆپۆلیتیکی کە دەتوانێت هاوسەنگیی ناوچەیی تێکبدات" بینیوە، هەر بۆیە بیرۆکەی دەوڵەتی کوردی بە هەڕەشە بۆ سەر ناوچەی کاریگەریی خۆی داناوە.

تەنانەت ئەمڕۆش لە پشت نزیکبوونەوەی وشیارانەی مۆسکۆ لە پرسی کورد، ئەم ترسە جیۆپۆلیتیکییە هەیە کە سەدان ساڵە بەردەوامە.

شامیل تەیموورۆڤ

١٨.١٠.٢٠٢٦

Russia Views an Independent Kurdistan as a Geopolitical Threat

Russia's Southern Policy and Kurdish Resistance.

Moscow's perception of an independent Kurdistan as a geopolitical threat.

Russia's Southern Policy and Kurdish Resistance: The Unseen Actor of Strategic Balance

Why the Statehood of the Kurds Frightens Russia?

Kurds and Russia's Southern Policy: Strategic Resistance and Geopolitical Balance between the 17th and 20th Centuries.

In Russia’s historical geopolitics, the ideal of “reaching warm seas” has shaped the main direction of foreign policy for more than four centuries. The desire to reach the Black Sea, the Caspian Sea and the Mediterranean is driven by both commercial and military motives. Yet, in pursuing this goal, Russia has confronted not only the Ottoman and Persian states but also the strong and independent Kurdish communities that lay between these two empires.

The geographic position of the Kurds—strategic mountain ranges stretching from the Caucasus to Mesopotamia—has formed a natural barrier that has impeded Russian south‑ward expansion plans for centuries.

I. 17th Century: Mukri Resistances

In the 17th century, the Russian Empire, while attempting to advance southward through Safavid lands, faced strong resistance from the Kurdish emirates inhabiting the present‑day Urmia, Mahabad, and Sinjar corridor.

In particular, the Mukri and Ardalan emirates established an active defensive line that blocked the Russians from moving from the Caspian coast into the interior.

The Kurdish beys’ aim was not only to preserve regional sovereignty but also to defend Kurdish and Kurdistan lands against Slav raids coming from the Caucasus. This period is regarded as the first time the Kurds directly halted Russian expansion.

Second half of the 18th century: Peter the Great’s Caspian Expedition and the Role of the Kurds

Peter the Great (Peter I), in 1722, aimed to move south after seizing the shores of the Caspian Sea.

After the Russian forces captured Derbent and Baku, they advanced toward Erbil, Urmia, and Tabriz.

However, the Mukri, Hewraman, and Soran Kurds living in these areas, together with local militia forces, halted the Russian advance.

Peter’s army was forced to retreat due to both Kurdish resistance and the region’s harsh terrain.

This incident entered history as the first major failure of Russia’s “crossing the Caspian to reach Baghdad” plan.

III. 19th Century: Red Kurdistan and the Caucasus Wars

The 19th century was a critical period in which Russia occupied the Caucasus and approached the Ottoman‑Iranian border.

However, Russia’s push southward met fierce resistance in Red Kurdistan.

At the heart of that resistance were Kurds living along the Lachin, Kelbajar, Kubatly and Zangilan lines.

Two leaders emerged prominently during this period:

Seyid Teymur Shemsedinov,

Hüseyin Ağa Shemsedinov

These leaders organized local militias against the Russian army, protecting both the Red Kurdistan and the passes into Iran.

The Russian army attempted to move through the area several times, but each time it was met by Kurdish resistance.

Consequently, Russia was forced to abandon a direct southern advance and instead develop a permanent “buffer zone” strategy in the Caucasus.

IV. Bedirxan Bey and the Position of the Kurds in the Ottoman‑Russian Wars

In the mid‑19th century, Bedirxan Bey, the leader of the Botan Emirate, played a direct role in the wars between the Ottoman Empire and Russia.

The military organization established by Bedirxan Bey in the 1840s delayed Russian advances along the eastern frontier where the Ottoman army was weak.

Although the Bedirxan uprising was eventually suppressed by the Ottomans, Kurdish resistance kept the Russians from penetrating the region for a long time.

This is another reason why Russia could not reach Mesopotamia directly.

Early 20th Century: Soviets and the Red Kurdistan Republic (1923–1929)

After the Bolshevik Revolution, the Soviets redrew borders in Transcaucasia.

The Red Kurdistan Republic was established in the Laçin, Kubatlı and Kelbecer areas where Kurds lived.

Although it appeared to be under Soviet control officially, local Kurdish officials did not fully obey Moscow.

Commanders linked to the Şemsedinov family and local intellectuals opposed Russia's use of the “Kurdish region as a military base.” Thus the Kurds once again thwarted Russia's plans to move south.

For this reason, the Soviet administration, citing its friendship with Mustafa Kemal and taking his request into account, dissolved Red Kurdistan in 1929.

The Turkish Republic, under Mustafa Kemal, strongly opposed a Kurdish state established in Red Kurdistan.

Conclusion

From the 17th to the 20th century, the Kurds were a strategic force that halted Russia's policy of advancing to the warm seas at least six times.

This resistance was not only military but also carried a geopolitical character.

Russia never managed to establish a lasting dominance in the mountainous regions inhabited by the Kurds; each time it withdrew due to the Kurds' local organization, tribal systems, and geographic defensive advantages.

As a result, the Kurds became an unseen yet highly effective actor in Russia's four‑century‑long southern policy.

Geopolitical Background of Russia's Stance Against a Kurdish State

Behind Russia's historically negative attitude toward the Kurds establishing an independent state lie not only ideological but also geopolitical reasons.

The regions inhabited by the Kurds — the Caucasus, Mesopotamia, and the Iranian plateau — have long been at the heart of Russia's “advancement to the warm seas” strategy.

A strong and independent Kurdish state established in these regions would weaken Russia’s line of influence over both the South Caucasus and the Middle East.

This stance has not changed even during the Soviet Union era in the 20th century.

The Red Kurdistan Republic, founded in 1923, was shortly thereafter dissolved by Moscow.

Because an independent or semi‑independent Kurdish state would weaken Soviet control in Transcaucasia and also disrupt the balance politics over Iran and Turkey.

Therefore, although Kurdish identity was recognized at a cultural level within the Soviet system, political autonomy was constantly blocked.

As a result, the basis of Russia’s distant approach to a Kurdish state lies in historical memory and strategic concerns.

Russian policy thinking has long viewed Kurds throughout history as a “geopolitical actor that could upset regional balance,” and thus has regarded the idea of a Kurdish state as a threat to its sphere of influence.

Even today, the cautious stance of Moscow toward the Kurdish issue is underpinned by this centuries‑old geopolitical fear.

Shamîl Teymurov

18.10.2026

نگاه روسیه به کردستان مستقل به عنوان تهدید ژئوپلیتیک

سیاست جنوب‌گرایانه روسیه و مقاومت کردها

نگاه مسکو به کردستان مستقل به عنوان تهدید ژئوپلیتیک.

سیاست جنوب‌گرایانه روسیه و مقاومت کردها: بازیگر نامرئی تعادل استراتژیک

چرا دولت‌سازی کردها روسیه را نگران می‌کند؟

کردها و سیاست جنوب‌گرایانه روسیه: مقاومت استراتژیک و تعادل ژئوپلیتیک در قرون ۱۷ تا ۲۰.

در ژئوپلیتیک تاریخی روسیه، ایدهٔ «دست‌یابی به دریاهای گرم» بیش از چهار قرن است که محور اصلی سیاست خارجی را تشکیل می‌دهد. پشت تمایل به دسترسی به دریای سیاه، خزر و مدیترانه، دلایل تجاری و نظامی همزمان وجود دارد. اما در پی این هدف، روسیه نه تنها با دولت‌های عثمانی و ایران، بلکه با جوامع کرد قدرتمند و مستقل که بین این دو امپراتوری قرار داشتند، نیز مواجه شد.

موقعیت جغرافیایی کردها — زنجیره‌های کوهستانی استراتژیک از قفقاز تا بین‌النهرین — به عنوان مانعی طبیعی که برای قرن‌ها برنامه‌های گسترش جنوب‌گرایانه روس‌ها را مسدود می‌کرد، عمل کرده است.

I. قرن ۱۷: مقاومت‌های مکری

در قرن هفدهم، امپراتوری روسیه در تلاش برای پیشروی به جنوب از طریق سرزمین‌های صفوی، با امارت‌های کرد ساکن در ناحیه‌های امروزی ارومیه، مهاباد و سینا مقاومت قوی‌ای نشان دادند.

به‌ویژه امارت‌های موکری و اردلان خط دفاعی فعالی برپا کردند تا پیشروی روس‌ها از سواحل خزر به مناطق داخلی را متوقف سازند.

هدف بی‌خانمان‌های کرد صرف حفظ حاکمیت منطقه‌ای نبود، بلکه دفاع از سرزمین‌های کرد و کردستان در برابر حملات اسلاوی که از قفقاز می‌آمدند نیز بود. این دوره به عنوان اولین باری که کردها گسترش روسیه را به‌طور مستقیم متوقف کردند، شناخته می‌شود.

قرن هجدهم: سفر خزر بزرگ پتر و نقش کردها

پتر بزرگ (پتر اول) در سال ۱۷۲۲ سواحل دریای خزر را تصرف کرد و هدفش پیشروی به جنوب بود.

پس از تصرف دربند و باکو، نیروهای روسیه به سمت اردبیل، ارومیه و تبریز پیش رفتند.

اما کردهای موکری، هورامان و سوران ساکن این مناطق، با نیروهای میلیسی محلی، پیشروی روس‌ها را متوقف کردند.

به‌دلیل مقاومت کردها و جغرافیای سخت منطقه، ارتش پتر مجبور به عقب‌نشینی شد.

این رویداد به‌عنوان اولین شکست بزرگ برنامهٔ روس‌ها برای «سقوط از طریق خزر به سمت بغداد» به تاریخ پیوست.

III. قرن نوزدهم: جنگ‌های کردستان سرخ و قفقاز

قرن نوزدهم دوره‌ای بحرانی بود که در آن روسیه قفقاز را اشغال کرد و به مرزهای عثمانی‑ایران نزدیک شد.

اما اقدام روسیه برای پیشروی به جنوب، با مقاومت‌های جدی در کردستان سرخ مواجه شد.

در مرکز این مقاومت، کردهایی که در خطوط لاچین، کلبجر، کوبتلی و زنگیلان ساکن بودند، حضور داشتند.

در این دوره دو رهبر برجسته ظاهر شدند:

سید تیمور شم‌سیدینوف،

حسین آقا شم‌سیدینوف

این رهبران با سازماندهی میلیش‌های محلی در مقابل ارتش روسیه، هم مسیرهای کردستان سرخ و هم گذرگاه‌های ایران را محافظت کردند.

ارتش روسیه چندین بار سعی کرد از این منطقه عبور کند، اما هر بار با مقاومت کردها مواجه شد.

به همین دلیل روسیه به جای پیشروی به جنوب، مجبور شد استراتژی «منطقه بافر» دائمی در قفقاز را توسعه دهد.

IV. بدیرخان بی و موقعیت کردها در جنگ‌های عثمانی‑روسی

در اواسط قرن نوزدهم، رهبر امارت بوتان، بدیرخان بی، در جنگ‌های میان عثمانی و روسیه به‌طور مستقیم نقش مؤثری ایفا کرد.

نظام نظامی که بدیرخان بی در دهه ۱۸۴۰ میلادی ایجاد کرد، پیشروی روسیه را در مرز شرقی که ارتش عثمانی ضعیف بود، به تاخیر انداخت.

اگرچه پس از شورش بدیرخان توسط عثمانی سرکوب شد، مقاومت کردها برای مدت طولانی ورود روس‌ها به منطقه را متوقف کرد.

این یکی دیگر از دلایل عدم توانایی روسیه برای دسترسی مستقیم به بین‌النهرین است.

اوایل قرن بیستم: اتحاد جماهیر شوروی و جمهوری کردستان سرخ (۱۹۲۳‑۱۹۲۹)

پس از انقلاب بولشویکی، شوروی‌ها مرزهای جدیدی در ترانس‑قفقاز ترسیم کردند.

جمهوری کردستان سرخ در مناطقی که کردها ساکن بودند؛ لاچین، کوبتلی و کل‌بجر، تأسیس شد.

اگرچه رسماً تحت کنترل شوروی به نظر می‌رسید، مقامات محلی کرد به طور کامل به مسکو اطاعت نمی‌کردند.

فرماندهان وابسته به خاندان شمصدینوف و روشنفکران محلی، با استفاده روسیه از «منطقه کردها» به عنوان پایگاه نظامی مخالفت کردند. بدین ترتیب کردها بار دیگر برنامه‌های پیشروی روسیه به جنوب را مختل کردند.

به همین دلیل، دولت شوروی به دلیل دوستی با مصطفی کمال و با در نظر گرفتن درخواست او، در سال ۱۹۲۹ جمهوری کردستان سرخ را منحل کرد.

دولت ترکیه و مصطفی کمال به‌شدت با تشکیل یک دولت کردی در «کردستان سرخ» مخالف بودند.

نتیجه‌گیری

کردها از قرن هفدهم تا بیستم، حداقل شش بار به عنوان یک نیروی استراتژیک، مانع از سیاست روسیه برای دسترسی به آب‌های گرم شده‌اند.

این مقاومت‌ها تنها ماهیت نظامی نداشته، بلکه دارای ابعاد ژئوپلیتیک نیز بوده‌اند.

روسیه هرگز نتوانست در مناطق کوهستانی محل سکونت کردها تسلطی دائمی برقرار کند؛ چرا که هر بار به دلیل سازماندهی محلی، سیستم‌های عشیره‌ای و مزایای دفاعی جغرافیایی کردها، مجبور به عقب‌نشینی شد.

به همین دلیل، کردها یکی از بازیگران پنهان اما بسیار تأثیرگذار در سیاست‌های چهارصد ساله روسیه در جنوب بوده‌اند.

پیش‌زمینه ژئوپلیتیک موضع روسیه در قبال دولت کردی

در پسِ مخالفت تاریخی روسیه با تشکیل دولت مستقل کردی، تنها دلایل ایدئولوژیک نهفته نیست، بلکه دلایل ژئوپلیتیک نیز نقش دارند.

مناطقی که کردها در آن سکونت دارند — قفقاز، میان‌رودان و فلات ایران — در طول تاریخ در کانون استراتژی روسیه برای «دسترسی به آب‌های گرم» قرار داشته‌اند.

یک دولت کرد قدرتمند و مستقل که در این مناطق تأسیس می‌شد، توانست نفوذ روسیه را هم در قفقس جنوبی و هم در خاورمیانه تضعیف کند.

حتی در دوران اتحاد جماهیر شوروی در قرن بیستم، این موضع تغییر نکرده بود.

جمهوری کردستان سرخ که در سال ۱۹۲۳ تأسیس شد، پس از مدت کوتاهی توسط مسکو منحل شد.

زیرا یک دولت کرد مستقل یا نیمه‌مستقل، کنترل شوروی‌ها بر ترانس‌قفقس را تضعیف می‌کرد و همچنین تعادل سیاسی بر ایران و ترکیه را برهم می‌زد.

به همین دلیل، اگرچه هویت کرد در نظام شوروی در سطح فرهنگی شناخته می‌شد، خودمختاری سیاسی به‌طور مداوم مسدود می‌گردید.

در نتیجه، پشتوانهٔ دوری روسیه از دولت کرد، حافظه تاریخی و نگرانی‌های استراتژیک است.

رویکرد سیاسی روسیه، کردها را در طول تاریخ به‌عنوان «عامل ژئوپولیتیکی که می‌تواند تعادل منطقه‌ای را به‌هم بزند» می‌دید و به همین دلیل ایدهٔ دولت کرد را تهدیدی برای حوزه نفوذ خود می‌دانست.

امروز نیز، پشت رویکرد محتاط مسکو به مسئله کردها، این ترس ژئوپولیتیکی است که قرن‌ها ادامه داشته است.

Shamîl Teymurov

18.10.2026

رؤية روسيا لكردستان المستقلة كتهديد جيوسياسي

السياسة الجنوبية لروسيا ومقاومة الأكراد.

نظرة موسكو إلى كردستان المستقلة كتهديد جيوسياسي.

السياسة الجنوبية لروسيا ومقاومة الأكراد: الفاعل غير المرئي للتوازن الاستراتيجي.

لماذا يثير تأسيس دولة للأكراد مخاوف روسيا؟

الأكراد والسياسة الجنوبية لروسيا: المقاومة الاستراتيجية والتوازن الجيوسياسي بين القرنين السابع عشر والقرن العشرين.

في الجيوسياسة التاريخية لروسيا، يشكل مبدأ «الوصول إلى البحار الدافئة» الاتجاه الأساسي للسياسة الخارجية لأكثر من أربعة قرون. وراء رغبة الوصول إلى البحر الأسود والبحر القزوين والبحر الأبيض المتوسط تكمن دوافع تجارية وعسكرية على حد سواء. ومع ذلك، أثناء السعي لتحقيق هذا الهدف، واجهت روسيا ليس فقط دولتي العثمانية وإيران، بل أيضاً الجماعات الكردية القوية والمستقلة التي كانت تقع بين هاتين الإمبراطوريتين.

الموقع الجغرافي للأكراد — السلاسل الجبلية الاستراتيجية التي تمتد من القوقاز إلى بلاد الرافدين — شكل حاجزاً طبيعياً أعاق خطط التوسع الجنوبي للروس على مدى قرون.

I. القرن السابع عشر: مقاومة المكري

في القرن السابع عشر، سعت الإمبراطورية الروسية إلى التقدم جنوبًا عبر أراضي الصفويين، بينما أظهر الإمارات الكردية التي تعيش اليوم في أُرميا ومهاباد وخط سينه مقاومة قوية.

وبشكل خاص، أنشأت إمارات موكري وأردلان خط دفاع عملي يمنع تقدم الروس من سواحل بحر قزوين إلى المناطق الداخلية.

لم يكن هدف أمراء الكرد مجرد الحفاظ على السيادة الإقليمية، بل كان أيضًا الدفاع عن أراضي الكرد وكردستان ضد الغزوات السلافية القادمة عبر القوقاز. ويُعتبر هذا العصر أول مرة يوقف فيها الكرد توسع روسيا مباشرة.

القرن الثامن عشر: حملة بيتر الأكبر على بحر قزوين ودور الكرد

سعى بيتر الأكبر (بيتر الأول) في عام 1722 للسيطرة على سواحل بحر قزوين بهدف التقدم جنوبًا.

بعد أن استولت القوات الروسية على ديربنت وباكو، تقدمت نحو أردبيل وأُرميا وتبريز.

لكن الأكراد من موكري وهورامان وسوران الذين يعيشون في تلك المناطق أوقفوا تقدم الروس بقوات ميليشيا محلية.

اضطر جيش بيتر إلى الانسحاب بسبب مقاومة الكرد وصعوبة التضاريس القاسية في المنطقة.

سُجِّل هذا الحدث في التاريخ كأول فشل كبير لخطط الروس للهبوط من خلال بحر قزوين إلى بغداد.

III. القرن الـ19: حروب كردستان الحمراء والقوقاز

كان القرن التاسع عشر فترة حاسمة غزا فيها الروس القوقاز واقتربوا من حدود الدولة العثمانية وإيران.

إلا أن محاولة روسيا التوغل جنوبًا واجهت مقاومة شديدة في كردستان الحمراء.

كان الكرد الذين يقطنون على خط لاچين، كلبجر، كوباتلي وزنغيلان في صميم هذه المقاومة.

برز في تلك الفترة زعيمان:

سيد تيمور شمس الدينوف،

حسين آغا شمس الدينوف

نظم هذان الزعيمان ميليشيات محلية لمواجهة الجيش الروسي، وحافظا على ممرات كردستان الحمراء وإيران.

حاول الجيش الروسي عدة مرات عبور المنطقة، لكنه صادف كل مرة مقاومة كردية.

لذلك اضطرت روسيا إلى تبني استراتيجية «منطقة عازلة» دائمة في القوقاز بدلاً من التوغل جنوبًا.

IV. بديرخان بي وموقع الكرد في صراعات العثمانيين والروس

في منتصف القرن التاسع عشر، كان بديرخان بي، زعيم إمارة بوتان، له تأثير مباشر في الحروب بين الدولة العثمانية وروسيا.

نظام الجيش الذي أسسه بديرخان بي في أربعينيات القرن التاسع عشر، أبطأ تقدم الروس على الحدود الشرقية التي كانت فيها قوات الدولة العثمانية ضعيفة.

على الرغم من أن تم قمع تمرد بديرخان من قبل العثمانيين، إلا أن مقاومة الأكراد منعت الروس من التسلل إلى المنطقة لفترة طويلة.

هذا أحد الأسباب التي منع روسيا من الوصول مباشرة إلى بلاد الرافدين.

بداية القرن العشرين: السوفييت وجمهورية كردستان الحمراء (1923‑1929)

بعد الثورة البلشفية، رسم السوفييت حدودًا جديدة في القوقاز.

في المناطق التي يقطنها الأكراد مثل لاچين، كوباتلي، وكيلبيجر، تأسست جمهورية كردستان الحمراء.

رغم أن الوجود السوفييتي كان ظاهرًا رسميًا، إلا أن القادة المحليين الأكراد لم يطيعوا موسكو بالكامل.

قادة مرتبطون بعائلة شمس الدينوف ومثقفون محليون عارضوا استخدام روسيا للمنطقة الكردية «كقاعدة عسكرية». وبالتالي عرقل الأكراد مرة أخرى خطط روسيا للانحدار جنوبًا.

لذلك، وبناءً على الصداقة التي كان للسوفييت مع مصطفى كمال، أخذوا طلبه بعين الاعتبار، فألغوا جمهورية كردستان الحمراء في عام 1929.

دولة تركيا تحت قيادة مصطفى كمال كانت تعارض بشدة إقامة دولة كردية في كردستان الحمراء.

النتيجة

كان الأكراد قوة استراتيجية أوقفوا سياسات روسيا في التوغل إلى البحار الدافئة ما لا يقل عن ست مرات بين القرن السابع عشر والقرن العشرين.

هذه المقاومة ليست عسكرية فقط، بل تحمل طابعًا جيوسياسيًا أيضًا.

لم تستطع روسيا أبداً إقامة سيطرة دائمة في المناطق الجبلية التي يعيش فيها الأكراد؛ ففي كل مرة انسحبت بسبب التنظيمات المحلية للأكراد، نظام القبائل، ومزايا الدفاع الجغرافي.

لذلك كان الأكراد أحد الفاعلين غير المرئيين لكن الأكثر تأثيرًا في سياسات روسيا الجنوبية التي امتدت لأربعة قرون.

الخلفية الجيوسياسية لموقف روسيا من الدولة الكردية

وراء موقف روسيا السلبي تاريخيًا تجاه إقامة دولة كردية مستقلة، تكمن أسباب جيوسياسية لا مجرد أيديولوجية.

المناطق التي يعيش فيها الأكراد — القوقاز، بلاد الرافدين وسهوب إيران — كانت دائمًا في صميم استراتيجية روسيا في “التوغل إلى البحار الدافئة” عبر التاريخ.

الدولة الكردية القوية والمستقلة التي ستُنشأ في هذه المناطق كانت ستُضعف خط نفوذ روسيا في كل من جنوب القوقاز والشرق الأوسط.

حتى في فترة الاتحاد السوفيتي في القرن العشرين لم يتغير هذا الموقف.

جمهورية كردستان الحمراء التي تأسست عام 1923 تم إلغاؤها بعد فترة قصيرة من قبل موسكو.

لأن دولة كردية مستقلة أو شبه مستقلة كانت ستُضعف سيطرة السوفييت على شمال القوقاز، كما كانت ستُخلّ بتوازن السياسة في إيران وتركيا.

لذلك، رغم اعتراف النظام السوفييتي بالهوية الكردية على المستوى الثقافي، تم حجب الاستقلال السياسي باستمرار.

وبالتالي، فإن التردد الروسي في التعامل مع الدولة الكردية ينبع من الذاكرة التاريخية والقلق الاستراتيجي.

العقل السياسي الروسي رأى الكورد عبر التاريخ كـ«فاعل جيوسياسي قد يخل بتوازن المنطقة»، لذا اعتبر فكرة الدولة الكردية تهديدًا لنطاق نفوذه.

حتى اليوم، يكمن وراء حذر موسكو من القضية الكردية هذا الخوف الجيوسياسي المستمر منذ قرون.

شامل تيموروف

18.10.2026

İlgili haberler