11 Eylül saldırıları sonrası ABD Molla Ömer liderliğindeki Afganistan devletinden saldırıların sorumlusu olan El Kaide lideri Usama Bin Ladin'i kendilerine teslim etmesini resmen talep etmişti. Teslim etseydi ve El Kaide üyelerini sınırdışı etseydi Afganistan büyük ihtimalle işgal edilmezdi. Ama Molla Ömer liderliğindeki Afganistan devleti Ladin'i teslim etmeyi reddetti. Molla Ömer ve Ladin gibi iki insanlık düşmanı ancak yine de dünyaya önemli bir erdemi hatırlattılar: Kendisine sığınan insanın teslim edilmemesi ilkesi!

Bu ilke feodal çağlardan beri onur ve asalet erdemi olarak kabul edilmiş bir ilkedir. Victor Hügo'nun Notre Dame Kamburu'nu okuyanlar Esmeralda'nın hayatını korumak için Quasimodo tarafından onun kiliseye nasıl kaçırıldığını eminim hatırlayacaklardır. Fakat Esmeralda'nın suçlandığı cinayeti işleyen kişi gerçekte o kilisenin başrahibidir. Quasimodo "sığınak! (Sanctuary!)" diye haykırarak çağın "sığınanların teslim edilmemesi ilkesinin Esmeralda için de geçerli olduğunu duyurmuştur.

Quasimodo, katil bile olsa kiliseye sığınmış bir insanın kolluğa ve adalet sistemine teslim edilmeyeceği evvel ahir bilindiği için bu erdemli normun Esmeralda için de geçerli olduğunu bağırmıştır. Ancak gerçek katil olan kilise rahibi hile ve desise ile Esmeralda'yı dışarıya teslim edecek ve çingene kızı Esmeralda idam edilecektir. Feodal çağdan beri uygulanan bu norm suçsuz bir insanın şahsında adice ihlal edilmiştir.

İşte Molla Ömer bu ilkeyi savunmak adına ülkesinin ABD tarafından 20 yıl boyunca işgal edilmesini göze alarak direndi. Sığınan insan kim olursa olsun teslim edilmemeli ilkesi biz Kürtlerin de feodal bir ilkesidir ve bunun birçok öyküsü vardır. [2019 yılında Belarus devleti kardeşimi Türkiye'ye iade etmek için tutukladığında oraya gittim ve Devlet Başkanı Lukaşenko'ya Esmeralda'nın hikayesi üzerinden bu ilkeyi hatırlatan bir mektup yazdım. Mektubu Human Constanta aracılıyla kendisine gönderdim. Bütün bunlara rağmen Belarus devleti de tıpkı rahip Frollo gibi davrandı.]

Buradan Mihraç Ural'a ne anlatalım? Ondan ne anlayalım?

Mihraç Ural'ın yakın zaman önce omuz omuza Suriye'de beraber savaştığı siper yoldaşı Hizbullah işbirliğiyle Lübnan'dan kaçırılarak HTŞ Şam rejim güçlerine teslim edilmesi, kendisine en ufak bir yakınlık hissetmesem de bana Esmeralda'nın başına gelen komployu ve Molla Ömer'in dünyaya gösterdiği erdemi hatırlattı.

Sığınan insanın teslim edilmemesi ilkesi insanlığın onursal değerleriyle ilgilidir. Burada ne Molla ne Ladin ne de Mihraç sözkonusu değildir, sözkonusu olan soyutlanmış bir erdem ilkesidir.

Molla Ömer bu ilkenin onurunu göğüsledi, bedelini de ödedi! Lübnan Hizbullah'ı ise Mihrac Ural'ı teslim etti. Ne Molla'yı, ne Hizbullah'ı ne de Mihrac'ı severim. Ama üçü de bu ilkenin bir hatırlatma örneğidirler ve soyutlamanın erdemini değer yargılarımıza sorgulatıyorlar.

Sanırım bu ara çağın doğru erdemleri yanlış insanlara uygulatması, yanlış insanları da doğru erdemlere mahkum etmesi gibi bir özelliği var.

Bu ara çağı adlandırmak ya da ona laf atmak isteseydim yine Lübnanlı bir yazar olan Amin Maalof'un bir kitabının ismini kullanmak isterdim: "Çivisi Çıkmış Dünya!'

Ve erdemi nereye götürüyorsun diye sormak isterdim.

18 Ekim 2026

Pışti êrişên 11ê Îlonê, DYA’yê ji dewleta Efxanistanê ku di bin serokatiya Mella Omer de bû, bi fermî daxwaz kir ku lîderê El Qaîdeyê Usama Bin Ladin ê berpirsiyarê êrişan teslîmî wan bike. Eger teslîm bikira û endamên El Qaîdeyê dersînor bikira, îhtîmaleke mezin Efxanistan dihat parastin û nedihat dagirkirin. Efxanistana di bin serokatiya Mella Omer de teslîmkirina Ladin red kir. Du dijminên mirovahiyê yên mîna Mella Omer û Ladin, tevî vê yekê jî erdemeke girîng bi bîra cîhanê xistin: Prînsîba nepêşkêşkirina mirovê ku sîna bûye!

Ev prînsîp ji serdemên feodal vir ve wek erdemeke rûmet û esaletê hatine qebûlkirin. Yên ku roman 'Kuzê Notre Dame' ê Victor Hugo xwendibin, ez piştrast im ku ew ê bi bîr bînin ku çawa Quasimodo ji bo parastina jiyana Esmeraldayê ew revandibû dêrê. Lê ew kesê ku ew kuştina Esmeralda pê dihat tawanbarkirin kiribû, di rastiyê de serwerê wê dêrê bixwe bû. Quasimodo bi qêrîna 'sığınak! (Sığınak! / Sanctuary!)' ragihand ku 'prînsîba nepêşkêşkirina yên ku sîna bûne' ya wê serdemê ji bo Esmeraldayê jî derbasdar e.

Quasimodo, ji ber ku berê û paşê dihat zanîn ku mirovê ku sîna dêrê bûye -ku kujer be jî- teslîmî hêzên ewlehiyê û pergala dadweriyê nabe, qêriya ku ev normê bierdem ji bo Esmeraldayê jî derbasdar e. Lê belê rahibê dêrê ku kujerê rastîn bû, bi hîle û desîseyan Esmeralda teslîmî derve kir û keçika çingene Esmeralda hat sêdarvekirin. Ev normê ku ji serdemên feodal vir ve dihat sepandin, di şexsê mirovekî bêguneh de bi rengekî nemardane hat binpêkirin.

Mella Omer ji bo parastina vê prînsîpê, dagirkirina welatê xwe ya 20 salan ji aliyê DYA’yê ve girt ber çavan û berxwe da. Prînsîba ku mirovê sîna bûye kî dibe bila bibe nabe ku bête teslîmkiirn, di heman demê de prînsîpeke feodal a me Kurdan e jî û gelek çîrokên wê hene. [Di sala 2019an de gava dewleta Belarusê birayê min girtibû da ku wî radestî Tirkiyeyê bike, ez çûm wê derê û li ser çîroka Esmeraldayê nameyeke ku vê prînsîpê bi bîr tîne ji Serokdewlet Lukaşenko re nivîsî. Min name bi rêya Human Constanta ji wî re şand. Tevî van hemûyan jî dewleta Belarusê jî tam mîna rahib Frollo reftar kir.]

Ji vir em ji Mihraç Ural re çi bibêjin? Em çi ji wî fêm bikin?

Mihraç Ural ê ku van demên dawî ligel peymandarê xwe yê çekdarî Hîzbullahê ku li Sûriyeyê mil bi mil şer dikir, ji aliyê Hîzbullahê ve ji Libnanê hat revandin û radestî hêzên rejîma HTŞ Şamê hat kirin; tevî ku ez ti hestek nêzîkbûnê ji bo wî nahêlim jî, ev komplo û erdemê ku Mella Omer nîşanî cîhanê da bi bîra min xist.

Prînsîba nepêşkêşkirina mirovê ku sîna bûye, bi nirxên rûmetê yên mirovahiyê re eleqedar e. Li vir ne Mella, ne Ladin, ne jî Mihraç mijar in; mijar prînsîpeke mücerret a erdemê ye.

Mella Omer rûmeta vê prînsîpê girt ser milê xwe û bedela wê jî da! Hîzbullaha Libnanê jî Mihraç Ural radest kir. Ez ne ji Mellayî, ne ji Hîzbullahê, ne jî ji Mihraç hez dikim. Lê her sê jî ji bo vê prînsîpê mînakên bîranînê ne û erdemê mücerret di nirxên me yên darazê de didin pirsyar kirin.

Ez bawer dikim ku vê serdemê taybetmendiyeke wisa heye ku erdemên rast dide mirovanên şaş sepandin, û mirovanên şaş jî mecbûrî erdemên rast dike.

Ji bo ku ez nav li vê serdemê bikim an jî tiştekî jê re bibêjim, min ê dîsa xwest navê pirtûkekê ya nivîskarê Libnanî Amin Maalouf bikar bînim: 'Cîhana ji Rê Derketî!'

Û min ê xwest bipirsim ku hûn erdemê ber bi ku ve dibin?

18ê Çiriya Pêşîn 2026

دوای پەلامارەکانی ١١ی سێپتەمبەر، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە فەرمی داوای لە دەوڵەتی ئەفغانستان بە ڕێبەرایەتیی مەلا عومەر کرد کە ئوسامە بن لادن، ڕێبەری قاعیدە و بەرپرسی پەلامارەکانیان ڕادەست بکات. ئەگەر ڕادەستی بکردایە و ئەندامانی قاعیدەی لە وڵات دەربکردایە، بە ئەگەری زۆرەوە ئەفغانستان داگیر نەدەکرا. بەڵام دەوڵەتی ئەفغانستان بە ڕێبەرایەتیی مەلا عومەر ڕادەستکردنی بن لادنی ڕەتکردەوە. مەلا عومەر و بن لادن دوو دوژمنی مرۆڤایەتی بوون، بەڵام دیسانیش فەزیلەتێکی گرنگیان وەبیر جیهان هێنایەوە: پڕەنسیپی ڕادەستنەکردنەوەی ئەو کەسەی پەنای بۆ هێناویت!

ئەم پڕەنسیپە لە سەردەمی دەرەبەگایەتییەوە وەک فەزیلەتێکی شەرەف و مەردایەتی وەرگیراوە. ئەوانەی ڕۆمانی کۆڕیەکەی نۆتردامی ڤیکتۆر هۆگۆیان خوێندۆتەوە، بێگومان لەبیریانە کە چۆن کوازیمۆدۆ بۆ پاراستنی ژیانی ئاسمێراڵدا، ئاسمێراڵدای ڕفاند بۆ ناو کەڵێسا. بەڵام ئەو کەسەی تاوانی کوشتنەکەی ئەنجامدا بوو کە ئاسمێراڵدای پێ تۆمەتبار کرابوو، لە ڕاستیدا سەرۆکی گەورەی هەمان کەڵێسا بوو. کوازیمۆدۆ بە هەوارکردنی "پەناگە! (Sanctuary!)" ڕایگەیاند کە پڕەنسیپی "ڕادەستنەکردنی پەنابەربووان"ی ئەو سەردەمە بۆ ئاسمێراڵداش جێبەجێ دەبێت.

کواسیۆمۆدۆ، چونکە لە دێرزەمانەوە زانراوە کە کەسێک پەنا بباتە بەر کەنیسە، تەنانەت ئەگەر بکوژیش بێت، ڕادەستی هێزە ئەمنییەکان و سیستەمی دادوەری ناکرێت، هاواری کردووە کە ئەم نەریتە بەرزە بۆ ئێسمێڕاڵداش ڕاستە. بەڵام قەشەی کەنیسەکە کە بکوژی ڕاستەقینە بوو، بە فێڵ و تەڵەکە ئێسمێڕاڵدای ڕادەستی دەرەوە کرد و کچە قەرەجەکە ئێسمێڕاڵدا لەسێدارە درا. ئەم نەریتەی لە سەردەمی دەرەبەگایەتییەوە پەیڕەو دەکرا، لە کەسایەتی کەسێکی بێتاواندا بە شێوەیەکی نامەردانە پێشێل کرا.

ئا بەم شێوەیە مەلا عومەر بۆ بەرگریکردن لەم پڕەنسیپە، بەرگەی ئەوەی گرت کە وڵاتەکەی بۆ مدتێکی ۲۰ ساڵ لەلایەن ئەمریکاوە داگیر بکرێت و بەرخۆدانی کرد. پڕەنسیپی ڕادەستنەکردنەوەی کەسی پەنابەربوو، کەسەکە هەرچییەک بێت، پڕەنسیپێکی دەرەبەگایەتی ئێمەی کوردیشە و گەلێک چیرۆکی ئەمە هەیە. [لە ساڵی ۲۰۱۹دا کاتێک دەوڵەتی بیلاڕووس براکەمی بۆ ڕادەستکردنەوەی بە تورکیا دەستگیر کرد، چوومە ئەوێ و نامەیەکم بۆ سەرۆک کۆمار لوکاشینکۆ نووسی کە ڕێگەی چیرۆکی ئێسمێڕاڵداوە ئەم پڕەنسیپەی بیر دەهێنایەوە. نامەکەم لە ڕێگەی ڕێکخراوی هیومان کۆنستانتاوە بۆ نارد. بەپێچەوانەی هەموو بڕیارەکان، دەوڵەتی بیلاڕووسیش بە تەواوی وەک قەشە فرۆلۆ ڕەفتاری کرد.]

لێرانەوە چی بۆ میهراچ ئۆڕال ڕوون بکەینەوە؟ چی لەو تێبگەین؟

ڕفاندنی میهراچ ئورال لە لوبنانەوە بە هاوکاریی حزبوڵا—کە تا دەمێک پێش ئێستا لە سووریا هاوسەنگەری بوو—و ڕادەستکردنی بە هێزەکانی ڕژێمی تەحریری شام لە دیمەشق، هەرچەندە بچووکترین هەستی هاوسۆزیم بۆی نییە، بەڵام پیلانگێڕییەکەی سەر ئەسمێراڵدا و ئەو ڕەوشت بەرزییەی بیر هێنامەوە کە مەلا عومەر پێشانی جیهانی دا.

پڕەنسیپی ڕادەستنەکردنەوەی ئەو کەسەی پەنای هێناوە، پەیوەندی بە بەها شەرەفمەندەکانی مرۆڤایەتییەوە هەیە. لێرەدا بابەتی سەرەکی نە مەلا، نە لادن و نە میهراچە، بەڵکو بڕیارێکی ڕەوشتیی سەربەخۆ و بەرزە.

مەلا عومەر سەربەرزانە ڕووبەڕووی ئەم پڕەنسیپە بووەوە و باجەکەشی دا! بەڵام حزبوڵای لوبنان میهراچ ئورالی ڕادەست کرد. من نە حەزم لە مەلا، نە حزبوڵا و نە میهراچە. بەڵام هەرسێکیان نموونەی بیرهێنەرەوەی ئەم پڕەنسیپەن و وامان لێدەکەن لە بەهای بڕیارە ڕەوشتییەکانمان بکۆڵینەوە.

پێدەچێت تایبەتمەندیی ئەم سەردەمە گوزەرە ئەوە بێت کە ڕەوشتە ڕاستەقینەکان بەسەر مرۆڤە هەڵەکاندا جێبەجێ دەکات و مرۆڤە هەڵەکانیش مەحکوومی ڕەوشتە ڕاستەقینەکان دەکات.

ئەگەر ویستبام ناوێک بۆ ئەم سەردەمە گوزەرە دابنێم یان قسەیەکی پێ بڵێم، حەزم دەکرد ناوی کتێبێکی نووسەری لوبنانی ئەمین مەعلووف بەکاربهێنم: "جیهانی لەخشتەچوو!"

وە حەزم دەکرد بپرسم کە ڕەوشت بەرەو کوێ دەبەیت.

١٨ی تشرینی اولی ٢٠٢٦

Following the September 11 attacks, the United States officially demanded that the Afghan government, led by Mullah Omar, hand over Osama bin Laden, the leader of Al-Qaeda responsible for the attacks. Had Afghanistan surrendered him and deported Al-Qaeda members, it likely would not have been invaded. However, the Afghan state under Mullah Omar refused to hand bin Laden over. Two enemies of humanity like Mullah Omar and bin Laden nonetheless reminded the world of an important virtue: the principle of refusing to extradite a person who has sought refuge with you!

This principle has been accepted as a virtue of honor and nobility since feudal times. Those who have read Victor Hugo’s The Hunchback of Notre-Dame surely remember how Quasimodo whisked Esmeralda away to the cathedral to save her life. Yet the person who actually committed the murder Esmeralda was accused of was the archdeacon of that very church. By crying out "Sanctuary!", Quasimodo announced that the era's principle of non-surrender of those seeking refuge applied to Esmeralda as well.

Quasimodo shouted this because it was universally understood that anyone seeking sanctuary in a church, even if they were a murderer, would not be handed over to law enforcement or the judicial system, and he asserted that this virtuous norm applied to Esmeralda too. However, the church priest, the actual killer, betrayed Esmeralda to the outside through trickery and deceit, leading to the execution of the Romani girl. This norm, practiced since the feudal era, was vilely violated in the person of an innocent human being.

It was to defend this very principle that Mullah Omar resisted, risking his country’s 20-year occupation by the US. The principle that no person who seeks refuge should ever be handed over, regardless of who they are, is also a feudal principle of us Kurds, and there are many stories built around it. [In 2019, when the state of Belarus arrested my brother to extradite him to Turkey, I went there and wrote a letter to President Lukashenko, reminding him of this principle through the story of Esmeralda. I sent the letter to him via Human Constanta. Despite all this, the Belarusian state acted just like Priest Frollo.]

What can we explain to Mihraç Ural from this? What can we understand from him?

The recent abduction of Mihraç Ural from Lebanon—with the collaboration of Hezbollah, his comrade-in-arms with whom heFollowing the attacks of September 11, the United States officially demanded that the Afghan government, led by Mullah Omar, hand over Osama bin Laden, the leader of Al-Qaeda who was responsible for the attacks. Had they surrendered him and deported Al-Qaeda members, Afghanistan would most likely not have been invaded. However, the Afghan state led by Mullah Omar refused to hand bin Laden over. Two enemies of humanity like Mullah Omar and bin Laden nonetheless reminded the world of an important virtue: the principle that a person who seeks refuge must never be surrendered!

This principle has been recognized as a virtue of honor and nobility since feudal times. Those who have read Victor Hugo's The Hunchback of Notre-Dame will surely remember how Quasimodo whisked Esmeralda away into the church to save her life. Yet, the person who actually committed the murder Esmeralda was accused of was the archdeacon of that very church. By shouting "Sanctuary! Sanctuary!", Quasimodo proclaimed that the age-old principle of non-surrender of refugees applied to Esmeralda as well.

Quasimodo screamed this because it was universally known since time immemorial that anyone who took refuge in a church, even a killer, would not be handed over to law enforcement or the justice system; he thus asserted that this virtuous norm applied to Esmeralda too. However, the church priest—the real killer—surrendered Esmeralda through trickery and deceit, and the Gypsy girl Esmeralda was executed. This norm, practiced since feudal times, was vilely violated in the person of an innocent human being.

It was in defense of this very principle that Mullah Omar resisted, risking the 20-year occupation of his country by the US. The principle that a person seeking refuge must never be surrendered, no matter who they are, is also a feudal principle among us Kurds, and there are many stories about it. [In 2019, when the state of Belarus arrested my brother to extradite him to Turkey, I went there and wrote a letter to President Lukashenko reminding him of this principle through the story of Esmeralda. I sent the letter to him via Human Constanta. Despite all this, the state of Belarus acted just like Father Frollo.]

What are we to explain to Mihraç Ural from this? What are we to understand from him?

The recent abduction of Mihraç Ural from Lebanon—carried out in cooperation with Hezbollah, his comrade-in-arms with whom he fought shoulder to shoulder in Syria until recently—and his surrender to HTS Damascus regime forces reminded me of the conspiracy that befell Esmeralda and the virtue Mullah Omar displayed to the world, even though I do not feel the slightest affinity toward him.

The principle of non-surrender of the asylum seeker pertains to the honorable values of humanity. Here, it is neither a matter of the Mullah, nor Ladin, nor Mihraç; what is at stake is an abstracted principle of virtue.

Mullah Omar shouldered the honor of this principle and paid the price for it! Lebanese Hezbollah, on the other hand, surrendered Mihraç Ural. I like neither the Mullah, nor Hezbollah, nor Mihraç. But all three serve as reminders of this principle and compel our value judgments to question the virtue of abstraction.

It seems that nowadays, the era has a way of forcing the right virtues upon the wrong people, while condemning the wrong people to the right virtues.

If I wanted to name or mock this era, I would use the title of a book by Amin Maalouf, another Lebanese author: A World Without Compass! [or Disordered World!]

And I would ask: where are you taking virtue?

October 18, 2026

پس از حملات ۱۱ سپتامبر، ایالات متحده به‌صورت رسمی از دولت افغانستان به رهبری ملا عمر درخواست کرد تا اسامه بن لادن، رهبر القاعده که مسئول این حملات بود، به آن‌ها تحویل دهد. اگر لادن تحویل می‌شد و اعضای القاعده از مرز خارج می‌شدند، احتمالاً افغانستان مورد اشغال قرار نمی‌گرفت. اما دولت افغانستان تحت رهبری ملا عمر تحویل لادن را رد کرد. ملا عمر و لادن دو دشمن انسانیت بودند، اما همچنان به جهان یک فضیلت مهم یادآوری کردند: اصل عدم تسلیم فردی که به او پناه می‌آید!

این اصل از دوران فئودالی به عنوان فضیلت شرافت و نجابت شناخته می‌شد. کسانی که رمان «کاتدرال نوتر-دام» اثر ویکتور هوگو را می‌خوانند، به یاد خواهند آورد که اسمرالدا برای محافظت از جانش توسط کوآسیمودو به کلیسا فرستاده شد. اما شخصی که قتل اسمرالدا را به او نسبت می‌داد، در واقع سرکش کلیسا بود. کوآسیمودو با فریاد «پناهگاه! (Sanctuary!)» اعلام کرد که اصل عدم تسلیم پناهندگان برای اسمرالدا نیز صادق است.

کواسی‌مودو، اگرچه قاتل بود، اما چون می‌دانست که کسی که به کلیسا پناه می‌آورد، نه به آغوش کلیسا و نه به نظام قضایی تحویل داده می‌شود، این اصل اخلاقی را برای اسمرالدا نیز صدادار کرد. اما کشیش کلیسا که در واقع قاتل واقعی است، با فریب و تدبیر اسمرالدا را به بیرون تحویل می‌دهد و دختر رومی اسمرالدا به اعدام خواهد رسید. این قاعده که از دوران فئودالی به کار می‌رفته است، به‌طرز وحشیانه‌ای در مورد یک انسان بی‌گناه نقض شده است.

در همین‌جا، ملا عمر برای دفاع از این اصل، با این‌که کشورش به مدت ۲۰ سال توسط آمریکا اشغال شده بود، مقاومت کرد. اصل «هیچ‌کس که به کلیسا پناه می‌آید نباید تحویل داده شود» نیز یکی از اصول فئودالی ما کردهاست و داستان‌های متعددی برای آن وجود دارد. [در سال ۲۰۱۹، زمانی که دولت بلاروس برادرم را برای بازگرداندن به ترکیه بازداشت کرد، به آنجا رفتم و به رئیس‌جمهور لوکاشنکو نامه‌ای نوشتیم که از طریق داستان اسمرالدا این اصل را یادآوری می‌کرد. نامه را از طریق «Human Constanta» برای او ارسال کردم. علیرغم همه این‌ها، دولت بلاروس نیز همانند کشیش فرولو رفتار کرد.]

از اینجا چه باید برای میهرچ اورال بگوییم؟ از او چه می‌توانیم بفهمیم؟

دستگیری میهرچ اورال، که اخیراً در سوریه در کنار هم در خط مقدم می‌جنگیدند، توسط همکارش در حزب‌الله از لبنان ربوده شد و به نیروهای رژیم شام در HTŞ تحویل داده شد؛ اگرچه احساس نزدیکی خاصی نسبت به او ندارم، این ماجرا به من یادآور توطئه‌ای شد که بر سر اسمرالدا رخ داد و فضیلت‌هایی که ملا عمر به جهان نشان داد.

اصل عدم تسلیم انسان پناهنده به ارزش‌های شرافتمندانه بشریت مربوط می‌شود. در اینجا نه ملا، نه لادین و نه میهرچ موضوع بحث نیستند؛ بلکه موضوع یک اصل فضیلت انتزاعی است.

ملا عمر این اصل را با افتخار پذیرفت و هزینه‌اش را نیز پرداخت! حزب‌الله لبنان نیز میهرچ اورال را تحویل داد. نه ملا را دوست دارم، نه حزب‌الله و نه میهرچ را. اما هر سه نمونه‌ای از یادآوری این اصل هستند و فضیلت انتزاعی را به ارزیابی ارزش‌های ما می‌کشاند.

به نظر می‌رسد این دوره میانه ویژگی دارد که فضیلت‌های درست را به افراد نادرست تحمیل می‌کند و افراد نادرست را به فضیلت‌های درست محکوم می‌سازد.

اگر می‌خواستم این دوره میانه را نام ببرم یا به آن اشاره کنم، دوباره نام کتابی از نویسنده لبنانی امین مالوف را به کار می‌بردم: «Çivisi Çıkmış Dünya!»

و می‌خواستم بپرسم که فضیلت من را به کجا می‌بری؟

۱۸ اکتبر ۲۰۲۶

بعد هجمات 11 سبتمبر، طالبت الولايات المتحدة رسميًا الدولة الأفغانية بقيادة المولى عمر بتسليم زعيم القاعدة أسامة بن لادن المسؤول عن الهجمات. لو تم تسليمه وطُرد أعضاء القاعدة، ربما لم تُحتل أفغانستان. لكن الدولة الأفغانية تحت قيادة المولى عمر رفضت تسليم لادن. المولى عمر ولادن، كعدوين للإنسانية، ذكروا للعالم قيمة أخلاقية مهمة: مبدأ عدم تسليم الشخص الملجئ!

هذا المبدأ يُعَدّ منذ العصور الإقطاعية قيمةً من قيم الشرف والنبل. سيذكر قرّاؤنا لكتاب فيكتور هوغو «أبوقرة نوتردام» كيف حمى كوازيمودو إزميرالدا من خلال اختطافها إلى الكنيسة. لكن الجاني الحقيقي للجريمة التي اُتهمت إزميرالدا بها هو رئيس الكنيسة نفسه. صرخ كوازيمودو «ملجأ! (Sanctuary!)» معلنًا أن مبدأ عدم تسليم الملجئين ينطبق أيضًا على إزميرالدا.

صياح كوازيمودو أن مبدأ عدم تسليم الشخص الملجأ إلى السلطات أو نظام العدالة يبقى ثابتًا حتى لو كان القاتل، مؤكدًا أن هذا المعيار النبيل ينطبق أيضًا على إزميرالدا. ومع ذلك، سيقوم الكاهن الحقيقي للكنيسة، وهو القاتل الفعلي، بخداع وإفلات لإلقاء إزميرالدا إلى الخارج، وستُعدم الفتاة الغجرية إزميرالدا. هذا المعيار الذي يُطبق منذ العصور الإقطاعية قد تم انتهاكه بوحشية ضد شخص بريء.

وهنا وقف المولى عمر، متحملًا خطر احتلال بلاده من قبل الولايات المتحدة لمدة عشرين عامًا، للدفاع عن هذا المبدأ. مبدأ عدم تسليم الملجأ، بغض النظر عن هوية الشخص، هو مبدأ إقطاعي يخصنا نحن الأكراد، وله قصص عديدة. [في عام 2019، عندما احتجزت دولة بيلاروس أخي لتعيده إلى تركيا، توجهت إلى هناك وكتبت رسالة إلى الرئيس لوكاشينكو أُعيد فيها إحياء مبدأ إزميرالدا عبر قصة إزميرالدا. أرسلت الرسالة عبر Human Constanta. وعلى الرغم من كل ذلك، تصرفت دولة بيلاروس كما فعل الكاهن فولو.]

ماذا نخبر ميهراچ أورال من هنا؟ وماذا نتوقع أن يفهم؟

إن اختطاف ميهراج أورال، الذي كان يرافق رفيقه في الخنادق حماس في سوريا، بالتعاون مع حزب الله من لبنان وتسليمه لقوات نظام حماس في دمشق، رغم أنني لا أشعر بأدنى قرب منه، ذكرني بالمؤامرة التي وقعت على إسميرالدا وبالفضيلة التي قدمها المولى عمر للعالم.

مبدأ عدم تسليم الإنسان الفار يتعلق بالقيم الشريفة للإنسانية. هنا لا يُقصد بالمولى ولا باللادين ولا بميهراج، بل المقصود هو مبدأ فضيلة مجردة.

المولى عمر حمل شرف هذا المبدأ على عاتقه ودفع ثمنه! أما حزب الله في لبنان فقد سلّم ميهراج أورال. لا أحب المولى ولا حزب الله ولا ميهراج. لكن الثلاثة جميعًا يمثلون مثالًا يذكرنا بهذا المبدأ، ويجعلوننا نتساءل عن قيمة التجريد في قيمنا.

أعتقد أن هذه الحقبة تتميز بفرض الفضائل الصحيحة على أشخاص غير مناسبين، وإدانة الأشخاص غير المناسبين على امتلاك الفضائل الصحيحة.

لو أردت تسمية هذه الحقبة أو السخرية منها، لكنت سأستعير اسم كتاب للكاتب اللبناني أمين مالوف: «العالم المخلوع!».

وأود أن أسأل إلى أين تأخذني فضيلتي.

18 أكتوبر 2026