Süleymaniye’nin Kelar ilçesinde yürütülen özel bir konut projesinin temel kazısı sırasında, yerin 9 metre altında Sasani İmparatorluğu dönemine ait bir kapı bulundu. Arkeologlar, bu yapının dönemin en büyük mühendislik eserlerinden biri olan "Gâvur Kanalı"nın (Cokey Gawre) arka giriş kapısı olduğunu belirledi.

Kapı, II. Şapur (Büyük Şapur) döneminde inşa edilen ve Germiyan Ovası’ndaki tarım arazilerini sulamak amacıyla yapılan 30 kilometrelik antik kanalın bir parçası olarak tespit edildi. Bu su yapısı, bölgenin tarihî tarım ve su mühendisliği geçmişine ışık tutuyor.

Kapı blokları üzerinde Sasani dönemine ait 30 farklı usta ve taş yontucu işareti tespit edildi. Tarihçiler, bu işaretlerin antik çağda taş ocaklarından şantiyelere taş taşıyan ustalar ve işçiler tarafından, harcanan taş miktarı, çalışma günleri ve yevmiye gibi verileri kaydetmek için bir tür muhasebe sistemi olarak kullanıldığını belirtti.

Germiyan Tarihi Eserler Müdürlüğü Basın Birimi yetkilisi Muhammed Ali, keşfin kentin kimliği açısından tarihi bir dönüm noktası olduğunu vurgulayarak, "Bu kapı, Kelar’ın ve genel olarak Germiyan coğrafyasının son derece köklü, binlerce yıla uzanan kadim bir geçmişe sahip olduğunu somut biçimde kanıtlıyor" dedi. Yetkililer, inşaat çalışmalarını revize ederek alanı koruma statüsüne alacaklarını ve konut sitesi içinde tescilli bir açık hava arkeolojik alanı olarak sergileyeceklerini açıkladı.

Kaynak: Rûdaw

Li navçeya Kelarê ya Silêmaniyê di dema kolana bingehê ya projeyeke taybet a xaniyan de, li kûrahiya 9 metreyan li bin erdê dergehekî ji serdema Împeratoriya Sasanî hat dîtin. Arkeologan diyar kir ku ev avahî dergehê piştê yê "Coya Gawir" e, ku yek ji mezintirîn berhemên endezyariyê yên wê serdemê ye.

Hate tespîtkirin ku ev dergeh beşek ji coyeke kevnar a 30 kîlometre dirêj e. Ev co di serdema Şapûrê Duyem (Şapûrê Mezin) de ji bo avdana erdên çandiniyê yên li Deşta Germiyanê hatibû çêkirin. Ev avahiya avê ronahiyê dide ser dîroka çandinî û endezyariya avê ya herêmê.

Li ser blokên dergehî 30 nîşanên cuda yên usta û keşkerên serdema Sasanî hatin dîtin. Dîrokzanan diyar kir ku ev nîşan di serdema kevnar de ji bo qeydkirina mîqdara keviran, rojên kar û heqdestan, wekî sîstemeke hesabgriyê ji aliyê usta û karkerên ku kevir ji kargehan bo cihê kar vediguhestin hatine bi kar anîn.

Berpirsê Yekeya Çapemeniyê ya Rêveberiya Keşfên Dîrokî ya Germiyanê Mihemed Elî tekez kir ku ev vedîtin ji bo nasnameya bajarî xaleke girîng a dîrokî ye û got: "Ev dergeh bi awayekî zelal îspat dike ku Kelar û bi giştî herêma Germiyanê xwedî dîrokeke gelekî kevnar e ku digehije hezarên salan." Berpirsan ragihand ku ew ê xebatên avahîsaziyê biguherînin, ev cihê dîrokî biparêzin û di nav projeya xaniyan de wekî qada arkeolojîk a vekirî nîşan bidin.

Çavkanî: Rûdaw

لە کاتی هەڵکەندنی بناغەی پڕۆژەیەکی نیشتەجێبوونی تایبەت لە قەزای کەلاری سەر بە پارێزگای سلێمانی، لە قووڵایی ٩ مەتر لە ژێر زەوی، دەروازەیەک دۆزرایەوە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ساسانی. شوێنەوارناسان دیارییان کردووە کە ئەم دەروازەیە دەرگای دواوەی "جۆگەی گەورە"یە، کە یەکێکە لە گەورەترین بەرهەمە ئەندازیارییەکانی ئەو سەردەمە.

دەروازەکە وەک بەشێک لەو جۆگە دێرینە دیاری کراوە کە درێژییەکەی ٣٠ کیلۆمەترە و لە سەردەمی شاپووری دووەم (شاپووری مەزن) بۆ ئاودێریی زەوییە کشتوکاڵییەکانی دەشتی گەرمیان دروست کراوە. ئەم دامەزراوە ئاوییە ڕووناکی دەخاتە سەر مێژووی کشتوکاڵ و ئەندازیاریی ئاو لە ناوچەکەدا.

لەسەر بەردەکانی دەروازەکە ٣٠ نیشانەی جیاوازی تایبەت بە وەستاکان و بەردتاشەکانی سەردەمی ساسانی دۆزراونەتەوە. مێژوونووسان ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئەم نیشانانە لە سەردەمی کۆندا وەک سیستەمێکی ژمێریاری لەلایەن وەستا و کرێکارانەوە بەکارهاتووە بۆ تۆمارکردنی بڕی ئەو بەردانەی گواستراونەتەوە، ڕۆژانی کارکردن و کرێی ڕۆژانە.

محەمەد عەلی، بەرپرسی بەشی ڕاگەیاندنی بەڕێوەبەرایەتی شوێنەواری گەرمیان، جەختی لەوە کردەوە کە ئەم دۆزینەوەیە وەرچەرخانێکی مێژووییە بۆ ناسنامەی شارەکە و وتی: "ئەم دەروازەیە بە شێوەیەکی بەرجەستە دەیسەلمێنێت کە کەلار و بە گشتی ناوچەی گەرمیان خاوەن مێژوویەکی زۆر کۆن و ڕیشەدارن کە بۆ هەزاران ساڵ دەگەڕێتەوە". بەرپرسان ڕایانگەیاند کە پلانی پڕۆژەی نیشتەجێبوونەکە هەموار دەکەنەوە و ناوچەکە دەخەنە ژێر پاراستن و وەک شوێنەوارێکی کراوەی تۆمارکراو لەناو کۆمەڵگەی نیشتەجێبوونەکەدا دەیپارێزن.

سەرچاوە: Rûdaw

During the foundation excavation of a private housing project in Kelar district of Süleymaniye, a gate dating to the Sasanian Empire was found nine meters below ground. Archaeologists identified the structure as the rear entrance gate of the “Gâvur Canal” (Cokey Gawre), one of the period’s largest engineering works.

The gate was determined to be part of a 30‑kilometre ancient canal built during the reign of Shapur II (the Great Shapur) to irrigate the agricultural lands of the Germiyan Plain. This waterworks sheds light on the region’s historic agriculture and hydraulic engineering.

Thirty distinct marks of craftsmen and stone carvers from the Sasanian period were identified on the gate blocks. Historians say these marks served as a form of accounting, used by the workers who transported stone from quarries to the site to record quantities of stone, days worked and wages.

Muhammed Ali, a spokesperson for the Germiyan Directorate of Historical Monuments Press Unit, stressed that the discovery is a historic turning point for the city’s identity, saying, “This gate provides concrete proof that Kelar—and the wider Germiyan region—has a deep, millennia‑old heritage.” Officials said they will revise the construction plans, place the site under protection, and present it as a registered open‑air archaeological area within the housing development.

Source: Rûdaw

در حین حفاری پایه‌های یک پروژهٔ مسکونی ویژه در منطقهٔ کلار، شهرستان سلیمانیه، یک دروازه متعلق به دورهٔ امپراتوری ساسانی در عمق ۹ متری زیر زمین یافت شد. باستان‌شناسان این ساختار را به‌عنوان دروازهٔ ورودی عقب «کانال گافر» (Cokey Gawre) که یکی از بزرگ‌ترین آثار مهندسی آن دوره بود، شناسایی کردند.

این دروازه به‌عنوان بخشی از کانال باستانی ۳۰ کیلومتری که در زمان شاه شاپور دوم (شاپور بزرگ) ساخته شده بود و برای آبیاری اراضی کشاورزی دشت گرمیان به کار می‌رفت، تشخیص داده شد. این سازهٔ آبی، نوری به تاریخچهٔ کشاورزی و مهندسی آب منطقه می‌تاباند.

روی بلوک‌های دروازه، سی علامت مختلف مربوط به کارگران و سنگ‌تراشان دورهٔ ساسانی شناسایی شد. مورخان بر این باورند که این علائم توسط کارگران و سنگ‌تراشان که سنگ‌ها را از معادن به سایت‌های ساخت منتقل می‌کردند، برای ثبت مقدار سنگ مصرف‌شده، روزهای کاری و مزد روزانه به‌عنوان نوعی سیستم حسابداری به کار رفته‌اند.

محمدعلی، مسئول واحد مطبوعات ادارهٔ آثار تاریخی گرمیان، با تأکید بر اینکه این کشف نقطه عطفی تاریخی برای هویت شهر است، گفت: «این دروازه به‌صورت عینی نشان می‌دهد که کلار و به‌طور کلی جغرافیای گرمیان دارای پیشینه‌ای عمیق و چند هزار ساله است». مقامات اعلام کردند که کارهای ساخت‌وساز را بازنگری کرده و منطقه را به وضعیت حفاظت تبدیل می‌کنند و در داخل مجموعهٔ مسکونی به‌عنوان یک منطقهٔ باستان‌شناسی باز در فضای باز ثبت و نمایش خواهند داد.

منبع: Rûdaw

أثناء حفر أساس مشروع سكني خاص في منطقة كيلار التابعة لسليمانية، تم العثور على باب يعود إلى عهد الإمبراطورية الساسانية على عمق 9 أمتار تحت الأرض. وأكد العلماء الأثريون أن هذا الهيكل هو الباب الخلفي لـ«قناة الغافور» (Cokey Gawre)، أحد أكبر إنجازات الهندسة في ذلك العصر.

وُجد أن الباب جزء من قناة قديمة بطول 30 كيلومتراً بُنيت في عهد شابور الثاني (شابور الأكبر) لتروي أراضي سهل جيرميان الزراعية. وتُسلط هذه البنية المائية الضوء على تاريخ المنطقة في الزراعة والهندسة المائية.

تم اكتشاف 30 علامة مختلفة للعمال والنحاتين تعود إلى العصر الساساني على كتل الباب. وأوضح المؤرخون أن هذه العلامات كانت تُستعمل كنوع من نظام المحاسبة لتسجيل كمية الحجر المستهلكة، وأيام العمل، والأجور اليومية من قبل الحرفيين والعمال الذين كانوا ينقلون الأحجار من المحاجر إلى مواقع البناء في العصور القديمة.

أكد محمد علي، مسؤول وحدة الإعلام في إدارة الآثار التاريخية في جيرميان، أن الاكتشاف يمثل نقطة تحول تاريخية في هوية المدينة، قائلاً: «هذا الباب يثبت بشكل ملموس أن كيلار ومنطقة جيرميان بأكملها تمتلك ماضيًا عميق الجذور يمتد لآلاف السنين». وأعلن المسؤولون أنهم سيعيدون تعديل أعمال البناء ليصبح الموقع محمياً، وسيعرضون الباب داخل المجمع السكني كمنطقة أثرية مفتوحة مسجلة.

المصدر: Rûdaw