Abdulhakim Önel tarafından hazırlanan ve Artuklu Akademi dergisinin dokuzuncu cildinin ikinci sayısında yayımlanan çalışma, Şanlıurfa’nın Harran bölgesinde konuşulan Arapçanın kelime yapısını inceleyerek bu lehçenin Modern Standart Arapçadan ayrılan özelliklerini ele aldı.

Araştırmada, aynı kavramları karşılamak için kullanılan farklı kelimeler karşılaştırıldı ve sözcüklerin anlam bakımından geçirdiği değişimler üç başlıkta değerlendirildi: anlam genişlemesi (kelimenin kullanım alanının zamanla genişlemesi), anlam daralması (daha sınırlı bir anlamda kullanılması) ve anlam kayması (kelimenin farklı bir anlam kazanması). Kuşaktan kuşağa aktarılan konuşma biçimindeki bu değişimler dil bilimi açısından incelendi.

Harran Arap diyalekti yalnızca Harran ilçesiyle sınırlı kalmayıp, Akçakale, Şanlıurfa merkez ve köyleri, Viranşehir, Ceylanpınar’ın büyük bölümü ve Siverek, Birecik, Hilvan’ın bazı köylerinde de konuşulmaktadır. Çalışma, bu lehçenin klasik Arap lehçelerinde görülen keşkeşe, istintâ, teltele, imâle ve an’ane gibi özellikleri koruduğunu, aynı zamanda kelimelerin telaffuz ve hece yapılarının da zaman içinde değiştiğini belirtti. Araştırma, Önel’in 2022 yılında İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamladığı doktora tezinin anlam bilgisi bölümünün genişletilmesiyle hazırlanmıştır.

Kaynak: Urfanatik

Lêkolîna ku ji aliyê Abdulhakim Onel ve hatiye amadekirin û di hejmara duyemîn a cildê nehemîn a kovara Artuklu Akademi de hatiye weşandin, avahiya peyvan a erebîya li herêma Herrana Rihayê lêkolîn kir û taybetmendiyên ku vê zaravayê ji Erebîya Standard a Modern vediqetîne, nirxand.

Di lêkolînê de, peyvên cuda yên ji bo heman têgehan tên bikaranîn hatin berawirdkirin û guherînên wateyî yên peyvan di bin sê sernavan de hatin nirxandin: berfirehbûna wateyê (berfirehbûna qada bikaranîna peyvê bi demê re), tengbûna wateyê (bikaranîna peyvê di wateyeke sînordartir de) û guherîna wateyê (bidestxistina wateyeke cuda ya peyvê). Ev guherînên di şêwaza axaftinê ya ku ji nifşekî bo nifşekî din derbas dibe, ji aliyê zimannasiyê ve hatin lêkolînkirin.

Zaravayê erebî yê Herranê ne tenê bi navçeya Herranê re sînordar e, di heman demê de li Akçakale, navenda Rihayê û gundên wê, Wêranşar, piraniya Ceylanpinarê û hin gundên Sêwreg, Bêrecûk û Hilwanê jî tê axaftin. Lêkolînê diyar kir ku ev zarava taybetmendiyên wekî keşkeşe, istintâ, teltele, imâle û an’ane yên ku di zaravayên erebî yên klasîk de hene diparêze, di heman demê de telafuz û avahiya heceyan a peyvan jî bi demê re guheriye. Lêkolîn, bi berfirehkirina beşa watezanistê ya teza doktorayê ya ku Onel di sala 2022an de li Enstîtuya Zanistên Civakî ya Zanîngeha Inönü temam kiribû, hatiye amadekirin.

Çavkanî: Urfanatik

ئەو توێژینەوەیەی لەلایەن عەبدولحەکیم ئۆنەل ئامادە کراوە و لە ژمارەی دووەمی بەرگی نۆیەمی گۆڤاری ئەکادیمیای ئارتوکلو بڵاوکراوەتەوە، پێکهاتەی وشەی عەرەبیی قسەکراو لە ناوچەی حەڕانی ڕحا تاوتوێ دەکات و ئەو تایبەتمەندییانە باس دەکات کە ئەم زاراوەیە لە عەرەبیی ستانداردی مۆدێرن جیادەکاتەوە.

لە لێکۆڵینەوەکەدا، ئەو وشانەی بۆ دەربڕینی هەمان چەمک بەکاردێن بەراورد کراون و گۆڕانکارییەکانی واتا لە سێ بەشدا هەڵسەنگێندراون: فراوانبوونی واتا (فراوانبوونی مەودای بەکارهێنانی وشە بە تێپەڕبوونی کات)، تەسکبوونەوەی واتا (بەکارهێنانی وشە لە واتایەکی سنووردارتردا) و گۆڕانی واتا (بەدەستهێنانی واتایەکی جیاواز لەلایەن وشەکەوە). ئەم گۆڕانکارییانە لە شێوازی قسەکردندا کە لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی دیکە دەگوازرێتەوە، لە ڕوانگەی زمانەوانییەوە لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە.

زاراوەی عەرەبیی حەڕان تەنها لە قەزای حەڕان سنووردار نەماوە، بەڵکو لە ئاکچاکەلع، ناوەندی ڕحا و گوندەکانی، ڤێرانشار، بەشێکی زۆری جەیلانپینار و هەندێک گوندی سیوەرەک، بیرەجک و هێلڤانیش قسەی پێ دەکرێت. توێژینەوەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەم زاراوەیە تایبەتمەندییەکانی وەک کەشکەشە، ئستنتا، تەلتەلە، ئیمالە و ئەنعەنە کە لە زاراوە کلاسیکییەکانی عەرەبیدا دەبینرێن پاراستووە، هاوکات لەگەڵ ئەوەشدا دەربڕین و پێکهاتەی بڕگەی وشەکان بە تێپەڕبوونی کات گۆڕاون. ئەم لێکۆڵینەوەیە بە فراوانکردنی بەشی واتاناسیی تێزی دکتۆرای ئۆنەل ئامادە کراوە کە لە ساڵی ٢٠٢٢ لە پەیمانگای زانستە کۆمەڵایەتییەکانی زانکۆی ئینۆنو تەواوی کردووە.

سەرچاوە: Urfanatik

The study, prepared by Abdulhakim Önel and published in the second issue of the ninth volume of the journal Artuklu Akademi, examined the lexical structure of the Arabic spoken in Şanlıurfa’s Harran region, highlighting the features that set this dialect apart from Modern Standard Arabic.

The research compared different words used to express the same concepts and assessed semantic changes under three categories: semantic broadening (the expansion of a word’s range of use over time), semantic narrowing (its use becoming more restricted), and semantic shift (the acquisition of a different meaning). These intergenerational changes in spoken language were analyzed from a linguistic perspective.

The Harran Arabic dialect is not confined to the Harran district alone; it is also spoken in Akçakale, the central town and villages of Şanlıurfa, Viranşehir, most of Ceylanpınar, and in several villages of Siverek, Birecik and Hilvan. The study notes that the dialect retains features found in classical Arabic dialects such as keşkese, istintâ, teltele, imâle and an’ane, while also showing changes in pronunciation and syllable structure over time. The research was prepared by expanding the semantic section of Önel’s doctoral dissertation, completed in 2022 at the Institute of Social Sciences of İnönü University.

Source: Urfanatik

این مطالعه که توسط عبدالحکیم اونل تهیه شده و در شماره دوم جلد نهم مجله آرتوکلو آکادمی منتشر شد، ساختار واژگانی عربی‌گویشی در منطقه هاران شَنلی‌اورفا را بررسی کرده و ویژگی‌های متمایز این لهجه از عربی معیار مدرن را مورد بررسی قرار داد.

در این تحقیق، واژگان مختلفی که برای بیان یک مفهوم به کار می‌روند مقایسه شدند و تغییرات معنایی واژگان در سه دسته ارزیابی شد: گسترش معنا (گسترش حوزه کاربرد واژه در طول زمان)، محدود شدن معنا (استفاده در معنای محدودتر) و جابه‌جایی معنا (کسب معنای جدید توسط واژه). این تغییرات که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند، از منظر زبان‌شناسی مورد بررسی قرار گرفت.

گویش عربی هاران نه تنها به شهرستان هاران محدود می‌شود، بلکه در آکچاکاله، مرکز و روستاهای شَنلی‌اورفا، ویرا‌ن‌شهر، بخش بزرگ جیلان‌پینار و برخی روستاهای سیورک، بیره‌جیک و هیلوان نیز صحبت می‌شود. این مطالعه نشان داد که این لهجه ویژگی‌های موجود در لهجه‌های کلاسیک عربی مانند «کشکه‌شه»، «استانتا»، «تل‌تل»، «ایماله» و «عن‌انه» را حفظ کرده و در عین حال تلفظ و ساختار هجاهای واژگان نیز در طول زمان تغییر کرده‌اند. تحقیق بر پایهٔ گسترش بخش معنایی پایان‌نامه دکتری عبدالحکیم اونل که در سال ۲۰۲۲ در مؤسسه علوم اجتماعی دانشگاه اینونو تکمیل شد، تهیه شده است.

منبع: Urfanatik

أعدّ عبد الحكيم أونيل الدراسة التي نُشرت في العدد الثاني من المجلد التاسع لمجلة أرتوكلو أكاديمي، حيث فحص بنية الكلمات العربية المتحدثة في منطقة حران بشانلي أورفا، متناولًا الخصائص التي تميز هذه اللهجة عن العربية الفصحى الحديثة.

قارن البحث بين الكلمات المختلفة المستخدمة للتعبير عن نفس المفهوم، وقيّم التحولات التي تطرأ على معاني الكلمات ضمن ثلاثة محاور: توسع المعنى (اتساع مجال استعمال الكلمة مع الزمن)، تضييق المعنى (استخدامها في معنى أكثر حصرًا)، وتحول المعنى (اكتساب الكلمة معنى جديد). تم فحص هذه التحولات التي تنتقل من جيل إلى جيل من منظور علم اللغة.

لا تقتصر اللهجة العربية في حران على منطقة حران فقط، بل تُتحدث أيضًا في أكجاكالي، ومركز وقرى شانلي أورفا، وفيرانشهير، ومعظم منطقة جيلانبينار، وكذلك في بعض قرى سيفريك، وبيريتج، وهلفان.

أشار البحث إلى أن هذه اللهجة تحتفظ بميزات تُرى في اللهجات العربية الكلاسيكية مثل «كشكه»، «استنتا»، «تلْتِل»، «إمالة» و«أنعان»، كما أن نطق الكلمات وبنية المقاطع قد تغيرا مع مرور الوقت.

أُعدّ البحث استنادًا إلى توسيع قسم علم المعاني في رسالة الدكتوراه التي أتمّها أونيل عام 2022 في معهد العلوم الاجتماعية بجامعة إينونو.

المصدر: Urfanatik